Σαν σήμερα, 28 Νοεμβρίου 1943: Αποφασίζεται η επίθεση στη Νορμανδία – Συγκαλείται η Διάσκεψη της Τεχεράνης, μεταξύ Στάλιν, Ρούσβελτ και Τσόρτσιλ

Σαν σήμερα, στις 28 Νοεμβρίου 1943, η πρωτεύουσα του Ιράν, η Τεχεράνη, μετατράπηκε σε παγκόσμιο κέντρο λήψης αποφάσεων, φιλοξενώντας την πρώτη αυτοπρόσωπη συνάντηση των τριών ηγετών των Μεγάλων Συμμαχικών Δυνάμεων: του Βρετανού Πρωθυπουργού Ουίνστον Τσόρτσιλ, του Προέδρου των ΗΠΑ Φραγκλίνου Ρούσβελτ και του ηγέτη της ΕΣΣΔ Ιωσήφ Στάλιν. Υπό το κωδικό όνομα «Eureka» (Εύρηκα), η Διάσκεψη της Τεχεράνης έμελλε να γίνει η καθοριστική στιγμή όπου η στρατηγική του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κρίθηκε οριστικά και το περίγραμμα του μεταπολεμικού κόσμου άρχισε να χαράσσεται.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια κρίσιμη συγκυρία. Το 1943 ήταν η χρονιά που η πολεμική πλάστιγγα είχε αρχίσει να γέρνει οριστικά υπέρ των Συμμάχων. Η συντριβή της Βέρμαχτ στο Στάλινγκραντ και στο Κουρσκ είχε μετατρέψει το Ανατολικό Μέτωπο σε εφιάλτη για τον Χίτλερ. Παράλληλα, η εκδίωξη του Μουσολίνι από την εξουσία, η απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία και η προέλασή τους στην Ιταλία είχαν διαλύσει τον μύθο του «αήττητου» Άξονα. Ωστόσο, η Γερμανία παρέμενε ένας τρομακτικός αντίπαλος, και το βάρος των επιχειρήσεων συνέχιζε να πέφτει δυσανάλογα στον Κόκκινο Στρατό, ο οποίος είχε υποστεί βαρύτατες απώλειες.

Το κεντρικό διακύβευμα: Το άνοιγμα του δεύτερου μετώπου

Ο Στάλιν είχε ήδη από το 1941 πιέσει με κάθε τρόπο τους δυτικούς Συμμάχους για το άνοιγμα ενός δεύτερου μετώπου στη Δυτική Ευρώπη. Αυτή η επιμονή, η οποία είχε γίνει το μείζον ζήτημα της Συμμαχίας, κυριάρχησε στις συζητήσεις της Τεχεράνης. Η Μόσχα, έχοντας επωμιστεί την κύρια αντίσταση κατά της ναζιστικής πολεμικής μηχανής, φοβόταν ότι οι Δυτικοί σκόπιμα καθυστερούσαν την επίθεση στη Γαλλία, με την ελπίδα να αφήσουν την ΕΣΣΔ να εξαντληθεί.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ο Τσόρτσιλ υποστήριζε την ιδέα των περιφερειακών επιθέσεων, με μια πιθανή μεγάλη επιχείρηση στα Βαλκάνια, προκειμένου να χτυπηθεί η «μαλακή υπογάστρια» της Ευρώπης και να ανακοπεί η σοβιετική επιρροή στην Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αντίθετα, ο Ρούσβελτ και ο Στάλιν τάχθηκαν υπέρ της άμεσης και αποφασιστικής απόβασης στη Γαλλία.

Το κεντρικό, και πιο σημαντικό, αποτέλεσμα της Διάσκεψης ήταν η οριστική συμφωνία για την υλοποίηση της Επιχείρησης «Overlord», δηλαδή της Απόβασης στη Νορμανδία, η οποία ορίστηκε για τον Μάιο του 1944. Η συμφωνία αυτή συνοδεύτηκε από τη δέσμευση του Στάλιν για τη διεξαγωγή μιας μεγάλης σοβιετικής επίθεσης στο Ανατολικό Μέτωπο την ίδια χρονική περίοδο, προκειμένου να αποτραπεί η μεταφορά γερμανικών δυνάμεων στη Δύση. Η διπλή αυτή πίεση στα δύο μέτωπα σφράγισε ουσιαστικά την τύχη του Γ’ Ράιχ, καταδικάζοντάς το σε συντριβή.

