Ευθύμιος Λέκκας για πλημμύρες: «Πολύ λίγα πράγματα μπορούμε να κάνουμε προκειμένου να αποφύγουμε τις επιπτώσεις και τις καταστροφές»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σε μια αποκαλυπτική ανάλυση για τα αίτια των πρόσφατων καταστροφικών πλημμυρών και το δυσοίωνο μέλλον που προδιαγράφει η κλιματική κρίση, προχώρησε ο καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών, Ευθύμιος Λέκκας. Μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1 και τη Ρίτσα Μπιζόγλη, ο κ. Λέκκας εξήγησε με ωμό ρεαλισμό γιατί ο οικιστικός ιστός των ελληνικών πόλεων είναι πλέον «ανοχύρωτος» απέναντι στα ακραία φαινόμενα, υπογραμμίζοντας ότι οι δυνατότητες παρέμβασης εντός των πόλεων είναι πρακτικά μηδαμινές.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα όπου οι ισχυρότατες βροχοπτώσεις δεν θα είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας. Η κλιματική κρίση, όπως τόνισε, συνίσταται στο γεγονός ότι θα αντιμετωπίζουμε όλο και πιο συχνά, πιο έντονα και πιο καταστροφικά φαινόμενα, τα οποία θα δοκιμάζουν τις αντοχές των υποδομών μας, οι οποίες σχεδιάστηκαν σε άλλες εποχές και με διαφορετικά δεδομένα.

Τα τρία στοιχεία της καταστροφής: Κλίμα, γεωμορφολογία και σαθρά υλικά

Ο κ. Λέκκας ανέλυσε τους τρεις βασικούς παράγοντες που οδήγησαν στην πρόσφατη καταστροφή, εστιάζοντας αρχικά στον συνδυασμό της έντονης βροχόπτωσης με το ανάγλυφο της περιοχής. «Το νερό εξαναγκάζεται να κινηθεί πάνω στις προκαθορισμένες διαδικασίες του υδρογραφικού δικτύου», εξήγησε, σημειώνοντας ότι σε μια έκταση περίπου 4 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το φυσικό δίκτυο απορροής ήταν ανεπαρκές για να διαχειριστεί τον τεράστιο όγκο νερού.

Το δεύτερο και εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο είναι η φύση των εδαφών. Ο καθηγητής περιέγραψε μια «ευαποσάρθρωτη» περιοχή, γεμάτη από σαθρά φυσικά υλικά. Αυτά τα υλικά παρασύρθηκαν από τη βροχή, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο μείγμα λάσπης και φερτών υλικών που κινήθηκε με ορμή προς τα κάτω. Όταν αυτό το μείγμα συνάντησε τον οικιστικό ιστό, ο οποίος αναπτύχθηκε χωρίς καμία πρόνοια για μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα, η καταστροφή ήταν αναπόφευκτη. Το νερό, αναπτύσσοντας μεγάλες ταχύτητες, σάρωσε αυτοκίνητα, κατασκευές και έθεσε σε άμεσο κίνδυνο ανθρώπινες ζωές, ειδικά σε περιοχές κοντά στο αεροδρόμιο.

Η σκληρή αλήθεια: «Μέσα στον οικιστικό χώρο δεν μπορούμε να κάνουμε απολύτως τίποτα»

Η πιο συγκλονιστική επισήμανση του Ευθύμιου Λέκκα αφορούσε τις λύσεις για την «επόμενη ημέρα». Ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός: οι πόλεις μας είναι δομημένες με τέτοιο τρόπο που δεν επιτρέπει διορθωτικές κινήσεις μεγάλης κλίμακας. «Ούτε τις πόλεις μπορούμε να γκρεμίσουμε για να ανοίξουμε τα ποτάμια, ούτε να κάνουμε μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα», δήλωσε, εξηγώντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις είναι απαγορευτικές λόγω κόστους αλλά και λόγω των τεράστιων θυσιών που θα απαιτούνταν από τους κατοίκους.

