Ισπανία: Τριήμερο εθνικό πένθος για τους 69 νεκρούς της σιδηροδρομικής τραγωδίας

Σε τριήμερο εθνικό πένθος βρίσκεται η Ισπανία από την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, μετά τη φονική σιδηροδρομική σύγκρουση στην Ούρδα του Τολέδο, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 69 ανθρώπους. Την ώρα που οι διασώστες συνεχίζουν τις έρευνες στα συντρίμμια των δύο τρένων, δεκάδες οικογένειες εξακολουθούν να αναζητούν απαντήσεις για την τύχη των δικών τους ανθρώπων. Η τραγωδία έχει προκαλέσει σοκ σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ τα ερωτήματα για τις συνθήκες της σύγκρουσης και τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας πληθαίνουν. Οι μηχανοδηγοί προχωρούν σε απεργιακές κινητοποιήσεις, ζητώντας περισσότερες επενδύσεις και ουσιαστικές παρεμβάσεις στις σιδηροδρομικές υποδομές. Παράλληλα, η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ δεσμεύεται για πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης, ενώ στο επίκεντρο βρίσκονται τρεις πιθανές αστοχίες στα συστήματα ασφαλείας και οι καταγγελίες για την καθυστερημένη αναβάθμιση του δικτύου.

Συνεχίζονται οι έρευνες: Στους 69 οι νεκροί, δεκάδες οι τραυματίες

Ο επίσημος απολογισμός της τραγωδίας αναθεωρήθηκε στους 69 νεκρούς, έπειτα από προηγούμενη ανακοίνωση της Επιτροπής Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Δυστυχημάτων (CIAF), η οποία έκανε λόγο για 74 θύματα και στη συνέχεια διόρθωσε τον αριθμό. Σύμφωνα με τις περιφερειακές αρχές της Καστίλης-Λα Μάντσα, από τους 110 τραυματίες που μεταφέρθηκαν στα νοσοκομεία, οι 60 είχαν λάβει εξιτήριο, ενώ 50 εξακολουθούσαν να νοσηλεύονται. Τέσσερις από τους 15 ασθενείς που αρχικά είχαν χαρακτηριστεί ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά παρουσίαζαν θετική εξέλιξη.

Τραγωδία στην Ισπανία: Πώς δύο τρένα συγκρούστηκαν – Τα λάθη και οι παραλείψεις που ερευνώνται

Την ίδια στιγμή, η ισπανική Πολιτοφυλακή (Guardia Civil) είχε δεχθεί 64 δηλώσεις εξαφάνισης από συγγενείς έως το πρωί της Πέμπτης. Οι συγκεκριμένες δηλώσεις δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε επιπλέον θύματα, καθώς η διαδικασία ταυτοποίησης βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, με γερανούς να απομακρύνουν τα παραμορφωμένα τμήματα των συρμών. Με το πρώτο φως της ημέρας, οι αρχές χρησιμοποίησαν εκ νέου drones για την επιθεώρηση του σημείου.

Για την ταυτοποίηση των θυμάτων δημιουργήθηκαν τέσσερα ειδικά γραφεία σε Μαδρίτη, Τολέδο, Κόρδοβα και Σεβίλλη, όπου οι συγγενείς μπορούν να δώσουν δείγματα DNA. Παράλληλα, οργανώθηκαν αιμοδοσίες, ενώ εθελοντές του Ερυθρού Σταυρού προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη στις οικογένειες.

Σάντσεθ: Θα διερευνηθεί και η τελευταία λεπτομέρεια

Από το κέντρο συντονισμού έκτακτης ανάγκης στο Τολέδο, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, δεσμεύτηκε ότι θα διερευνηθούν πλήρως οι συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε η σύγκρουση. Όπως δήλωσε, όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες εργάζονται για την υποστήριξη των θυμάτων και των οικογενειών τους, αλλά και για να αποσαφηνιστούν όλες οι λεπτομέρειες της τραγωδίας, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας και την αποτροπή αντίστοιχων περιστατικών στο μέλλον. Στο σημείο και στα νοσοκομεία βρέθηκε και ο βασιλιάς Φελίπε ΣΤ΄, ο οποίος χαρακτήρισε το δυστύχημα ακόμη ένα εξαιρετικά σκληρό πλήγμα για τη χώρα και ζήτησε να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μην επαναληφθεί μια τέτοια καταστροφή.

Σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία: Η παλιά σηματοδότηση, οι καταγγελίες και η αναβάθμιση των 136 εκατ. ευρώ

Απεργία μηχανοδηγών και πολιτικές αντιδράσεις

Έντονες είναι οι αντιδράσεις στον σιδηροδρομικό κλάδο, με τους Ισπανούς μηχανοδηγούς να πραγματοποιούν προγραμματισμένη απεργία, διεκδικώντας μεγαλύτερες επενδύσεις στην ασφάλεια και τη συντήρηση του δικτύου. Ο εκπρόσωπος του συνδικάτου Semaf, Ντιέγκο Μαρτίν, υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να γίνει ανεκτή η επανάληψη μιας τέτοιας τραγωδίας.

Στο πολιτικό πεδίο, ο επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, ζήτησε άμεση και ανεξάρτητη διερεύνηση, καθώς και πλήρη έλεγχο του ισπανικού σιδηροδρομικού δικτύου. Μεταξύ των θυμάτων έχουν αναγνωριστεί ο 31χρονος αστυνομικός Χοσέ Μανουέλ Τσακόν και η πρώην υπουργός Εργασίας Φάτιμα Μπάνιεθ, στέλεχος του Λαϊκού Κόμματος. Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών, στο δυστύχημα ενεπλάκησαν 42 αλλοδαποί από επτά διαφορετικές χώρες, ενώ έχει αναφερθεί ένας νεκρός και τουλάχιστον επτά τραυματίες.

Η ελληνική οικογένεια που επέζησε: Πώς σώθηκε ο 18χρονος

Ανάμεσα στους τραυματίες βρίσκεται και μια ελληνική οικογένεια τριών ατόμων, η οποία ταξίδευε από τη Μαδρίτη προς τη Σεβίλλη για διακοπές. Η μητέρα και οι δύο γιοι της, ο 21χρονος Μάριος και ο 18χρονος Χρήστος, έζησαν εφιαλτικές στιγμές κατά τη σύγκρουση. Η μητέρα υπέστη κάταγμα στην κλείδα, ενώ και οι δύο νεαροί περιέγραψαν τις δραματικές στιγμές στην ισπανική εφημερίδα El País.

Λίγο πριν από το δυστύχημα, ο Μάριος και η μητέρα του είχαν μετακινηθεί στο βαγόνι-εστιατόριο για να πάρουν πρωινό. Περίμεναν την παραγγελία τους όταν σημειώθηκε η σύγκρουση και εκσφενδονίστηκαν από τη σφοδρότητα της πρόσκρουσης. «Ξαφνικά, ο χρόνος σταμάτησε», περιέγραψε ο 21χρονος. Το τρένο εκτροχιάστηκε, ένας δυνατός μεταλλικός θόρυβος ακούστηκε και ο χώρος γέμισε με μυρωδιά χώματος, ενώ ο συρμός πήρε κλίση περίπου 30 μοιρών.

Ιδιαίτερα συγκλονιστικό είναι το γεγονός ότι ο 18χρονος Χρήστος σώθηκε χάρη σε μια αλλαγή θέσης της τελευταίας στιγμής. Είχε μετακινηθεί στη θέση που προηγουμένως είχε ο αδελφός του, ενώ η αρχική του θέση εκσφενδονίστηκε κατά τη σύγκρουση. Τα δύο αδέλφια κατάφεραν να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά, να συναντηθούν με τη μητέρα τους και τελικά να εγκαταλείψουν το τρένο. Βρήκαν καταφύγιο σε ένα χωράφι με αμυγδαλιές, μέχρι να μπορέσουν να απομακρυνθούν από το σημείο.

