Σαν σήμερα, 29 Ιανουαρίου 1941: Ο θάνατος του Ιωάννη Μεταξά – Ένα εθνικό σοκ στην καρδιά του έπους της Αλβανίας
Στις 29 Ιανουαρίου 1941, η Ελλάδα βρισκόταν σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Ενώ οι Έλληνες στρατιώτες έγραφαν το έπος της Αλβανίας στα χιονισμένα βουνά, αποκρούοντας τις δυνάμεις της φασιστικής Ιταλίας, μια είδηση από την Αθήνα ήρθε να προκαλέσει παγκόσμια αίσθηση και εγχώριο κλονισμό: ο θάνατος του Ιωάννη Μεταξά. Ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με το ιστορικό «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου, ο στρατιωτικός και πολιτικός που ηγήθηκε της χώρας σε μια στιγμή υπαρξιακής απειλής, άφηνε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 69 ετών, μόλις τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου. Ο θάνατός του δεν ήταν απλώς η απώλεια ενός ηγέτη, αλλά το τέλος ενός κεφαλαίου που συνδύασε την απόλυτη εξουσία του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου με την εθνική ομοψυχία απέναντι στον κατακτητή.
Ωστόσο μέχρι σήμερα ο θάνατός του αποτελεί ένα μυστήριο…
Το ξαφνικό τέλος και το ιατρικό μυστήριο
Ο θάνατος του Μεταξά υπήρξε αιφνίδιος και για πολλούς «ύποπτος», τροφοδοτώντας επί δεκαετίες διάφορες θεωρίες συνωμοσίας. Όλα ξεκίνησαν λίγες ημέρες νωρίτερα, όταν ο Πρωθυπουργός παρουσίασε μια φλεγμονή στον φάρυγγα, η οποία εξελίχθηκε σε περιαμυγδαλικό απόστημα. Παρά την ιατρική φροντίδα από κορυφαίους επιστήμονες της εποχής, η κατάστασή του επιδεινώθηκε ραγδαία λόγω μιας αιμορραγίας και της επακόλουθης ουραιμίας. Η επίσημη ανακοίνωση έκανε λόγο για τοξιναιμία, όμως το γεγονός ότι ο θάνατός του συνέβη σε μια περίοδο όπου οι πιέσεις των Βρετανών για στρατιωτική εμπλοκή στην Ελλάδα εντείνονταν, ενώ ο ίδιος παρέμενε επιφυλακτικός, γέννησε σενάρια για ανάμειξη των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.
VIRAL
Στην πραγματικότητα, ο Μεταξάς ήταν ένας άνθρωπος καταπονημένος από την τεράστια ευθύνη του πολέμου και την προχωρημένη ηλικία του. Η υγεία του είχε κλονιστεί από την αϋπνία και το διαρκές άγχος για την έκβαση των επιχειρήσεων στο μέτωπο. Η κηδεία του στην Αθήνα μετατράπηκε σε μια πάνδημη τελετή, με χιλιάδες κόσμου να τον αποχαιρετούν, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του τον ηγέτη που, παρά τον αυταρχισμό του καθεστώτος του, κατάφερε να ενώσει τους Έλληνες και να προετοιμάσει τον στρατό για την επική αντίσταση που εξέπληξε τον πλανήτη.
Η κληρονομιά της 4ης Αυγούστου και το «ΟΧΙ»
Ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξε μια πολυσύνθετη και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Από τη μία, ήταν ο δικτάτορας που το 1936 κατέλυσε τον κοινοβουλευτισμό, επέβαλε λογοκρισία, εξόρισε πολιτικούς αντιπάλους και δημιούργησε την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ) στα πρότυπα των ολοκληρωτικών καθεστώτων της Ευρώπης. Από την άλλη, ήταν ο στρατιωτικός εγκέφαλος που διέγνωσε έγκαιρα τον επερχόμενο παγκόσμιο όλεθρο και φρόντισε να οχυρώσει τη χώρα, τόσο υλικά –με την περίφημη «Γραμμή Μεταξά» στα σύνορα– όσο και ηθικά.
Η στιγμή της δικαίωσής του, στα μάτια της ιστορίας, ήρθε εκείνο το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου. Η άρνησή του να υποκύψει στις αξιώσεις του Μουσολίνι δεν ήταν μια παρορμητική κίνηση, αλλά το αποτέλεσμα μιας σταθερής γεωπολιτικής επιλογής που συνέδεε τη μοίρα της Ελλάδας με τη θαλασσοκράτειρα Βρετανία. Με το «ΟΧΙ», ο Μεταξάς κατάφερε να υπερβεί τον εαυτό του και το καθεστώς του, μετατρέποντας μια προσωπική απόφαση σε εθνική κραυγή. Η ενότητα που επετεύχθη τότε θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της σύγχρονης Ελλάδας, καθώς παραμέρισε τα πάθη του Εθνικού Διχασμού μπροστά στον κοινό κίνδυνο.
Το κενό εξουσίας και η γερμανική απειλή
Ο θάνατος του Μεταξά άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό σε μια στιγμή που η Ελλάδα το είχε λιγότερο ανάγκη από ποτέ. Ο Βασιλιάς Γεώργιος Β’ διόρισε ως διάδοχό του τον Αλέξανδρο Κορυζή, έναν άνθρωπο μετριοπαθή και έντιμο, ο οποίος όμως δεν διέθετε ούτε το στρατιωτικό κύρος ούτε την πολιτική πυγμή του προκατόχου του. Με τον Μεταξά απόντα, η χώρα έχασε τον κεντρικό της συντονιστή τη στιγμή που η ναζιστική Γερμανία ετοίμαζε την επιχείρηση «Μαρίτα» για να σώσει τους ηττημένους Ιταλούς συμμάχους της.
Πολλοί ιστορικοί εκτιμούν ότι αν ο Μεταξάς ζούσε, η διαχείριση της γερμανικής εισβολής που ακολούθησε τον Απρίλιο του 1941 ίσως να ήταν διαφορετική, καθώς ο ίδιος ήταν εξαιρετικός γνώστης της γερμανικής στρατιωτικής νοοτροπίας –έχοντας σπουδάσει στην Πρωσία– και ίσως να είχε αποφύγει ορισμένα στρατηγικά λάθη που οδήγησαν στην ταχεία κατάρρευση του μετώπου. Η απώλειά του σηματοδότησε την αρχή του τέλους για την ελεύθερη Ελλάδα του 1940, οδηγώντας σταδιακά στη μαύρη περίοδο της Κατοχής.
Ο Ιωάννης Μεταξάς παραμένει μια προσωπικότητα που διχάζει, όμως κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η 29η Ιανουαρίου 1941 ήταν η ημέρα που σίγησε η φωνή που είπε το μεγάλο «ΟΧΙ». Η Ιστορία τον κατέταξε στους ηγέτες που, παρά τις σκοτεινές τους πλευρές, στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων όταν η πατρίδα τους κάλεσε να επιλέξουν ανάμεσα στην υποτέλεια και την αξιοπρέπεια.
0 ΣΧΟΛΙΑ