Ο διαχρονικός εφιάλτης της Μάνδρας: Από τον «Αρμαγεδδώνα» του 2017 στη νέα πλημμύρα του «Byron» – Η καταδίκη μιας πόλης χτισμένης πάνω στα ρέματα

Η Μάνδρα, στη Δυτική Αττική, βρίσκεται ξανά στο μάτι του κυκλώνα, όχι μόνο του μετεωρολογικού «Byron», αλλά και του διαχρονικού Αρμαγεδδώνα της άναρχης δόμησης. Ενώ ο υπόλοιπος νομός μετρά κλειστούς δρόμους, για τους κατοίκους της Μάνδρας, η σημερινή σφοδρή νεροποντή είναι μια δραματική, οδυνηρή επανάληψη του φονικού Νοεμβρίου του 2017, όταν η περιοχή θρήνησε 24 ανθρώπινες ζωές. Το πρόβλημα παύει να είναι αποκλειστικά κλιματικό και έχει μετατραπεί σε γεωγραφική και πολεοδομική καταδίκη. Η Μάνδρα πλημμυρίζει ξανά και ξανά, επειδή χτίστηκε πάνω στις φυσικές διαδρομές του νερού, μια αλήθεια που επιβεβαιώνεται με κάθε πτώση βροχής, παρά τα ημιτελή και ανεπαρκή έργα που εκτελέστηκαν μετά την εθνική τραγωδία του 2017.

Η ρίζα του κακού: Ένας οικισμός χτισμένος πάνω σε χείμαρρο

Η καταδίκη της Μάνδρας ξεκινά από τη γεωγραφική της θέση. Η πόλη είναι αποδέκτης του συνολικού όγκου των όμβριων υδάτων που καταρρέουν από τον ορεινό όγκο του Πατέρα (Κιθαιρώνα). Ο κεντρικός πυλώνας του προβλήματος είναι το Ρέμα Αγίας Αικατερίνης, το οποίο συλλέγει τα νερά από μια τεράστια, αποψιλωμένη έκταση του βουνού.

Η σύγχρονη ανάπτυξη της πόλης, ειδικά κατά τις δεκαετίες της άναρχης δόμησης, αγνόησε και κατάλυσε εντελώς τη φυσική ροή του νερού. Μεγάλο μέρος του οικισμού επεκτάθηκε πάνω σε παλιές κοίτες ρεμάτων και σημεία φυσικής απορροής που προϋπήρχαν της αστικοποίησης. Τα φυσικά κανάλια κλείστηκαν ή υποκαταστάθηκαν από υπόγεια, τεχνητά κανάλια μικρής διατομής. Το αποτέλεσμα αυτής της πολεοδομικής αλλαγής είναι ότι δρόμοι, κτίρια, αποθήκες και σούπερ μάρκετ χτίστηκαν ακριβώς εκεί που χτυπάει ο χείμαρρος. Όταν ο όγκος της βροχής γίνει ακραίος, το νερό αδυνατεί να ακολουθήσει την υποκατάστατη ροή και βγαίνει στην επιφάνεια, μετατρέποντας τους δρόμους της πόλης σε ολέθριους ορμητικούς ποταμούς.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Πλημμύρες στην περιοχή της Μάνδρας από την κακοκαιρία "Byron", Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2025. (ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Οι 3 παράγοντες που καταδικάζουν τα αντιπλημμυρικά έργα

Η επανάληψη του μοτίβου οφείλεται σε έναν συνδυασμό τριών κρίσιμων παραγόντων, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί (όπως ο καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας και ο Ευθύμης Λέκκας), οι οποίοι εντείνονται από την κλιματική κρίση:

1. Οι βροχοπτώσεις έχουν γίνει πιο ακραίες και μακράς διάρκειας, υπερβαίνοντας τον σχεδιασμό των υφιστάμενων έργων.
2. Η ραγδαία πτώση μεγάλου όγκου νερού σε σύντομο χρόνο δεν αφήνει περιθώριο αντίδρασης στα υπόγεια κανάλια, τα οποία αδυνατούν να διοχετεύσουν τόσο μεγάλη παροχή.
3. Ο χείμαρρος δεν φέρνει μόνο νερό, αλλά και τεράστιες ποσότητες φερτών υλικών (λάσπη, κλαδιά, κορμοί δέντρων) από την αποψιλωμένη πλαγιά του βουνού. Αυτά τα στερεά υλικά φράζουν τα κομβικά σημεία ροής και τις εισόδους των υπόγειων αγωγών, εκτονώνοντας το νερό βίαια στον οικισμό.

Η σκληρή αλήθεια που υπογραμμίζουν οι ειδικοί είναι ότι «τέτοιοι χείμαρροι δεν τιθασεύονται σε υπόγεια κανάλια. Υπερχειλίζουν και μετατρέπουν τους δρόμους σε ποτάμια. Αν δεν απελευθερωθούν οι φυσικές ροές, η Μάνδρα θα πνίγεται με κάθε τέτοια βροχή».

