Σαν σήμερα, 26 Σεπτεμβρίου 1815: Η ίδρυση της Ιεράς Συμμαχίας – Ο φόβος της επανάστασης και τα εμπόδια στην Ελληνική Επανάσταση

Σαν σήμερα, στις 26 Σεπτεμβρίου 1815, μια κρίσιμη συμφωνία υπογράφεται στο Παρίσι, αλλά η ιδεολογική της μήτρα βρίσκεται στο Συνέδριο της Βιέννης. Πρόκειται για την «Ιερά Συμμαχία», μια ιστορική συμμαχία μεταξύ τριών μεγάλων δυνάμεων: της Ρωσίας, της Αυστρίας και της Πρωσίας. Η συμφωνία αυτή, που αρχικά παρουσιάστηκε ως ένα κείμενο χριστιανικών αρχών και ειρηνικής συνεργασίας, κρύβει πίσω της έναν πολύ συγκεκριμένο πολιτικό στόχο: την καταστολή κάθε επαναστατικού κινήματος που θα απειλούσε το «παλαιό καθεστώς» των μοναρχιών στην Ευρώπη.

Η ίδρυση της Ιεράς Συμμαχίας δεν ήταν τυχαία. Αποτελούσε την άμεση απάντηση των συντηρητικών δυνάμεων στην αναταραχή που είχε προκαλέσει η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι Πολέμοι. Οι Ευρωπαίοι μονάρχες, με επικεφαλής τον τσάρο της Ρωσίας, Αλέξανδρο Α’, τον αυτοκράτορα της Αυστρίας, Φραγκίσκο Α’, και τον βασιλιά της Πρωσίας, Φρειδερίκο Γουλιέλμο Γ’, φοβόντουσαν ότι οι φιλελεύθερες ιδέες θα εξαπλώνονταν σε όλη την ήπειρο. Το κείμενο της συνθήκης, αν και γραμμένο σε θρησκευτική γλώσσα, ήταν μια σαφής δέσμευση για αλληλεγγύη και ένοπλη παρέμβαση, αν χρειαζόταν, για την διατήρηση της τάξης που είχε αποκατασταθεί στο Συνέδριο της Βιέννης.

Ο Μέτερνιχ, ο φόβος της επανάστασης και η ελληνική περίπτωση

Ο πραγματικός εγκέφαλος πίσω από την πολιτική της Συμμαχίας ήταν ο Αυστριακός καγκελάριος, Κλέμενς φον Μέτερνιχ. Ο Μέτερνιχ, ένας ακραία συντηρητικός πολιτικός, θεωρούσε κάθε εθνική εξέγερση ως άμεση απειλή για την Αυστριακή Αυτοκρατορία, η οποία αποτελούνταν από ένα μωσαϊκό εθνοτήτων. Για τον ίδιο, η Ιερά Συμμαχία ήταν το απαραίτητο εργαλείο για να διατηρήσει την ισορροπία δυνάμεων και να αποτρέψει τη διάλυση των αυτοκρατοριών.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Αυτή η πολιτική στάση είχε καταστροφικές συνέπειες για τους Έλληνες επαναστάτες. Όταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, ξεκίνησε την επανάσταση στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες το 1821, προσδοκούσε την υποστήριξη του τσάρου της Ρωσίας. Ο Υψηλάντης θεωρούσε ότι η κοινή ορθόδοξη πίστη και η ιστορική αντιπαλότητα Ρωσίας-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα ωθούσαν τον τσάρο να συνδράμει το ελληνικό κίνημα.

Ωστόσο, ο Αλέξανδρος Α’, δεσμευμένος από τις αρχές της Ιεράς Συμμαχίας, απέρριψε την εξέγερση. Θεωρούσε τον Υψηλάντη ως «ανατροπέα της τάξης» και αποκήρυξε το κίνημα, οδηγώντας σε αποτυχία την επανάσταση στη Μολδοβλαχία. Η στάση αυτή έδειξε ξεκάθαρα ότι οι μεγάλες δυνάμεις ήταν αποφασισμένες να θυσιάσουν τα συμφέροντα των Ελλήνων στον βωμό της διατήρησης του status quo.

Η στάση των δυνάμεων και οι επιπτώσεις

Η Ιερά Συμμαχία είχε πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις για την ελληνική υπόθεση:

• Διπλωματική απομόνωση: Η Ελληνική Επανάσταση απομονώθηκε διπλωματικά, καθώς οι μεγάλες δυνάμεις την καταδίκασαν επίσημα. Οι Έλληνες αγωνίστηκαν για χρόνια χωρίς καμία εξωτερική υποστήριξη, γεγονός που δυσκόλεψε αφάνταστα τον αγώνα τους.
• Πολιτική καταστολή: Η Συμμαχία παρενέβη σε άλλα ευρωπαϊκά κινήματα, όπως η επανάσταση στην Ισπανία και την Ιταλία, δείχνοντας ότι ήταν έτοιμη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για την καταστολή κάθε φιλελεύθερου κινήματος. Αυτό ενίσχυσε την πεποίθηση ότι και η ελληνική επανάσταση θα αντιμετώπιζε την ίδια μοίρα.

Η στάση της Βρετανίας, ωστόσο, ήταν πιο σύνθετη. Αν και δεν προσχώρησε επίσημα στην Ιερά Συμμαχία, αρχικά διατήρησε μια ουδέτερη στάση, φοβούμενη την αύξηση της ρωσικής επιρροής στην περιοχή. Όμως, η φιλελληνική κίνηση που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη και η ωμότητα των Οθωμανών, κυρίως μετά τη σφαγή της Χίου και την πολιορκία του Μεσολογγίου, άρχισαν να αλλάζουν την κοινή γνώμη.

Τελικά, η πίεση της κοινής γνώμης και οι γεωπολιτικές αλλαγές οδήγησαν τις μεγάλες δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) να αναθεωρήσουν τη στάση τους. Η αλλαγή αυτή κορυφώθηκε με την Ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827, όπου οι στόλοι των τριών δυνάμεων κατέστρεψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Η νίκη αυτή αποτέλεσε το αποφασιστικό χτύπημα που άνοιξε τον δρόμο για την αναγνώριση του ελληνικού κράτους.

Η ιστορία της Ιεράς Συμμαχίας αποτελεί μια ισχυρή υπενθύμιση ότι οι διεθνείς σχέσεις καθορίζονται συχνά από το συμφέρον και τη γεωπολιτική, και όχι από ηθικές ή θρησκευτικές αρχές. Η Συμμαχία, παρόλο που δεν πέτυχε να καταπνίξει την Ελληνική Επανάσταση, άφησε το στίγμα της, καθυστερώντας την απελευθέρωση και αναγκάζοντας τους Έλληνες να πολεμήσουν έναν πολύ δυσκολότερο αγώνα. Ο ρόλος της στην ιστορία της επανάστασης είναι αναμφισβήτητα αρνητικός, και η ίδρυσή της στις 26 Σεπτεμβρίου 1815 παραμένει μια ημερομηνία-ορόσημο για το πώς η εξωτερική πολιτική μπορεί να επηρεάσει την πορεία ενός έθνους.