Η μητέρα τους, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση σοκ, ξέσπασε σε κλάματα, ενώ οι δύο γιοι της προσπαθούσαν να την παρηγορήσουν. Η οικογένεια ευχαρίστησε τους διασώστες και τους εθελοντές που βρέθηκαν κοντά τους, καθώς και έναν κάτοικο της περιοχής που τους μετέφερε με το αυτοκίνητό του σε γειτονικό χωριό. Πλέον, το μόνο που επιθυμούν είναι να επιστρέψουν στη Μαδρίτη και να μην συνεχίσουν το ταξίδι τους προς τη Σεβίλλη.

Τα τρία κρίσιμα κενά ασφαλείας που εξετάζουν οι ερευνητές

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τρεις διαδοχικές πιθανές αστοχίες που ενδέχεται να συνέβαλαν στη σύγκρουση. Στοιχεία και ηχητικές καταγραφές που δημοσίευσε η ισπανική El Mundo φέρνουν στο φως κρίσιμες λεπτομέρειες για τα λεπτά πριν από την τραγωδία. Το πρώτο ζήτημα αφορά το σύστημα συνεχούς σηματοδότησης LZB, το οποίο χρησιμοποιείται στη γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης – Σεβίλλης. Η αμαξοστοιχία Iryo 6076, στην οποία επέβαιναν 147 επιβάτες, αναχώρησε από τον σταθμό Ατότσα στις 7:54 το πρωί της Τετάρτης. Περίπου 42 λεπτά αργότερα, το πλήρωμα ενημέρωσε για βλάβη στο σύστημα LZB.

Στις 8:38 το τρένο είχε ακινητοποιηθεί μπροστά σε σήμα χωρίς ένδειξη, κοντά στη χιλιομετρική θέση 117,800 της Ούρδα. Η βλάβη φέρεται να μην ήταν μεμονωμένη, καθώς επηρέασε τουλάχιστον έξι αμαξοστοιχίες. Το δεύτερο ζήτημα αφορά τις οδηγίες που δόθηκαν από το κέντρο ελέγχου κυκλοφορίας της Adif. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, στις 8:36 οι ελεγκτές είχαν δώσει εντολή σε αμαξοστοιχία AVE της Renfe, η οποία βρισκόταν περίπου 25 χιλιόμετρα πίσω από το Iryo, να συνεχίσει κανονικά την πορεία της, παρότι το προπορευόμενο τρένο αντιμετώπιζε πρόβλημα και παρέμενε ακινητοποιημένο.

Σε περίπτωση προβλήματος στη σηματοδότηση, τα πρωτόκολλα ασφαλείας μπορούν να προβλέπουν σημαντικό περιορισμό της ταχύτητας, ακόμη και στα 40 χιλιόμετρα την ώρα, ώστε να υπάρχει χρόνος αντίδρασης σε περίπτωση εμποδίου. Στις ηχογραφημένες συνομιλίες, η μηχανοδηγός του Iryo φέρεται να ενημερώνει το κέντρο ελέγχου ότι δεν μπορούσε να επανεκκινήσει το σύστημα LZB και ότι παρέμενε σταματημένη μπροστά στο σήμα εισόδου.

Στις 8:41 καταγράφεται νέα οδηγία για ακινητοποίηση μέχρι να δοθεί άδεια, ενώ στις 8:48 χάθηκε η επικοινωνία του συρμού με το επιχειρησιακό κέντρο. Η εταιρεία Iryo υποστηρίζει ότι δεν έλαβε ποτέ εντολή επανεκκίνησης του τρένου και ότι, σε κάθε περίπτωση, η αμαξοστοιχία δεν μπορούσε να κινηθεί. Το τρίτο κρίσιμο ερώτημα αφορά την απουσία αποτελεσματικής παρέμβασης που θα μπορούσε να αποτρέψει τη σύγκρουση. 