Διπλωματικό παρασκήνιο και προσωπικές διαφωνίες

Η Διάσκεψη δεν ήταν μόνο στρατιωτική, αλλά και διπλωματική. Πραγματοποιήθηκε στην πρεσβεία της ΕΣΣΔ, μια επιλογή που οφειλόταν σε θέματα ασφαλείας, αλλά ανέδειξε και την αυξανόμενη επιρροή του Στάλιν στις συμμαχικές διαπραγματεύσεις.

Οι συζητήσεις αποκάλυψαν, επίσης, τις μεγάλες ιδεολογικές και στρατηγικές διαφορές μεταξύ των τριών ηγετών, που αποτέλεσαν τον σπόρο του Ψυχρού Πολέμου. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό κατά τη διάρκεια ενός επίσημου δείπνου, όταν ο Στάλιν, αστειευόμενος (ή μήπως όχι), πρότεινε την εκτέλεση 50.000 Γερμανών αξιωματικών ως τρόπο αποτροπής μελλοντικών πολέμων. Ο Τσόρτσιλ εξοργίστηκε, αποχωρώντας για λίγο από την αίθουσα, ενώ ο Ρούσβελτ προσπάθησε να γεφυρώσει το χάσμα προτείνοντας την εκτέλεση ενός μικρότερου αριθμού, ίσως 49.000 αξιωματικών. Το περιστατικό αυτό υπογράμμισε την αδιαλλαξία του Σοβιετικού ηγέτη και την ένταση που υπήρχε κάτω από την επιφάνεια της συμμαχικής συνεργασίας.

Ο καθορισμός των μεταπολεμικών συνόρων

Πέρα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, στην Τεχεράνη τέθηκαν για πρώτη φορά επί τάπητος θέματα που αφορούσαν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων.

• Γερμανία: Συζητήθηκε αναλυτικά το γερμανικό ζήτημα. Παρόλο που οι Αμερικανοί επιδίωκαν αρχικά τον διαμελισμό της Γερμανίας, η σθεναρή αντίσταση του Στάλιν οδήγησε στην αναβολή της τελικής απόφασης, η οποία παραπέμφθηκε σε επιτροπή. Συμφωνήθηκε πάντως η πλήρης αποστρατικοποίηση και ο αφοπλισμός της Γερμανίας.
• Πολωνία: Ο Τσόρτσιλ δεσμεύτηκε ότι η εστία του μεταπολεμικού πολωνικού κράτους θα μετατοπιζόταν προς τα δυτικά, μεταξύ του ποταμού Όντερ και της «Γραμμής Κόρζον», με την Πολωνία να ενσωματώνει μεγάλο μέρος γερμανικών εδαφών.
• Ελλάδα & Βαλκάνια: Ο Στάλιν απέκλεισε τα σχέδια του Τσόρτσιλ για μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια (η οποία θα απέτρεπε τη σοβιετική επιρροή), με αποτέλεσμα ο ρόλος των δυτικών Συμμάχων σε αυτή την περιοχή να περιοριστεί σημαντικά.
• Ιράν & Τουρκία: Οι Τρεις Μεγάλες Δυνάμεις υπέγραψαν πρωτόκολλο αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα του Ιράν, ενώ συμφωνήθηκε ότι η είσοδος της Τουρκίας στον πόλεμο θα ήταν επιθυμητή.
• Ιαπωνία: Ο Στάλιν έδωσε υπόσχεση ότι η Σοβιετική Ένωση θα εισερχόταν στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας μόλις ολοκληρωνόταν η ήττα της Γερμανίας.

Η Διάσκεψη της Τεχεράνης, παρότι λιγότερο γνωστή από τη Γιάλτα (1945), υπήρξε η καθοριστική στιγμή που όχι μόνο εξασφάλισε τη στρατιωτική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, αποφασίζοντας την Επιχείρηση Overlord, αλλά και αποκάλυψε τις βαθιές ρωγμές και τα αντικρουόμενα συμφέροντα που τελικά οδήγησαν στην παγκόσμια διχοτόμηση και τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι αποφάσεις που ελήφθησαν στην Τεχεράνη ήταν το προοίμιο για τον κόσμο όπως διαμορφώθηκε μετά το 1945.