Ο νέος Πάπας εκλέγεται: Οι… αιώνιοι κανόνες στο Κονκλάβιο και το δείπνο

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ο χρόνος μετρά πλέον αντίστροφα για τη σύγκληση του Κονκλάβιου, του σώματος των καρδιναλίων που θα αναλάβει την εκλογή του νέου Πάπα, μετά τον θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου.

Η διαδικασία εκλογής του Πάπα ακολουθεί αυστηρό πρωτόκολλο, με ιδιαίτερη έμφαση στα μέτρα ασφαλείας, ώστε η ψηφοφορία να πραγματοποιηθεί με απόλυτη μυστικότητα. Ένα ενδιαφέρον και ξεχωριστό στοιχείο αυτής της διαδικασίας αφορά τη σίτιση των καρδιναλίων και τη διασφάλιση ότι το φαγητό δεν θα χρησιμοποιηθεί ως μέσο παραβίασης του πρωτοκόλλου.

Σύμφωνα με το BBC, οι κανόνες που καθορίζουν τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται να τρώνε οι καρδινάλιοι έχουν διαμορφωθεί εδώ και 750 χρόνια, με στόχο την αποτροπή της μεταφοράς κρυφών μηνυμάτων μέσα από τρόφιμα, όπως το κοτόπουλο ή τα ραβιόλια, αλλά και μέσα από αντικείμενα, όπως οι χαρτοπετσέτες.

Το βρετανικό μέσο υπενθυμίζει ότι λίγο πριν από την τελευταία εκλογή Πάπα, το 2013, υπήρξαν αναφορές από ιταλικά μέσα πως πολλοί καρδινάλιοι είχαν βρεθεί στο εστιατόριο Al Passetto di Borgo, μόλις 200 μέτρα μακριά από τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.

Τα Κονκλάβια, όπως αυτό που προγραμματίζεται να ξεκινήσει στις 7 Μαΐου με τη συμμετοχή 135 καρδιναλίων, φημίζονται για τη μυστικοπάθειά τους. Οι καρδινάλιοι παραμένουν απομονωμένοι σε έναν κοινό χώρο, χωρίς καμία δυνατότητα επικοινωνίας με τον έξω κόσμο. Η μόνη εξαίρεση είναι ο καπνός που εκπέμπεται για να σηματοδοτήσει την επιτυχία της ψηφοφορίας.

Ιστορικά, το φαγητό αποτελεί πιθανό κίνδυνο: τα ραβιόλι ενός καρδινάλιου μπορεί να είναι γεμισμένα με ένα παράνομο μήνυμα από το προσωπικό της κουζίνας ή ένας καρδινάλιος μπορεί να μεταφέρει κρυφά μια ενημέρωση για την ψηφοφορία στον έξω κόσμο με μια βρώμικη χαρτοπετσέτα. Ωστόσο, η διαδικασία της κοινής σίτισηςείναι επίσης ένα από τα πλαίσια όπου μπορούν να γίνουν κρυφές διαπραγματεύσεις.

Η ιστορία του Κονκλάβιου από το οποίο αναδεικνύεται ο Πάπας και το μενού στο δείπνο

Ο κώδικας μυστικότητας του κονκλαβίου έχει τις ρίζες του στο 1274, όταν ο Πάπας Γρηγόριος Ι΄ εισήγαγε κανόνες που μέχρι και σήμερα καθορίζουν εν μέρει τη διαδικασία των παπικών εκλογών. Ένας από τους βασικούς κανόνες του ήταν η απομόνωση των καρδιναλίων κατά τη διάρκεια του κονκλαβίου, καθώς και ο περιορισμός στη διατροφή τους. Εάν δεν επιτυγχανόταν συναίνεση μέσα σε τρεις ημέρες, οι καρδινάλιοι λάμβαναν μόνο ένα γεύμα την ημέρα, ενώ μετά από οκτώ ημέρες η διατροφή τους περιοριζόταν σε ψωμί και νερό. Παρόλο που αυτοί οι αυστηροί διατροφικοί περιορισμοί χαλάρωσαν στα μέσα του 14ου αιώνα από τον Πάπα Κλήμη ΣΤ΄, το καθεστώς ελέγχου του κονκλαβίου παραμένει αυστηρό ως σήμερα.

