Ακρίβεια στα ράφια: Το «στοίχημα» της επόμενης μέρας μετά το «πλαφόν» – Ποια προϊόντα παγώνουν και γιατί οι καταναλωτές παραμένουν επιφυλακτικοί

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η ελληνική αγορά βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Μετά την επίσημη λήξη του μέτρου του «πλαφόν» στο περιθώριο κέρδους στις 30 Ιουνίου, το υπουργείο Ανάπτυξης και οι ενώσεις των σούπερ μάρκετ προχωρούν σε μια νέα στρατηγική «συμφωνίας τιμών», η οποία καλείται να αποδείξει την αντοχή της απέναντι στην επίμονη ακρίβεια. Ενώ η κυβέρνηση ευαγγελίζεται μειώσεις σε βασικά καταναλωτικά αγαθά από τον Σεπτέμβριο, η καθημερινότητα των νοικοκυριών αντικατοπτρίζει μια διαφορετική εικόνα: αυτή της συνεχιζόμενης πίεσης στο διαθέσιμο εισόδημα και της καχυποψίας απέναντι στα νούμερα που βλέπουν το φως της δημοσιότητας.

Η «συμφωνία» του καλοκαιριού: Μύθος ή πραγματικότητα;

Η επίσημη θέση του υπουργείου είναι σαφής: «Έφυγε» το πλαφόν, αλλά οι τιμές σε περίπου 2.000 κωδικούς προϊόντων θα παραμείνουν «παγωμένες» για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι τιμές αυτές σημείωσαν μεσοσταθμική μείωση της τάξης του 6%, αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης και της λειτουργίας του προηγούμενου πλαισίου. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να διασφαλιστεί ότι, κατά την περίοδο των καλοκαιρινών μηνών, οι τιμές στα ράφια δεν θα πάρουν την ανηφόρα, αλλά αντίθετα, σε ορισμένες κατηγορίες, θα κινηθούν πτωτικά.

Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από αυτή τη συμφωνία αποκάλυψε ένα σημαντικό έλλειμμα εμπιστοσύνης. Το κεντρικό ερώτημα που προκύπτει δεν είναι μόνο αν οι μειώσεις είναι υπαρκτές, αλλά αν αυτές γίνονται αισθητές στο «καλάθι» του μέσου πολίτη.

Το «παιχνίδι» των κωδικών: Ποιος ξέρει τι;

Το πιο αξιοσημείωτο κομμάτι του δημόσιου διαλόγου, όπως αυτό αποτυπώθηκε στη συζήτηση στο «Κοινωνία Ώρα Mega», είναι η παραδοχή –ίσως και ακούσια– ότι η διαφάνεια των τιμών παραμένει ένα ζητούμενο. Ενώ το υπουργείο Ανάπτυξης δηλώνει ότι γνωρίζει τους κωδικούς των προϊόντων που εντάσσονται στις μειώσεις, οι ίδιες οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ εμφανίζονται συχνά να δηλώνουν άγνοια για το ποιες συγκεκριμένες μειώσεις έχουν προκύψει από τη συμφωνία με την κυβέρνηση.

Αυτό το «κενό» πληροφορίας δημιουργεί ένα οξύμωρο σχήμα: Από τη μία, οι φορείς των καταναλωτών ζητούν να έχουν πρόσβαση στη λίστα των 2.000 κωδικών, προκειμένου να μπορούν να πραγματοποιούν ανεξάρτητους ελέγχους και συγκρίσεις. Από την άλλη, οι επίσημες αρχές υποστηρίζουν ότι η δημοσιοποίηση των κωδικών μπορεί να πυροδοτήσει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Το αποτέλεσμα είναι ο καταναλωτής να κινείται σε ένα «ομιχλώδες» τοπίο, όπου οι προσφορές εναλλάσσονται, αλλά η αίσθηση του «ακριβού» παραμένει κυρίαρχη.