Η μνήμη του 2017 και η σπαρακτική φωνή του Σάκη Μπερέτα

Η επαναλαμβανόμενη πλημμύρα του 2025 φέρει με δραματικό τρόπο στην επιφάνεια τον ανείπωτο πόνο του 2017, όπου η Μάνδρα θρήνησε 24 ανθρώπινες ζωές. 

Στην αποκλειστική συνέντευξη που είχε δώσει ο Σάκης Μπερέτας στο Athensmagazine.gr τον περασμένο Μάιο, η μαρτυρία του αποτύπωσε με τον πιο σκληρό και γλαφυρό τρόπο το μέγεθος της φρίκης και της κρατικής αποτυχίας που ακολούθησε την καταστροφή. Η εμβληματική και βαθιά πληγωμένη δήλωσή του συμπυκνώνει το τραγικό χάος που επικράτησε, όπου η αξιοπρέπεια των νεκρών χάθηκε μέσα στη λάσπη:

«Εμείς τους ανθρώπους μας σε σακούλες τους παραλάβαμε»

Αυτή η φράση λειτουργεί ως καταδίκη για το κράτος που απέτυχε να προστατεύσει και, στη συνέχεια, να διαχειριστεί με σεβασμό και ταχύτητα την αποκατάσταση των θυμάτων. Ο κ. Μπερέτας, μέσω του Συλλόγου Πληγέντων Μάνδρας, μετέτρεψε την προσωπική του απώλεια σε αγώνα για την απονομή δικαιοσύνης και την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας των θυμάτων, καταγγέλλοντας τη γραφειοκρατία και την πολιτική ακινησία γύρω από τις αποζημιώσεις και την αναζήτηση ποινικών ευθυνών για όσους έκλεισαν τα ρέματα.

Η αίσθηση ότι τα παθήματα δεν έγιναν μαθήματα επιβεβαιώνεται τραγικά από την επανάληψη των φαινομένων το 2025.

Το τεστ του «Byron» (2025): Λύσεις ή προσωρινή τύχη;

Τα φετινά πλημμυρικά φαινόμενα, που προκάλεσε η κακοκαιρία «Byron», ήταν ένας νέος, σκληρός έλεγχος των υποδομών. Η Μάνδρα βίωσε μια μεγάλη πλημμύρα, όχι όμως τον Αρμαγεδδώνα του 2017.

Η διαφορά αυτή, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν οφείλεται στην πλήρη επιτυχία των αντιπλημμυρικών έργων (τα οποία κατασκευάστηκαν από τις περιφερειακές αρχές της Ρένας Δούρου και του Γιώργου Πατούλη), αλλά σε έναν τραγικό παράγοντα τύχης. Ο κύριος όγκος της βροχής (τα 200–300 χιλιοστά) έπεσε λίγο νοτιότερα, προς τη θάλασσα στη Βλυχάδα, και όχι στη βόρεια πλαγιά του βουνού Πατέρα, από όπου ξεκινά το φονικό ρέμα της Αγίας Αικατερίνης.

Η πίεση από τη νεροποντή του 2025 έδειξε ότι τα νέα έργα δεν κατάφεραν να διοχετεύσουν επαρκώς το νερό. Όταν η παροχή αυξήθηκε, το νερό εκτονώθηκε ξανά μέσα στον οικισμό, παραμένοντας ο κίνδυνος υψηλός. Η Μάνδρα ήταν σχετικά τυχερή αυτή τη φορά, αλλά η σχετική τύχη δεν αποτελεί αντιπλημμυρική πολιτική.

Το αδυσώπητο συμπέρασμα

Το τελικό συμπέρασμα που προκύπτει από τη σύγκριση του 2017 με το 2025 και την ανάλυση των ειδικών είναι αδυσώπητο. Η Μάνδρα θα συνεχίσει να είναι μια πόλη–πληγή έως ότου γίνει μια βαθιά, επίπονη πολεοδομική παρέμβαση που απαιτεί πολιτικό θάρρος.

Η απελευθέρωση των φυσικών διαδρομών του νερού, η οποία είναι ο μοναδικός τρόπος για να τιθασευθούν οι χείμαρροι, σημαίνει την κατεδάφιση κτιρίων, αποθηκών και δρόμων που έχουν χτιστεί πάνω στις φυσικές ροές. Αυτή η βαθύτερη παρέμβαση αντιμετωπίζει τεράστιες αντιστάσεις, καθώς θίγει το ιερό δικαίωμα της ιδιοκτησίας και απαιτεί υψηλό πολιτικό κόστος και τεράστιες αποζημιώσεις.

Η Μάνδρα παραμένει η εικόνα της διαχρονικής αποτυχίας της Ελλάδας να σχεδιάσει τον χώρο της με σεβασμό στη φύση και τη γεωγραφία της. Ο πόνος του 2017, η κρατική αδιαφορία και η αγωνία του 2025 λειτουργούν ως μόνιμη προειδοποίηση ότι, αν δεν λυθεί το δομικό πρόβλημα της πολεοδομικής παραβίασης των ρεμάτων, ο επόμενος «Βύρων» ή «Αρμαγεδδών» θα βρει ξανά την πόλη ανυπεράσπιστη και καταδικασμένη να θρηνεί.