Σαν σήμερα το 1974: Η πτώση της Χούντας, η επιστροφή Καραμανλή και η τραγωδία της Κύπρου

Σαν σήμερα, στις 23 Ιουλίου 1974, γράφτηκε μία από τις πιο φορτισμένες και καθοριστικές σελίδες στη σύγχρονη ιστορία του ελληνισμού. Είναι η ημέρα που η επταετής, στυγνή δικτατορία των συνταγματαρχών καταρρέει σαν χάρτινος πύργος υπό το βάρος των εγκληματικών της επιλογών. Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, η λεγόμενη Μεταπολίτευση, δεν υπήρξε το αποτέλεσμα μιας ομαλής πολιτικής μετάβασης, αλλά το άμεσο απότοκο της εθνικής τραγωδίας που προκάλεσε το προδοτικό πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και η συνεπακόλουθη τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Το στρατιωτικό αδιέξοδο και η κατάρρευση της Χούντας

Μετά την εξαπόλυση του «Αττίλα Ι» στις 20 Ιουλίου 1974, η στρατιωτική ηγεσία της Αθήνας υπό τον ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη βρέθηκε σε κατάσταση απόλυτου πανικού και παράλυσης. Η γενική επιστράτευση που κηρύχθηκε εξελίχθηκε σε φιάσκο, αποδεικνύοντας την πλήρη αποδιοργάνωση του στρατεύματος. Μπροστά στο ενδεχόμενο ενός γενικευμένου και χαμένου πολέμου με την Τουρκία, οι ανώτατοι αξιωματικοί συνειδητοποίησαν ότι η διακυβέρνηση της χώρας ήταν παντελώς αδύνατη.

Το στρατιωτικό αδιέξοδο

Το μεσημέρι της 23ης Ιουλίου, ο «πρόεδρος» της χούντας, στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, συγκάλεσε σύσκεψη στο Πεντάγωνο. Σε αυτήν κλήθηκαν να συμμετάσχουν εξέχουσες προσωπικότητες του προδικτατορικού πολιτικού κόσμου, όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Γεώργιος Μαύρος, ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Σπύρος Μαρκεζίνης. Η στρατιωτική ηγεσία παρέδωσε ουσιαστικά την εξουσία στους πολιτικούς, ομολογώντας την αδιέξοδη πολιτική της.

Η ιστορική απόφαση και η κλήση του Καραμανλή

Κατά τη διάρκεια της δραματικής αυτής σύσκεψης, προτάθηκε αρχικά ο σχηματισμός κυβέρνησης υπό τους Παναγιώτη Κανελλόπουλο και Γεώργιο Μαύρο. Ωστόσο, η παρέμβαση του Ευάγγελου Αβέρωφ υπήρξε καταλυτική. Ο Αβέρωφ υποστήριξε ότι η κρισιμότητα των στιγμών απαιτούσε μια χαρισματική προσωπικότητα με ευρεία αποδοχή, υποδεικνύοντας τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι από το 1963.

VIRAL

«Πρώτα σεξ μετά τα χρήματα»: Η σοκαριστική εκδοχή του 28χρονου Αιγύπτιου δολοφόνου του Σταύρου Γεωργίου

Δολοφονία Σταύρου Γεωργίου: Συνελήφθη Αιγύπτιος – Καταιγιστικές εξελίξεις

Σταύρος Γεωργίου & Μιχάλης Ζαφειρόπουλος: Τα μοιραία ραντεβού που κατέληξαν σε λουτρό αίματος μέσα στα γραφεία τους!

Η ιστορική απόφαση και η κλήση του Καραμανλή

Μετά από τηλεφωνική επικοινωνία του Γκιζίκη με το Παρίσι, ο Καραμανλής πείστηκε να επιστρέψει αμέσως στην Ελλάδα. Ο Γάλλος πρόεδρος Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν έθεσε στη διάθεσή του το προεδρικό αεροσκάφος Falcon. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 24ης Ιουλίου, το αεροσκάφος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, όπου εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες είχαν κατακλύσει τους δρόμους, ξεσπώντας σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε Πρωθυπουργός στις 04:00 το πρωί, σηματοδοτώντας την αρχή της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας.

Πολιτικός σεισμός στη Λευκωσία: Η παραίτηση Σαμψών

Την ίδια ακριβώς ημέρα, οι εξελίξεις στην Κύπρο ήταν εξίσου ραγδαίες. Το υποστηριζόμενο από την αθηναϊκή χούντα καθεστώς της Λευκωσίας, βλέποντας την κατάρρευση των προστατών του στην Αθήνα και την τουρκική εισβολή να εξελίσσεται, κατέρρευσε συμπαρασύροντας τους πρωταγωνιστές του.

Ο Νίκος Σαμψών, ο οποίος είχε διοριστεί καταχρηστικά «πρόεδρος» από τους πραξικοπηματίες οκτώ ημέρες νωρίτερα, υπέβαλε την παραίτησή του. Βάσει των προνοιών του Κυπριακού Συντάγματος, καθήκοντα Προεδρεύοντος της Δημοκρατίας ανέλαβε ο Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Γλαύκος Κληρίδης. Ο Κληρίδης ανέλαβε το τιμόνι μιας βαριά λαβωμένης χώρας, με αποστολή να διαχειριστεί την κρίση μέχρι την επιστροφή του νόμιμου Προέδρου, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.

Το βαρύ τίμημα της ελευθερίας

Η 23η Ιουλίου 1974 καταγράφηκε στην ιστορία ως ημέρα διπλής σημασίας. Από τη μία πλευρά, ο ελληνικός λαός ανέπνευσε ξανά ελεύθερος μετά από εφτά χρόνια καταπίεσης, βασανιστηρίων και λογοκρισίας. Από την άλλη, η ελευθερία αυτή πληρώθηκε με το βαρύτερο δυνατό τίμημα: την τραγωδία της Κύπρου.

Παρά την εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί στις 22 Ιουλίου, τα τουρκικά στρατεύματα συνέχισαν να παραβιάζουν κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, διευρύνοντας τα προγεφυρώματά τους. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 14 Αυγούστου, ακολούθησε ο καταστροφικός «Αττίλας ΙΙ», σφραγίζοντας την παράνομη κατοχή του 37% του νησιού. Έτσι, η γέννηση της σύγχρονης ελληνικής δημοκρατίας θα μένει για πάντα συνδεδεμένη με την ανοιχτή πληγή του κυπριακού ελληνισμού.