Η μαρτυρία του Κουφοντίνα μέσα από τη φυλακή: Η 17Ν, τα λάθη που τον κράτησαν ασύλληπτο και η δολοφονία Μπακογιάννη

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η πολυετής δράση της οργάνωσης «17 Νοέμβρη» εξακολουθεί να απασχολεί την κοινή γνώμη, όχι μόνο για τα εγκλήματα που σημάδεψαν τη μεταπολιτευτική Ελλάδα, αλλά και για τα ερωτήματα που παρέμειναν αναπάντητα επί δεκαετίες. Σε ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφου Αλέξης Παπαχελάς, ο καταδικασμένος για συμμετοχή και ηγετικό ρόλο στη 17Ν, Δημήτρης Κουφοντίνας, μιλά από τη φυλακή για την πορεία του στην οργάνωση και τις συνθήκες που, όπως υποστηρίζει, τον οδήγησαν στην ένταξή του.

Η μαρτυρία του έρχεται να προστεθεί σε ένα μωσαϊκό καταθέσεων, αστυνομικών ερευνών και πολιτικών αντιπαραθέσεων που διαμόρφωσαν την εικόνα μιας περιόδου έντονης αναταραχής. Ο ίδιος περιγράφει πώς στρατολογήθηκε και πότε πήρε την απόφαση να περάσει στην παρανομία, σε μια αφήγηση που επιχειρεί να εξηγήσει – χωρίς φυσικά να αναιρεί – τις ευθύνες για μια σειρά αιματηρών επιθέσεων. Παράλληλα, διαβάστε εδώ γιατί η ταινία για τη 17Ν δεν προβλήθηκε ποτέ.

Η ευκαιρία που χάθηκε το 1985

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν όσα αποκαλύπτει στο ίδιο ντοκιμαντέρ ο πρώην επικεφαλής της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας, Φώτης Παπαγεωργίου. Σύμφωνα με την περιγραφή του, οι αρχές είχαν φτάσει κοντά στην ταυτοποίηση του Κουφοντίνα ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. «Προφανώς τους δοκίμαζε πρώτα η οργάνωση» διηγείται ο Παπαγεωργίου.

Αφορμή στάθηκε βομβιστική ενέργεια σε υποκατάστημα της Citibank στην οδό Πανόρμου. Ένας αυτόπτης μάρτυρας, ηθοποιός που διέμενε στην ίδια πολυκατοικία, φέρεται να συγκράτησε τον αριθμό κυκλοφορίας του οχήματος που χρησιμοποιήθηκε. Από την έρευνα προέκυψε ότι το αυτοκίνητο ανήκε στον πατέρα του Κουφοντίνα. Η πληροφορία αυτή οδήγησε τις αρχές στην ταυτοποίησή του.

Ωστόσο, αντί να κινηθούν άμεσα με αιφνιδιαστική επιχείρηση, οι αστυνομικές υπηρεσίες φέρονται να επικοινώνησαν με την οικογένειά του, ζητώντας του να παρουσιαστεί αυτοβούλως. Εκείνος δεν εμφανίστηκε ποτέ. Εξαφανίστηκε και πέρασε, όπως λέγεται, στη βαθιά παρανομία. Η συγκεκριμένη επιλογή θεωρείται εκ των υστέρων ένα από τα μεγάλα λάθη της εποχής, καθώς η 17Ν συνέχισε να δρα για πολλά ακόμη χρόνια.

Έρευνες με κενά και πολιτικές παρεμβολές

«Άκουσα πρώτη φορά το όνομα της οργάνωσης το 1976. Ήμουνα στο καπνοχώρι το πατρικό, στας Σέρρας, που λέγαμε. Ακούσαμε από το ραδιόφωνο την είδηση για την εκτέλεση του αρχιβασανιστή Μάλλιου, θυμάμαι τον κομμουνιστή παππού στο μισοσκόταδο, άστραψαν τα μάτια του και έλεγε “δικά μας παιδιά είναι”. Αυτή ήταν η πρώτη εικόνα που έχω, από την αυθεντία του κομμουνιστή παππού», σημείωσε ο Κουφοντίνας.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, η οργάνωση συνέχισε επιθέσεις, ληστείες και στοχευμένες δολοφονίες, δημιουργώντας κλίμα ανασφάλειας και πολιτικής πίεσης. Οι έρευνες χαρακτηρίζονταν από αποσπασματικότητα, ενώ δεν έλειψαν και οι θεωρίες που τροφοδότησαν περαιτέρω σύγχυση.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναφορά γίνεται και σε δηλώσεις του τότε πρωθυπουργού Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος, επηρεασμένος – όπως έχει ειπωθεί – από συνεργάτες του, φέρεται να άφησε αιχμές που φωτογράφιζαν ως πιθανό καθοδηγητή της οργάνωσης τον πανεπιστημιακό Γιάννης Τσεκούρας. Η υπόθεση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ, ωστόσο αποτυπώνει το κλίμα καχυποψίας και πολιτικής φόρτισης που επικρατούσε. Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη 17Ν συχνά ξέφευγε από τα όρια της τεκμηριωμένης έρευνας και μετατρεπόταν σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Το γεγονός αυτό δυσχέρανε περαιτέρω την προσπάθεια αποκωδικοποίησης της δράσης της οργάνωσης και ενίσχυσε τη διάχυση σεναρίων συνωμοσίας.