Η «Αχίλλειος πτέρνα» της κατανάλωσης: Κρέας και βασικά είδη

Το ρεπορτάζ ανέδειξε ότι η πλειονότητα των μειώσεων (πάνω από 1.100 υποτιμήσεις την περίοδο από την 1η Απριλίου έως τις 24 Ιουνίου) αφορά το νωπό κρέας –κυρίως μοσχάρι και χοιρινό–, τον συσκευασμένο καφέ, τα τυριά, το ελαιόλαδο και τα είδη περιποίησης. Ενώ τα νούμερα φαίνονται εντυπωσιακά, η πραγματικότητα της αγοράς είναι πιο περίπλοκη.

Πέρα από τα στατιστικά στοιχεία, υπάρχει το φαινόμενο των «κρυφών» αυξήσεων ή της επιλογής προϊόντων που ο καταναλωτής αγοράζει σπάνια, για να «χτιστούν» τα ποσοστά των μειώσεων. Οι καταναλωτές εκφράζουν δικαιολογημένα τη δυσαρέσκειά τους: πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για μειώσεις όταν το συνολικό «σούπερ μάρκετ» παραμένει δυσβάσταχτο για μια μέση οικογένεια;

Η «δευτέρα φάση» και η ελπίδα του Σεπτεμβρίου

Η «δεύτερη φάση» της κυβερνητικής παρέμβασης ξεκινά τον Σεπτέμβριο. Τότε, οι εμπλεκόμενοι φορείς θα επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να αξιολογήσουν την πορεία της αγοράς και να καθορίσουν το επόμενο βήμα. Είναι μια κρίσιμη στιγμή, καθώς το φθινόπωρο αποτελεί παραδοσιακά την περίοδο όπου οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί πιέζονται περισσότερο λόγω των αυξημένων υποχρεώσεων (έναρξη σχολικής χρονιάς, θέρμανση, κ.λπ.).

Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι αν αυτή η συμφωνία για τη διατήρηση των τιμών είναι αρκετή για να αναχαιτίσει τον πληθωρισμό της τροφίμων. Η αγορά απαιτεί δράσεις που δεν θα εξαντλούνται σε επίπεδο συμφωνιών κορυφής, αλλά θα μετουσιώνονται σε πραγματικό όφελος για το «καλάθι του νοικοκυριού».

Συμπέρασμα: Η ανάγκη για πραγματική διαφάνεια

Το συμπέρασμα από την πρόσφατη συζήτηση γύρω από τις τιμές είναι ότι η πολιτική των «συμφωνιών» έχει φτάσει στα όριά της. Η συνεχής επίκληση της «συμφωνίας» χωρίς τον αντίστοιχο έλεγχο από την πλευρά των καταναλωτών και της ανεξάρτητης αρχής προστασίας του καταναλωτή, δημιουργεί μια κατάσταση όπου οι πολίτες αισθάνονται ότι είναι «θεατές» σε ένα παιχνίδι όπου οι τιμές καθορίζονται ερήμην τους.

Για να μπορέσει η αγορά να βρει τον βηματισμό της, δεν αρκούν μόνο οι δηλώσεις για «παγωμένες τιμές». Απαιτείται:

• Διαφάνεια στους κωδικούς: Πλήρης πρόσβαση των ενώσεων καταναλωτών στα δεδομένα των μειώσεων.
• Συστηματικοί έλεγχοι:Εντατικοποίηση των ελέγχων από το υπουργείο Ανάπτυξης, όχι μόνο στους μεγάλους παίκτες αλλά σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
• Ουσιαστική επικοινωνία: Μια προσπάθεια να αντιληφθούν οι φορείς της αγοράς ότι ο καταναλωτής δεν χρειάζεται δικαιολογίες για το «γιατί δεν γίνεται», αλλά λύσεις για το «πώς θα γίνει πιο προσιτό το καλάθι».

Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η «συμφωνία του καλοκαιριού» θα αποδώσει καρπούς ή αν θα αποτελέσει απλώς ένα ακόμα προσωρινό μέτρο σε μια παρατεταμένη περίοδο ακρίβειας. Η υπομονή των καταναλωτών εξαντλείται και η ανάγκη για αποτελεσματικές, μετρήσιμες και, κυρίως, δίκαιες λύσεις είναι πιο επιτακτική από ποτέ.