Σαν σήμερα, 28 Νοεμβρίου 1943: Λήξη της Δίκης των Αεροπόρων – Στο εδώλιο στελέχη της Π.Α., που κατηγορούνται για φιλοκομμουνιστικές δραστηριότητες

Σαν σήμερα, στις 28 Νοεμβρίου 1943, ολοκληρώθηκε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες και πολιτικά φορτισμένες δίκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση στο Κάιρο: η Δίκη των Αεροπόρων. Εν μέσω του αγώνα κατά του Άξονα, και ενώ η Ελλάδα βρισκόταν υπό τριπλή κατοχή, το εσωτερικό μέτωπο των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων της Μέσης Ανατολής συγκλονιζόταν από τις ιδεολογικές συγκρούσεις μεταξύ των πιστών στον Βασιλιά και της μερίδας των αξιωματικών και οπλιτών που υποστήριζαν τις αντιστασιακές οργανώσεις με φιλοκομμουνιστική ή δημοκρατική κατεύθυνση. Η Δίκη των Αεροπόρων υπήρξε η κορύφωση αυτών των εντάσεων και ένα προοίμιο του επερχόμενου εμφυλίου διχασμού.

Το κύριο διακύβευμα δεν ήταν η αφοσίωση στην πολεμική προσπάθεια, αλλά η πολιτική νομιμοφροσύνη και ο έλεγχος των ελληνικών στρατιωτικών μονάδων από την εξόριστη κυβέρνηση. Οι κατηγορούμενοι, στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας (μεταξύ των οποίων και ονομαστοί πιλότοι), βρέθηκαν στο εδώλιο κατηγορούμενοι για «αντιστασιακές» και «ανατρεπτικές» ενέργειες, οι οποίες στην πραγματικότητα ερμηνεύονταν ως φιλοκομμουνιστική δράση και αμφισβήτηση της βασιλικής εξουσίας και της επίσημης πολιτικής της κυβέρνησης του Εμμανουήλ Τσουδερού.

Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή είχαν κλιμακωθεί ήδη από το 1941, όταν οι ελληνικές μονάδες ανασυγκροτούνταν μετά την κατάρρευση του μετώπου. Η εμφάνιση και η ενίσχυση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ στο εσωτερικό της Ελλάδας, με την ξεκάθαρη δημοκρατική και αντιβασιλική τους γραμμή, βρήκε απήχηση σε μεγάλο μέρος του στρατού, του ναυτικού και της αεροπορίας που είχαν καταφύγει στην Αίγυπτο. Πολλοί αξιωματικοί και στρατιώτες θεωρούσαν ότι η εξόριστη κυβέρνηση λειτουργούσε υπό την επιρροή της μοναρχίας και των συντηρητικών κύκλων, εμποδίζοντας την ελεύθερη έκφραση των δημοκρατικών φρονημάτων.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Η Δίκη των Αεροπόρων (που έμεινε ιστορικά γνωστή ως η «Δίκη των Αεροπόρων») εκτυλίχθηκε σε ένα κλίμα έντονης πολιτικής πόλωσης. Η κατηγορία αφορούσε τη δημιουργία «πυρήνων» και την άσκηση προπαγάνδας εντός των μονάδων, με στόχο, όπως υποστηριζόταν, την αποστασία και τη διάλυση του εθνικού στρατεύματος. Οι κατηγορούμενοι, φυσικά, αρνήθηκαν τις κατηγορίες περί ανατροπής, τονίζοντας ότι η δράση τους είχε ως μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο, σε αντίθεση με τις μοναρχικές διαθέσεις της εξόριστης κυβέρνησης.

Η σύνθεση του δικαστηρίου και ο τρόπος διεξαγωγής της δίκης αμφισβητήθηκαν έντονα. Οι δημοκρατικοί και αριστεροί κύκλοι υποστήριξαν ότι η δίκη ήταν πολιτική και στημένη, με στόχο τον εκφοβισμό και την τιμωρία των αντιφρονούντων αξιωματικών, προκειμένου να διατηρηθεί ο βασιλικός έλεγχος επί των Ενόπλων Δυνάμεων της Μέσης Ανατολής.

Η απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 1943 ήταν βαρύτατη και απέδειξε την πρόθεση της εξουσίας να χτυπήσει τους πολιτικούς της αντιπάλους εντός του στρατεύματος:

• Δύο από τους κατηγορούμενους καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη.
• Έξι καταδικάστηκαν σε ποινές πρόσκαιρης κάθειρξης.
• Ένας αθωώθηκε.

Οι βαρύτατες αυτές ποινές αποτέλεσαν μια ηχηρή προειδοποίηση προς όλους τους δημοκρατικούς και αριστερούς αξιωματικούς και οπλίτες που υπηρετούσαν στη Μέση Ανατολή. Αντί να εκτονώσει την κατάσταση, η απόφαση όξυνε ακόμη περισσότερο τις ιδεολογικές συγκρούσεις και την αίσθηση αδικίας στους κόλπους του στρατεύματος.

Η Δίκη των Αεροπόρων, αν και έγινε μακριά από το ελληνικό έδαφος, υπήρξε ένα κομβικό σημείο στη δημιουργία των στρατοπέδων που αργότερα συγκρούστηκαν στον Εμφύλιο Πόλεμο. Αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη εκκαθάριση δημοκρατικών στοιχείων από τις επίσημες Ένοπλες Δυνάμεις, ενισχύοντας την πεποίθηση των δημοκρατικών και αριστερών αξιωματικών ότι η βασιλική εξουσία δεν ήταν διατεθειμένη να αποδεχθεί την ελεύθερη βούληση του λαού μετά την απελευθέρωση, αλλά θα χρησιμοποιούσε το στρατό για να επιβάλει τη μοναρχική λύση.

Τα γεγονότα αυτά, σε συνδυασμό με την Απριλιανή Κρίση του 1944 (το μεγάλο κίνημα των ελληνικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή), οδήγησαν τελικά στην οριστική ρήξη και την πλήρη πολιτικοποίηση των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων. Η 28η Νοεμβρίου 1943 υπενθυμίζει ότι, ακόμη και κατά τη διάρκεια ενός παγκόσμιου πολέμου κατά του φασισμού, οι εσωτερικές εμφύλιες διαμάχες και οι ιδεολογικοί διχασμοί της Ελλάδας παρέμεναν ζωντανοί και καθοριστικοί για το μέλλον της χώρας.