Σαν σήμερα, 29 Ιανουαρίου 1870: Η επανάσταση των δύο τροχών – Όταν ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’ και ο Παύλος Δαμαλάς σύστησαν το ποδήλατο στην Ελλάδα

Φανταστείτε την Αθήνα του 1869. Μια πόλη που προσπαθεί ακόμα να βρει τον βηματισμό της ως πρωτεύουσα ενός νεαρού βασιλείου, με δρόμους χωμάτινους, γεμάτους σκόνη το καλοκαίρι και λάσπη τον χειμώνα, όπου το κυρίαρχο μέσο μεταφοράς είναι το άλογο και η άμαξα. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, εμφανίζεται ξαφνικά ένα σιδερένιο κατασκεύασμα με δύο τροχούς που ισορροπεί «μαγικά» και κινείται με τη δύναμη των ποδιών. Για τους Αθηναίους της εποχής, το θέαμα ήταν εξωφρενικό, σχεδόν διαβολικό.

Σαν σήμερα, στις 29 Ιανουαρίου του 1870, η εφημερίδα «Αλήθεια» έρχεται να καταγράψει επίσημα αυτή την ιστορική τομή. Με ένα δημοσίευμα που σήμερα μας προκαλεί χαμόγελο αλλά τότε αποτελούσε σοβαρή είδηση, ενημερώνει το κοινό ότι το προηγούμενο έτος, το 1869, υπήρξε το έτος εισαγωγής στην Ελλάδα αυτού του «περίεργου τούτου και δυσκόλου άμα είδους παιδιάς και ταχυδρομίας». Το ποδήλατο δεν ήταν απλώς ένα νέο αντικείμενο· ήταν ο προάγγελος μιας νέας εποχής ταχύτητας και ατομικής ελευθερίας.

Το «βελοσιπέντ» και οι γαλαζοαίματοι πρωτοπόροι

Η ιστορία του ποδηλάτου στην Ελλάδα δεν ξεκίνησε από τα λαϊκά στρώματα, αλλά από την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας. Ο πρώτος που έφερε το ποδήλατο στη χώρα ήταν ο ίδιος ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’. Ο Δανός μονάρχης, γνωστός για την αγάπη του προς τη γυμναστική, την εξωστρέφεια και οτιδήποτε μοντέρνο ερχόταν από την Ευρώπη, είχε δει το «βελοσιπέντ» (όπως ονομαζόταν τότε) κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στη Γαλλία. Εκείνη την περίοδο, το Παρίσι ζούσε στον πυρετό του ποδηλάτου και ο Γεώργιος δεν έχασε την ευκαιρία να φέρει ένα πίσω στην Αθήνα.

Μαζί του, ένας άλλος κοσμοπολίτης της εποχής, ο Παύλος Δαμαλάς, γιατρός και μετέπειτα Δήμαρχος Πειραιώς, έγινε ο δεύτερος επίσημος εισαγωγέας. Ο Δαμαλάς, άνθρωπος με βαθιά παιδεία και ευρωπαϊκό αέρα, κατάλαβε αμέσως ότι αυτό το «περίεργο είδος» δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι για την ελίτ, αλλά ένα μέσο που θα μπορούσε να αλλάξει τις μετακινήσεις. Η εικόνα του Βασιλιά και του Δημάρχου να προσπαθούν να ισορροπήσουν πάνω στους σιδερένους τροχούς στους δρόμους γύρω από τα Ανάκτορα πρέπει να αποτέλεσε το απόλυτο “viral” γεγονός της εποχής, συγκεντρώνοντας πλήθη περίεργων που σταύρωναν το μέτωπό τους βλέποντας τους «τρελούς» πάνω στις ρόδες.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Το πρώτο ποδήλατο στην Ελλάδα

Μια «δύσκολη παιδιά» σε έναν ανέτοιμο κόσμο

Ο χαρακτηρισμός της εφημερίδας «Αλήθεια» ως «δυσκόλου είδους» δεν ήταν υπερβολή. Τα ποδήλατα του 1869 δεν είχαν καμία σχέση με τα σημερινά. Ήταν τα λεγόμενα «Boneshakers» (οστεοθλάστες), κατασκευασμένα από ξύλο και σίδερο, χωρίς λάστιχα με αέρα, χωρίς αναρτήσεις και με τα πεντάλ απευθείας στον μπροστινό τροχό. Κάθε λακκούβα στους αθηναϊκούς δρόμους μεταφερόταν απευθείας στη σπονδυλική στήλη του αναβάτη.