Μια από τις πιο λεπτομερείς αναφορές στη γαστρονομική κουλτούρα των παπικών κονκλαβίων προέρχεται από τον Bartolomeo Scappi, διάσημο σεφ της Αναγέννησης, που υπηρέτησε τους Πάπες Πίο IV και Πίο V. Στο έργο του Opera Dell’Arte del Cucinare (Η Τέχνη της Μαγειρικής) του 1570—το πρώτο βιβλίο μαγειρικής που εκδόθηκε από ενεργό σεφ—περιγράφει τις πρακτικές και τα γεύματα του κονκλαβίου που εξέλεξε τον Πάπα Ιούλιο Γ΄. Το βιβλίο του αποκαλύπτει όχι μόνο τη διατροφή αλλά και τον αυστηρό έλεγχο που επιβαλλόταν στους καρδιναλίους, μια πρακτική που παραμένει αναλλοίωτη.

Σύμφωνα με τον Scappi, τα καθημερινά γεύματα των καρδιναλίων ετοιμάζονταν σε κοινόχρηστη κουζίνα από μάγειρες και σομελιέ, υπό αυστηρή επιτήρηση για την αποτροπή της ανταλλαγής παράνομων μηνυμάτων. Για να διασφαλιστεί η μυστικότητα, το φαγητό μεταφερόταν μέσω ενός περιστρεφόμενου δίσκου ενσωματωμένου στον τοίχο, μετά από αυστηρό έλεγχο από φρουρούς και δοκιμαστές. Τίποτα δεν επιτρεπόταν εάν υπήρχε πιθανότητα απόκρυψης μηνύματος: πίτες και ολόκληρα κοτόπουλα αποκλείονταν, ενώ κρασί και νερό σερβίρονταν μόνο σε διαφανή δοχεία. Ακόμα και οι υφασμάτινες πετσέτες ελέγχονταν προσεκτικά.

Αυτή η εξαντλητική επιτήρηση είχε διττό στόχο: αφενός, να εξασφαλίσει την πλήρη απομόνωση των καρδιναλίων, και αφετέρου, να αποτρέψει τον κίνδυνο δηλητηρίασης—μια συχνή ανησυχία εκείνη την εποχή, καθώς η παποσύνη ήταν ισχυρή πολιτική θέση. Παρά τους περιορισμούς, τα γεύματα που περιγράφει ο Scappi ήταν ισορροπημένα και πλούσια, περιλαμβάνοντας σαλάτες, φρούτα, αλλαντικά, κρασί και φρέσκο νερό. Επίσης, οι καρδινάλιοι απολάμβαναν άνετες συνθήκες διαμονής, με ιδιωτικά κελιά διακοσμημένα με μετάξι και επιπλωμένα με κρεβάτια, τραπέζια, ράφια και άλλα απαραίτητα είδη.

Όπως σημειώνει ο Scappi, η υπηρεσία σε ένα παπικό κονκλάβιο της Αναγέννησης δεν ήταν κακή υπόθεση—αρκεί να άντεχε κανείς την αδιάκοπη παρακολούθηση.

Στις 7 Μαΐου ξεκινά το κονκλάβιο, και οι καλόγριες της Domus Sanctae Marthae – της σύγχρονης κατοικίας όπου διαμένουν οι καρδινάλιοι κατά τη διάρκεια της απομόνωσής τους – θα ετοιμάσουν παραδοσιακά, λιτά πιάτα εμπνευσμένα από τη Λάτσιο, την ιταλική περιφέρεια γύρω από το Βατικανό, αλλά και την Αμπρούτσο. Το μενού θα περιλαμβάνει μινεστρόνε, σπαγγέτι, αρροστιτσίνι (σουβλάκια αρνιού) και βραστά λαχανικά.

Παρότι η εικόνα αυτή διαφέρει από τα κονκλάβια της Αναγέννησης, όπου τα γεύματα ετοιμάζονταν από κοσμικούς υπηρέτες υπό αυστηρή επιτήρηση και πρωτόκολλο, ο σκοπός παραμένει ο ίδιος: η διασφάλιση της μυστικότητας της διαδικασίας. Οι παλαιότερες ανησυχίες για τρόφιμα – όπως ολόκληρα κοτόπουλα – που ενδέχεται να περιέχουν κρυφά μηνύματα, έχουν πλέον εκλείψει. Το επίκεντρο τώρα είναι η αποτροπή παράνομης επικοινωνίας μέσω ηλεκτρονικών μέσων.

Με το Βατικανό να σαρώνεται για κρυμμένες ηλεκτρονικές συσκευές εν όψει του κονκλάβιου, οι καρδινάλιοι προετοιμάζονται με τον δικό τους τρόπο. Πριν ξεκινήσει η απομόνωση, απολαμβάνουν ίσως τις τελευταίες στιγμές ελευθερίας τους στη Ρώμη, δοκιμάζοντας αγαπημένα πιάτα και αναλογιζόμενοι αν αυτό θα είναι το τελευταίο τους γεύμα πριν αναλάβουν το αξίωμα του πάπα.