Η μοναδική ρεαλιστική λύση, σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, βρίσκεται έξω από τον οικιστικό χώρο. Πρότεινε τη δημιουργία σημειακών καινοτόμων φυσικών έργων στο υδρογραφικό δίκτυο (την «μπλε γραμμή» των χαρτών), πριν το νερό φτάσει στις πόλεις. Αυτά τα έργα θα λειτουργούν ως «αναχώματα» ή φυσικές δεξαμενές εκτόνωσης, ώστε να μειώνεται η ορμή και ο όγκος του νερού πριν εισέλθει στις κατοικημένες περιοχές. Δυστυχώς, για το εσωτερικό των πόλεων, η παραδοχή του καθηγητή ήταν αφοπλιστική: «Μέσα στον οικιστικό χώρο δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε απολύτως τίποτα», καθιστώντας σαφές ότι η προστασία των πολιτών θα βασίζεται πλέον κυρίως στην πρόληψη εκτός των τειχών και στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

Η συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Γιατί είχαμε τόσο μεγάλες καταστροφές στην Αττική από την καταιγίδα ; Τι έχουμε κάνει λάθος;

Οι επιπτώσεις από την καταιγίδα φάνηκαν εντονότερες στην Αττική, γιατί αναφερόμαστε σε ένα εξαιρετικά πυκνά δομημένο ιστό, κάτι που συνεπάγεται υψηλό βαθμό έκθεσης του ανθρώπου και των υποδομών του στα φυσικά φαινόμενα.

Πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις πυκνοκατοικημένων περιοχών, το λάθος είναι εξ’ αρχής ο πολεοδομικός σχεδιασμός, ο οποίος σπανιότατα έχει προβλέψει την φυσική ροή των ρεμάτων και γενικότερα την γεωμορφολογική ιστορία της περιοχής.

Ακόμα και στις περιπτώσεις, όπου έχει γίνει μεταγενέστερα κάποιου είδους πρόβλεψη, για παράδειγμα κάποια αντιπλημμυρικά έργα, πολλές φορές αυτή δεν είναι αρκετή να καλύψει όλο το εύρος των εντάσεων των φαινομένων. Σίγουρα μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις, αλλά όχι να τις εκμηδενίσει.

Είδαμε ότι επλήγησαν ιδιαίτερα ακριβές λεγόμενες περιοχές όπως η Άνω Γλυφάδα ή Βούλα. Για ποιο λόγο;

Δεν υπάρχει αντιστοίχιση της κατανομής των επιπτώσεων με την εμπορική αξία των ακινήτων ή την αξία των οικοπέδων.

Παράδειγμα οι τεράστιες καταστροφές από τις πυρκαγιές στο Los Angeles, περιοχή που αποτελεί μια εκ των ακριβότερων περιοχών στο κόσμο.

Παρά την μεγάλη βροχόπτωση φάνηκε ότι ο Κηφισός και τα υπόλοιπα ρέματα άντεξαν ή χρειάζεται να ενισχυθούν κι άλλο;

Η αντοχή των υποδομών που οριοθετούν τον ποταμό Κηφισό, όπως και τον Ιλισό, άλλα και τα άλλα μικρότερα ρέματα, χρειάζεται συνεχής επιτήρηση, ελέγχους, εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης, και όπου χρειάζεται επανεξέταση αντοχής και επανασχεδιασμό.

Υπάρχει πλούσιο πλημμυρικό ιστορικό στην Αττική και πρέπει όχι απλά να βασιστούμε σε αυτό, αλλά να φροντίσουμε να διασφαλίσουμετις υποδομές και για ένα σκαλί παραπάνω, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η υψηλότερη δυνατήαντοχή και ανοχή σε ακραία σενάρια. Σε αυτό το σημείο να τονιστεί ότι σε κάποιες περιπτώσεις η μοναδική λύση είναι η αναδιάταξη του πολεοδομικού ιστού και η αλλαγή των χρήσεωνγης.

Η χθεσινή ραγδαιότητα στη βροχοπτώσεις ήταν τυχαία η αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής;

Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου τα έντονα φυσικά φαινόμενα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο που γινόταν κάποτε. Τα φαινόμενα εκδηλώνονται με μεγαλύτερη συχνότητα, έχουν μεγαλύτερη ένταση, η τρωτότητα των συστημάτων έχει αυξηθεί, η έκθεση στον κίνδυνο επίσης.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης είναι πιο έντονες απ’ ότι έχουμε βιώσει τις τελευταίες δεκαετίες. Μεγάλο ρόλο πρέπει να αναλάβει η πολιτεία με έργα και καίριες πρωτοβουλίες, καθώς εξίσου σημαντικό είναι να μεριμνήσει για την εκπαίδευση και ενημέρωση κάθε πολίτη, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία που έχουμε απέναντι στις φυσικές καταστροφές.