Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων: Οι υψηλοί συμβολισμοί μιας ημέρας πιο επίκαιρης από ποτέ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 4 Δεκεμβρίου 2000 και τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Ιουνίου, σηματοδοτώντας την υπογραφή της Σύμβασης της Γενεύης το 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων. Η σύμβαση αυτή αποτέλεσε ορόσημο, καθώς μεταξύ άλλων, οδήγησε στη δημιουργία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ενός οργανισμού αφιερωμένου στη στήριξη των 1,2 εκατομμυρίων Ευρωπαίων που έμειναν άστεγοι μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στα 54 χρόνια της δράσης της, η Ύπατη Αρμοστεία έχει προσφέρει βοήθεια σε περισσότερους από 50 εκατομμύρια ανθρώπους, κερδίζοντας δύο φορές το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για τη συνεισφορά της. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, πρόσφυγες θεωρούνται όσοι δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους λόγω βάσιμου φόβου δίωξης, βασισμένου στη φυλή, τη θρησκεία, τις πολιτικές πεποιθήσεις, την εθνικότητα ή τη συμμετοχή τους σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Μια κοινωνική ομάδα, που τιμήθηκε ιδιαίτερα με την ύπαρξη του τελευταίου Πάπα.

Σήμερα, η Ύπατη Αρμοστεία αποτελεί έναν από τους κορυφαίους ανθρωπιστικούς οργανισμούς παγκοσμίως. Με περισσότερα από 5.000 στελέχη, τα οποία συχνά εργάζονται υπό εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες, παρέχει υποστήριξη σε πάνω από 20 εκατομμύρια πρόσφυγες. Ωστόσο, ο αριθμός των ανθρώπων που διαφεύγουν από πολέμους, διώξεις και συγκρούσεις συνεχίζει να αυξάνεται δραματικά. Το 2025, οι εκτοπισμένοι παγκοσμίως ξεπέρασαν τα 122 εκατομμύρια, αριθμός-ρεκόρ στα 74 χρόνια λειτουργίας της Ύπατης Αρμοστείας.

Τι συμβολίζει η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

Το 2025, η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων εστιάζει στην αλληλεγγύη με τους πρόσφυγες. Αλληλεγγύη σημαίνει να τιμούμε τους πρόσφυγες όχι μόνο με λόγια αλλά με πράξεις. Σημαίνει να ακούμε τις ιστορίες τους και να δημιουργούμε χώρο ώστε να ακουστούν ακόμα πιο δυνατά. Σημαίνει να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμά τους στην αναζήτηση ασφάλειας, να αναζητούμε λύσεις για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και να αγωνιζόμαστε για να μπει ένα τέλος στις συγκρούσεις, ώστε να μπορέσουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους με ασφάλεια.

Αλληλεγγύη σημαίνει να διασφαλίζουμε ότι οι πρόσφυγες έχουν ευκαιρίες προκειμένου να προοδεύσουν στις κοινότητες που τους έχουν υποδεχθεί και ότι οι χώρες διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για την ένταξη και υποστήριξη των προσφύγων.

Πάνω απ’ όλα, αλληλεγγύη σημαίνει να δηλώνουμε δυνατά και ξεκάθαρα, ότι οι πρόσφυγες δεν είναι μόνοι και δεν θα τους γυρίσουμε την πλάτη.

Το ρεκόρ των ξεριζωμένων και το ναυάγιο της Πύλου ως σημείο αναφοράς

Ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν εκτοπιστεί εξαιτίας πολέμων, βίας και διώξεων παραμένει ανησυχητικά υψηλός, ενώ η ανθρωπιστική χρηματοδότηση συνεχώς μειώνεται. Παρά τις δυσκολίες, μία θετική εξέλιξη διαφαίνεται στην αύξηση των επιστροφών, ιδιαίτερα στη Συρία, σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α.).

Η ετήσια έκθεση «Παγκόσμιες Τάσεις» της Υ.Α., που δημοσιεύθηκε σήμερα, αποκαλύπτει ότι μέχρι τα τέλη του Απριλίου 2025 ο αριθμός των αναγκαστικά εκτοπισμένων ατόμων έφτασε τα 122,1 εκατομμύρια, σε σύγκριση με τα 120 εκατομμύρια την ίδια περίοδο πέρυσι. Η αύξηση αυτή επιβεβαιώνει μια δεκαετή τάση συνεχούς ανόδου των εκτοπισμένων, είτε πρόκειται για πρόσφυγες είτε για εσωτερικά εκτοπισμένους.

«Ζούμε σε μια εποχή έντονης παγκόσμιας αστάθειας, όπου οι σύγχρονες συγκρούσεις δημιουργούν μια εύθραυστη και οδυνηρή πραγματικότητα, γεμάτη ανθρώπινο πόνο», δήλωσε ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Filippo Grandi. «Είναι επιτακτική ανάγκη να εντείνουμε τις προσπάθειες για ειρήνη και να βρούμε βιώσιμες λύσεις για τους πρόσφυγες και τους εκτοπισμένους».

Στους αναγκαστικά εκτοπισμένους περιλαμβάνονται 73,5 εκατομμύρια άτομα που έχουν εκτοπιστεί εντός της χώρας τους λόγω συγκρούσεων (αύξηση 6,3 εκατομμυρίων μέσα στο 2024) και 42,7 εκατομμύρια πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις χώρες τους. Το Σουδάν έχει πλέον τη μεγαλύτερη κρίση εκτοπισμού παγκοσμίως, με 14,3 εκατομμύρια πρόσφυγες και εσωτερικά εκτοπισμένους, ξεπερνώντας τη Συρία (13,5 εκατομμύρια). Στη λίστα ακολουθούν το Αφγανιστάν (10,3 εκατομμύρια) και η Ουκρανία (8,8 εκατομμύρια).