Το παλαιό σύστημα σηματοδότησης και η αναβάθμιση των 136 εκατ. ευρώ

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι καταγγελίες τεχνικών της Adif, οι οποίοι υποστηρίζουν, σύμφωνα με την εφημερίδα ABC, ότι τα προβλήματα ασφαλείας στη συγκεκριμένη γραμμή ήταν γνωστά εδώ και χρόνια. Το σύστημα LZB, γερμανικής τεχνολογίας, χρησιμοποιείται στη γραμμή από το 1992. Πρόκειται για ένα σύστημα που επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση της ταχύτητας και της θέσης των τρένων, ενώ μπορεί να ενεργοποιήσει αυτόματη πέδηση όταν απαιτείται.

Παρότι θεωρήθηκε αξιόπιστο για δεκαετίες, βρίσκεται πλέον σε διαδικασία αντικατάστασης από το σύγχρονο ευρωπαϊκό σύστημα ERTMS. Τον Σεπτέμβριο του 2021 ανατέθηκε στην εταιρεία Thales España GRP σύμβαση ύψους 93,8 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός της αναβάθμισης, μαζί με πρόσθετες εργασίες στα κυκλώματα γραμμής, έφτανε τα 136 εκατομμύρια ευρώ. Το έργο είχε χρονοδιάγραμμα 52 μηνών και προβλεπόταν να ολοκληρωθεί προς τα τέλη του 2026. Αυτό σημαίνει ότι η αναβάθμιση δεν είχε ολοκληρωθεί όταν σημειώθηκε η τραγωδία.

Τεχνικοί της Adif καταγγέλλουν ότι η επιλογή να συνεχιστεί η λειτουργία της γραμμής κατά τη διάρκεια των εργασιών παρέτεινε τη χρήση παλαιότερου εξοπλισμού. Παράλληλα, κάνουν λόγο για ανεπαρκείς δαπάνες συντήρησης και προβλήματα στη διαχείριση των σιδηροδρομικών υποδομών. Από την πλευρά του, ο υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε χαρακτήρισε τις συνθήκες της σύγκρουσης ανεξήγητες, επισημαίνοντας ότι τέτοιου είδους προσκρούσεις θεωρούνται εξαιρετικά απίθανες.

Η δεύτερη μεγάλη σιδηροδρομική τραγωδία μέσα σε δέκα μήνες

Το δυστύχημα στην Ούρδα είναι το φονικότερο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ευρώπη μετά το 2013, όταν 80 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε εκτροχιασμό στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πρόκειται για τη δεύτερη μεγάλη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία μέσα σε διάστημα μόλις δέκα μηνών. Τον προηγούμενο Φεβρουάριο, σύγκρουση δύο τρένων Renfe και Iryo κοντά στο Αδαμούθ της Ανδαλουσίας είχε στοιχίσει τη ζωή σε 46 ανθρώπους.

Οι δύο καταστροφές έχουν αναζωπυρώσει τη δημόσια συζήτηση για την ασφάλεια του ισπανικού σιδηροδρομικού δικτύου, τις επενδύσεις στις υποδομές και την ανάγκη εκσυγχρονισμού των συστημάτων ελέγχου. Για τις οικογένειες των θυμάτων, ωστόσο, το σημαντικότερο αυτή τη στιγμή είναι να δοθούν απαντήσεις και να αποδοθούν ευθύνες, εφόσον διαπιστωθούν παραλείψεις.

Η έρευνα για την τραγωδία στην Ούρδα βρίσκεται σε εξέλιξη και μέχρι στιγμής δεν έχει προσδιοριστεί οριστικά η αιτία της σύγκρουσης. Το ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστεί πώς μια αλυσίδα πιθανών αστοχιών οδήγησε σε μία από τις φονικότερες σιδηροδρομικές καταστροφές των τελευταίων ετών στην Ευρώπη.