«Πρόκειται περί περίεργου τούτου και δυσκόλου άμα είδους παιδιάς και ταχυδρομίας…» έγραφε η εφημερίδα, δίνοντας μια διπλή ιδιότητα στο ποδήλατο. Από τη μία «παιδιά», δηλαδή παιχνίδι και άθληση, και από την άλλη «ταχυδρομία», αναγνωρίζοντας την προοπτική του ως μέσο γρήγορης μεταφοράς μηνυμάτων.

Η δυσκολία στην εκμάθηση ήταν τέτοια που πολλοί θεωρούσαν ότι χρειαζόταν ακροβατικές ικανότητες για να μην πέσει κανείς. Η έλλειψη ισορροπίας και οι συχνές πτώσεις στις λάσπες της οδού Σταδίου ή της Ερμού ήταν το μόνιμο αντικείμενο χλευασμού από τους περαστικούς, που συχνά φώναζαν στους ποδηλάτες να «πάνε να βρουν κάνα άλογο της προκοπής».

Από την κατακραυγή στην Ολυμπιακή δόξα

Παρά την αρχική δυσπιστία, το νερό είχε μπει στο αυλάκι. Το ποδήλατο άρχισε να κερδίζει έδαφος, κυρίως ανάμεσα στους νέους της εύπορης τάξης που ήθελαν να δείχνουν «Ευρωπαίοι». Μέσα σε λίγα χρόνια, το 1885, ιδρύθηκε ο πρώτος Ποδηλατικός Σύλλογος στην Αθήνα, ενώ το 1891 κατασκευάστηκε το πρώτο ποδηλατοδρόμιο στο Νέο Φάληρο (εκεί που σήμερα βρίσκεται το γήπεδο Καραϊσκάκη).

Η απόλυτη δικαίωση για τον Γεώργιο Α’ και τον Παύλο Δαμαλά ήρθε το 1896, στους πρώτους Σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας. Το ποδήλατο, από «περίεργο είδος παιδιάς», είχε γίνει πλέον επίσημο ολυμπιακό άθλημα. Οι Έλληνες φίλαθλοι είδαν με κομμένη την ανάσα τους αθλητές να αναπτύσσουν ταχύτητες που κανένα άλογο δεν μπορούσε να διατηρήσει για ώρα, και η ποδηλασία μπήκε οριστικά στην καρδιά των Ελλήνων.

Σήμερα, 156 χρόνια μετά από εκείνο το δημοσίευμα της «Αλήθειας», το ποδήλατο βιώνει μια νέα αναγέννηση στις ελληνικές πόλεις. Από τα «βελοσιπέντ» του Βασιλιά Γεωργίου περάσαμε στα ηλεκτρικά ποδήλατα του 21ου αιώνα, όμως η ουσία παραμένει η ίδια: η αναζήτηση μιας κίνησης που είναι φιλική, γρήγορη και, πάνω από όλα, ελεύθερη.

Είναι εντυπωσιακό να σκεφτεί κανείς ότι ένας μονάρχης και ένας γιατρός-δήμαρχος, με το πείσμα τους να φέρουν κάτι «ξένο» και «δύσκολο» σε μια παραδοσιακή κοινωνία, έβαλαν τις βάσεις για έναν ολόκληρο πολιτισμό μετακίνησης. Η 29η Ιανουαρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία σε ένα παλιό αρχείο εφημερίδας· είναι η γενέθλια ημέρα της ελληνικής ποδηλασίας, η στιγμή που η Ελλάδα αποφάσισε να ανέβει στους δύο τροχούς και να αρχίσει να πεντάρει προς το μέλλον.