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι, αντίθετα με τις επικρατούσες αντιλήψεις στις ανεπτυγμένες χώρες, το 67% των προσφύγων παραμένει σε γειτονικές χώρες, ενώ το 73% φιλοξενείται από χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Επιπλέον, το 60% των εκτοπισμένων δεν εγκαταλείπει ποτέ την πατρίδα του.

Παρά τον διπλασιασμό των εκτοπισμένων την τελευταία δεκαετία, η χρηματοδότηση για την Ύπατη Αρμοστεία παραμένει στα ίδια επίπεδα με το 2015, ενώ οι περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια εντείνονται. Αυτή η κατάσταση επιδεινώνει την ευαλωτότητα των προσφύγων και των εκτοπισμένων, καθιστώντας τη στήριξή τους μη βιώσιμη.

Ωστόσο, η έκθεση αναφέρει ορισμένες θετικές εξελίξεις: Σχεδόν δύο εκατομμύρια Σύροι επέστρεψαν στα σπίτια τους μέσα στους τελευταίους έξι μήνες, παρά την ευθραυστότητα της χώρας. Συνολικά, 9,8 εκατομμύρια αναγκαστικά εκτοπισμένοι επέστρεψαν στις εστίες τους το 2024, συμπεριλαμβανομένων 1,6 εκατομμυρίων προσφύγων (ο μεγαλύτερος αριθμός εδώ και δύο δεκαετίες) και 8,2 εκατομμυρίων εσωτερικά εκτοπισμένων (ο δεύτερος υψηλότερος αριθμός στην ιστορία).

Ωστόσο, πολλές επιστροφές λαμβάνουν χώρα υπό αντίξοες συνθήκες. Για παράδειγμα, μεγάλος αριθμός Αφγανών αναγκάστηκε να επιστρέψει στο Αφγανιστάν το 2024, αντιμετωπίζοντας τραγικές συνθήκες. Παράλληλα, νέες κρίσεις εκτοπισμών αναδύθηκαν, όπως στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μιανμάρ και το Νότιο Σουδάν.

Η έκθεση καλεί για ενίσχυση της ανθρωπιστικής χρηματοδότησης, τονίζοντας τη σημασία της υποστήριξης των προσφύγων και των εκτοπισμένων, καθώς και των κοινοτήτων που τους φιλοξενούν. Η επένδυση σε βασικές υποδομές και υπηρεσίες αποτελεί ουσιαστικό βήμα προς την περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα.

Στις 14 Ιουνίου 2023, σημειώθηκε ένα από τα πιο θανατηφόρα ναυάγια στη Μεσόγειο, κοστίζοντας τη ζωή σε έως και 650 πρόσφυγες και μετανάστες. Ένα υπερφορτωμένο αλιευτικό σκάφος ανατράπηκε ανοιχτά της Πύλου, στην Πελοπόννησο. Δύο χρόνια μετά, εκατοντάδες άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι, ενώ οι οικογένειές τους περιμένουν ακόμα απαντήσεις. Αυτή η τραγωδία, και ο βαθύς πόνος που άφησε πίσω της, δεν πρέπει να λησμονηθεί.

Στις πρώτες ώρες εκείνης της ημέρας, το σκάφος Adriana βυθίστηκε σε διεθνή ύδατα εντός της ελληνικής περιοχής έρευνας και διάσωσης. Από τους περίπου 750 ανθρώπους που επέβαιναν, μόνο 104 διασώθηκαν. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) χαιρετίζουν την πρόοδο στις έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη και επαναλαμβάνουν την ανάγκη για πλήρη διαλεύκανση των γεγονότων, έγκαιρη ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας και απόδοση ευθυνών.

Χιλιάδες άνθρωποι, κυνηγημένοι από συγκρούσεις ή διωγμούς, αναγκάζονται να επιλέξουν επικίνδυνες διαδρομές σε υπερφορτωμένα ή μη αξιόπλοα σκάφη, ρισκάροντας τη ζωή τους. Το ναυάγιο της Πύλου αποτελεί μια τραγική υπενθύμιση του ανθρώπινου κόστους της αδράνειας.

Παρόλο που οι αφίξεις στην Ευρώπη έχουν μειωθεί από το 2024, ο αριθμός των ζωών που χάνονται στη θάλασσα παραμένει ανησυχητικά υψηλός. Το 2023 καταγράφηκαν τουλάχιστον 3.500 θάνατοι ή αγνοούμενοι στις θαλάσσιες διαδρομές προς την Ισπανία, την Ιταλία, τη Μάλτα, την Ελλάδα και την Κύπρο, με τον πραγματικό αριθμό να θεωρείται πολύ μεγαλύτερος. Μόλις τον Απρίλιο του 2025, άλλο ένα ναυάγιο βόρεια της Λέσβου κόστισε τη ζωή σε οκτώ ανθρώπους, ανάμεσά τους τέσσερα παιδιά, ανανεώνοντας την έκκληση για άμεση και συντονισμένη δράση, καθώς και την ενίσχυση ασφαλών εναλλακτικών οδών.

Η επίμονη παρουσία συγκρούσεων, η αυξανόμενη ανθρωπιστική κρίση και η φθίνουσα παγκόσμια αλληλεγγύη οδηγούν όλο και περισσότερους ανθρώπους σε επικίνδυνα ταξίδια. Απέναντι σε αυτές τις τραγωδίες, η αδιαφορία δεν μπορεί να είναι επιλογή.