Σαν σήμερα, 31 Ιανουαρίου 1914: Οι Μεγάλες Δυνάμεις δίνουν στην Ελλάδα τα νησιά του ΒΑ Αιγαίου με αντάλλαγμα τη Β. Ήπειρο στην Αλβανία

Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος (1912-1913) θεωρήθηκε από τους Έλληνες ως η φυσική συνέχεια της Επανάστασης του 1821 και της προσπάθειας για εθνική ολοκλήρωση. Οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις κατάφεραν μέσα σε λίγους μήνες να απελευθερώσουν σημαντικές περιοχές της Μακεδονίας, της Ηπείρου και των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου, ενισχύοντας το όραμα της Μεγάλης Ιδέας για την απελευθέρωση των αλύτρωτων ελληνικών πληθυσμών που ζούσαν υπό οθωμανική κυριαρχία.

Όπως αναφέρει ιστορική πηγή της εποχής, «η ελληνική παρουσία στη Μακεδονία και την Ήπειρο αποτελεί την ύψιστη έκφραση του εθνικού μας καθήκοντος». Οι οθωμανικές δυνάμεις, από την πλευρά τους, υπερασπίστηκαν με σθένος τις θέσεις τους στην Αδριανούπολη, η οποία τελικά κατελήφθη από τους Βουλγάρους τον Μάρτιο του 1913, ενώ η Κωνσταντινούπολη παρέμεινε υπό οθωμανική κυριαρχία.

Το ζήτημα της Αλβανίας

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου αναδείχθηκε ως μείζον θέμα η ίδρυση του αλβανικού κράτους. Από την αρχή, υπέρ της δημιουργίας της Αλβανίας τάχθηκαν η Αυστροουγγαρία και η Ιταλία, για δικούς τους γεωπολιτικούς λόγους. Η αυστριακή διπλωματία στήριξε τις κινήσεις των Αλβανών εθνικιστών προκειμένου να αποτραπεί η έξοδος της Σερβίας στην Αδριατική. Η Ιταλία, ανταγωνιστικά προς την Αυστροουγγαρία, επιθυμούσε τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους στην ανατολική όχθη της Αδριατικής.

Τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1912, οι Αλβανοί εθνικιστές ανησυχούσαν βλέποντας την πρόοδο των ελληνικών και σερβικών στρατευμάτων στη δυτική Βαλκανική. Για να προλάβουν την κατάληψη περιοχών που θεωρούσαν αλβανική γη, κινήθηκαν για την άμεση δημιουργία κράτους. Ο Ισμαήλ Κεμάλ, αφού πρώτα έλαβε την έγκριση της αυστριακής κυβέρνησης στη Βιέννη, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας στην Αυλώνα στις 28 Νοεμβρίου 1912.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Ωστόσο, η κυβέρνηση του Κεμάλ ελέγχει αρχικά μόνο την πόλη της Αυλώνας. Την ίδια ημέρα, τα σερβικά στρατεύματα καταλαμβάνουν το Δυρράχιο, ενώ ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει τη Βόρειο Ήπειρο. Το ζήτημα της Αλβανίας παραπέμφθηκε στις Μεγάλες Δυνάμεις για τελική επίλυση.

Eπίσημη ανακήρυξη της βορειοηπειρωτικής αυτονομίας στο Αργυρόκαστρο, την 1η Μαρτίου 1914

Η Συνθήκη του Βουκουρεστίου και τα εκκρεμή ζητήματα

Με την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου / 10 Αυγούστου 1913), αφέθηκαν σε εκκρεμότητα τρία σημαντικά ζητήματα:

1. Η κυριότητα της Ανατολικής Θράκης → τελικά επιστρέφει στους Οθωμανούς με ειδική συνθήκη στις 16/29 Σεπτεμβρίου 1913.
2. Η κυριότητα των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου → επιδικαζόταν στην Ελλάδα με όρους: τα νησιά να παραμείνουν ανοχύρωτα, να μη χρησιμοποιούνται στρατιωτικά, να προστατεύονται οι μουσουλμανικές κοινότητες και να καταπολεμηθεί το λαθρεμπόριο.
3. Η ρύθμιση των συνόρων της Αλβανίας → η Ελλάδα αντιμετώπισε το δίλημμα ανάμεσα στη διεκδίκηση της Βορείου Ηπείρου ή των νησιών.

Όπως αναφέρουν οι ιστορικές πηγές, «η ελληνική κυβέρνηση αποδέχεται τους όρους εκφράζοντας την ετοιμότητά της να τηρήσει τη συμφωνία, ζητώντας ταυτόχρονα την προστασία των ελληνικών πληθυσμών και τη διασφάλιση των μουσουλμανικών κοινοτήτων».

Αντίδραση της Οθωμανικής πλευράς

Η νίκη των Οθωμανών επί των Βουλγάρων ανέδειξε την αποφασιστικότητα της νεοτουρκικής κυβέρνησης. Οι Νεότουρκοι προέβησαν σε εντατικούς ναυτικούς εξοπλισμούς, θεωρώντας πως η ναυτική υπεροπλία θα εξασφάλιζε τα νησιά και ταυτόχρονα θα υπονόμευε τη στρατηγική θέση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία.

Οι Οθωμανοί θεωρούσαν ότι τα νησιά του Αιγαίου αποτελούσαν βάση εξόρμησης των ελληνικών δυνάμεων προς τη Μικρά Ασία. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, προσπάθησε να συνδυάσει την επιτυχία στα πεδία των μαχών με διπλωματικές κινήσεις, προσδοκώντας την αναγνώριση της κυριαρχίας της στα νησιά.

Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Αν και οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να απελευθερώσουν μεγάλα εδάφη και να επεκτείνουν την επιρροή τους, οι αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων δεν ικανοποίησαν πλήρως την Ελλάδα. Παρά την εκχώρηση της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία και τους περιορισμούς στα νησιά, η χώρα διατήρησε τη θέση της ως κυρίαρχος παράγοντας στην περιοχή, ενώ το όραμα της Μεγάλης Ιδέας συνέχισε να καθορίζει τις στρατηγικές επιλογές της.