Το «βρώμικο ’89» και η δολοφονία Μπακογιάννη

Το 1989 υπήρξε χρονιά-ορόσημο για την ελληνική πολιτική σκηνή. Το σκάνδαλο Κοσκωτά είχε πυροδοτήσει ακραία πόλωση, ενώ οι εκλογικές αναμετρήσεις διαδέχονταν η μία την άλλη χωρίς να δίνουν σταθερή κυβερνητική λύση. Μέσα σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, στις 26 Σεπτεμβρίου 1989, δολοφονήθηκε στην είσοδο της πολυκατοικίας του στην οδό Ομήρου ο βουλευτής της ΝΔ Παύλος Μπακογιάννης.

Η εν ψυχρώ εκτέλεση του Μπακογιάννη προκάλεσε σοκ και βαθύ τραύμα στο πολιτικό σύστημα. Το γεγονός ενέτεινε τις υποψίες και τις φήμες γύρω από τη δράση της 17Ν και τις πιθανές διασυνδέσεις της. Σε μια περίοδο όπου η κοινωνία ήταν ήδη διχασμένη, κυκλοφόρησαν θεωρίες που επιχειρούσαν να συνδέσουν την οργάνωση με πολιτικούς χώρους, χωρίς όμως να υπάρξουν αποδείξεις που να τεκμηριώνουν τέτοιους ισχυρισμούς. «Ο Μπακογιάννης έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην παραπομπή του Παπανδρέου, και το θυμάμαι γιατί ήμουν κοινοβουλευτικός συντάκτης τότε. Πάρα πολλοί νεοδημοκράτες λένε, “τον σκότωσε το ΠΑΣΟΚ εξαιτίας της παραπομπή του Παπανδρέου”» αναφέρει ο Τάσος Τέλογλου.

Οι φήμες και η σκιά των θεωριών συνωμοσίας

Κατά καιρούς, διακινήθηκε η άποψη ότι πίσω από τη 17Ν ενδέχεται να κρύβονταν πολιτικά κέντρα ή ότι υπήρχε ανοχή από κρατικούς μηχανισμούς. Οι φήμες αυτές, αν και δεν επιβεβαιώθηκαν δικαστικά, βρήκαν πρόσφορο έδαφος σε μια κοινωνία κουρασμένη από τα σκάνδαλα και την πολιτική αντιπαράθεση.

Η μακροχρόνια αδυναμία εξάρθρωσης της οργάνωσης μέχρι το 2002 ενίσχυσε τα ερωτήματα. Μόνο μετά τη σύλληψη και τις ομολογίες βασικών μελών άρχισε να ξεκαθαρίζει το τοπίο. Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση για τις πολιτικές και θεσμικές ευθύνες της περιόδου παραμένει ζωντανή.

Μια περίοδος που άφησε βαθύ αποτύπωμα

Η τηλεοπτική αφήγηση του Κουφοντίνα δεν αλλάζει το ιστορικό βάρος των πράξεων της 17Ν. Προσθέτει όμως μια ακόμη οπτική σε μια υπόθεση που καθόρισε για δεκαετίες την έννοια της εγχώριας τρομοκρατίας. Παράλληλα, οι αποκαλύψεις για τη χαμένη ευκαιρία σύλληψής του το 1985 λειτουργούν ως υπενθύμιση των αδυναμιών που χαρακτήρισαν τον κρατικό μηχανισμό εκείνης της εποχής.

Το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να φωτίσει όχι μόνο τα γεγονότα, αλλά και το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίχθηκαν. Μια εποχή όπου η βία, η καχυποψία και η πόλωση συνυπήρχαν, αφήνοντας πίσω τους πληγές που χρειάστηκαν χρόνια για να επουλωθούν.