Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου 1961: Οι εκλογές της βίας και η αρχή της πόλωσης – Ο θρίαμβος του Καραμανλή στη σκιά της νοθείας

Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου του 1961, η Ελλάδα διεξήγαγε πρόωρες εθνικές εκλογές, οι οποίες έμειναν στην ιστορία όχι για τον εκλογικό θρίαμβο της ΕΡΕ, αλλά για το βαρύ κλίμα βίας, εκφοβισμού και νοθείας που τις συνόδευσε, θέτοντας τις βάσεις για τη δεκαετή πολιτική πόλωση που ακολούθησε. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο οποίος σχημάτισε την τρίτη διαδοχική κυβέρνησή του μετά την εκλογική νίκη του Μαΐου 1958, είχε ήδη εδραιώσει την εξουσία του και αποφάσισε να οδηγήσει τη χώρα σε κάλπες, έναν χρόνο πριν την ολοκλήρωση της τετραετίας.

Το πολιτικό σκηνικό της τριετίας

Η περίοδος 1958-1961 χαρακτηρίστηκε από τρεις βασικούς άξονες πολιτικής του Κωνσταντίνου Καραμανλή: τη ρύθμιση του Κυπριακού Ζητήματος, την προσπάθεια σύνδεσης της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Παρά την πολιτική του σταθερότητα και την απουσία εσωκομματικών αμφισβητήσεων, το πολιτικό κλίμα παρέμενε πολωμένο. Η διαρκής ένταση ανάμεσα στο κυβερνών κόμμα και την ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) επανέφερε τις μνήμες του Εμφυλίου και τη διαίρεση μεταξύ των «εθνικοφρόνων» και μη, ενώ ο χώρος του Κέντρου παρέμενε κατακερματισμένος.

Στη νέα κυβέρνηση του 1958, ο Καραμανλής διατήρησε μόνο τρεις υπουργούς στις θέσεις τους (Αβέρωφ-Τοσίτσα, Μακρή, Τσάτσο), ενώ σημαντική προσθήκη υπήρξε η ένταξη του Παναγιώτη Κανελλόπουλου ως αντιπροέδρου τον Ιανουάριο του 1959.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ο νέος εκλογικός νόμος και η Ένωση Κέντρου

Στις αρχές του 1961, ο Καραμανλής ανακοίνωσε την πρόθεσή του για πρόωρες εκλογές και επιχείρησε να συνεννοηθεί με τα κόμματα του Κέντρου για την καθιέρωση ενός νέου εκλογικού νόμου. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στον τρόπο διαμόρφωσης των εκλογικών σχηματισμών και τον ρόλο του Κέντρου στην αναμέτρηση. Ο Γεώργιος Ράλλης, προτείνοντας ένα σύστημα «συγγενών κομμάτων», ήθελε να λειτουργήσει ως πλειοψηφικό απέναντι στην Αριστερά, αλλά αναλογικό μεταξύ Δεξιάς και Κέντρου.

Τελικά, η κυβέρνηση ψήφισε ένα εκλογικό νομοσχέδιο που προέβλεπε την εφαρμογή του συστήματος ενισχυμένης αναλογικής.

Με την ψήφιση του νόμου στα τέλη Ιουνίου, οι φήμες για εκλογές το φθινόπωρο επιβεβαιώθηκαν. Στις 19 Σεπτεμβρίου, οι δύο ηγετικές προσωπικότητες του Κέντρου, ο Σοφοκλής Βενιζέλος και ο Γεώργιος Παπανδρέου, ανακοίνωσαν τη συγκρότηση της Ένωσης Κέντρου. Την ίδια ημέρα ανακοινώθηκε η προκήρυξη των εκλογών για τις 29 Οκτωβρίου. Ο Καραμανλής υπέβαλε την παραίτησή του στον βασιλέα Παύλο, ο οποίος διόρισε υπηρεσιακό πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Δόβα, απόστρατο στρατηγό και αρχηγό του στρατιωτικού οίκου του Βασιλιά.

Ο θρίαμβος της ΕΡΕ και το «εκλογικό φιάσκο»

Στις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961, οι κύριοι σχηματισμοί ήταν η ΕΡΕ, η Ένωση Κέντρου και το Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο Ελλάδος (ΠΑΜΕ), συνασπισμός της ΕΔΑ με το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα (ΕΑΚ).

Η ΕΡΕ κατάφερε να συγκεντρώσει το 50,8% των ψήφων εκλέγοντας 176 βουλευτές, εξασφαλίζοντας την πλειοψηφία στη νέα Βουλή. Η Ένωση Κέντρου έλαβε το 33,6% και 100 βουλευτές.

Ωστόσο, μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, η δημόσια σφαίρα δεν ασχολήθηκε με τον θρίαμβο της ΕΡΕ, αλλά με το κατά πόσο ήταν έγκυρο το αποτέλεσμα. Ο Γεώργιος Παπανδρέου κατήγγειλε ευθέως τη νοθεία, ξεκινώντας τον «ανένδοτο αγώνα» που θα κυριαρχούσε την επόμενη δεκαετία.

Η σκιά της βίας και η ευθύνη του κράτους

Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, αποκαλύφθηκε ότι προεκλογικά ασκήθηκαν πιέσεις από στελέχη του κρατικού μηχανισμού προς τον πληθυσμό, με στόχο τη μείωση των ποσοστών της ΕΔΑ. Πιέσεις ασκήθηκαν, αν και σε μικρότερο βαθμό, και προς την Ένωση Κέντρου σε περιφέρειες όπου αποτελούσε την ισχυρότερη αντιπολιτευτική δύναμη.

Ειδικοί στην ιστορία των εκλογών έχουν διατυπώσει την άποψη ότι η ΕΡΕ θα εξασφάλιζε ούτως ή άλλως την πλειοψηφία. Παρόλα αυτά, αυτή η διαπίστωση δεν αναιρεί το γεγονός της άσκησης σωματικής και ψυχολογικής βίας σε πολίτες και στρατευμένους.

Οι ευθύνες του Κωνσταντίνου Καραμανλή και της κυβέρνησής του συνίστανται κυρίως στην αποτυχία του να εκκαθαρίσει τον κρατικό μηχανισμό από τα κατάλοιπα άλλων εποχών, δηλαδή από τις δομές του «παρακράτους» που δρούσαν εναντίον της αντιπολίτευσης. Οι εκλογές του 1961 έθεσαν το θεμέλιο της πολιτικής κρίσης της δεκαετίας του ’60, οδηγώντας σε μια βαθιά διάσπαση του πολιτικού κόσμου και της κοινωνίας.