Σαν σήμερα, 26 Νοεμβρίου 1942: Κάνει πρεμιέρα στους κινηματογράφους η ταινία – θρύλος του Μάικλ Κέρτιζ «Καζαμπλάνκα»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η 26η Νοεμβρίου 1942 δεν ήταν μια τυχαία ημέρα για την ιστορία του Χόλιγουντ. Μέσα στο ζοφερό κλίμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, έκανε πρεμιέρα στους κινηματογράφους – αρχικά στη Νέα Υόρκη – μία ταινία που, παρά το γεγονός ότι οι δημιουργοί της δεν είχαν καμία προσδοκία θρυλικής επιτυχίας, έμελλε να γίνει το απόλυτο κινηματογραφικό σύμβολο του ρομαντισμού, της θυσίας και του πατριωτικού καθήκοντος. Ο λόγος για την «Καζαμπλάνκα» (Casablanca), το αριστούργημα του Μάικλ Κέρτιζ, με πρωταγωνιστές το αχτύπητο δίδυμο των Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ και Ίνγκριντ Μπέργκμαν.

Η «Καζαμπλάνκα» γεννήθηκε κυριολεκτικά μέσα στο χάος και τον αιφνιδιασμό. Η ταινία βασίστηκε σε ένα αδημοσίευτο θεατρικό έργο με τίτλο «Everybody Comes to Rick’s», και η παραγωγή της Warner Bros. ξεκίνησε με ένα σενάριο που αλλάζει διαρκώς, καθώς η πλοκή επηρεαζόταν από τις εξελίξεις του πολέμου. Ο σκηνοθέτης, Μάικλ Κέρτιζ, ένας Ούγγρος μετανάστης με εμπειρία στα στούντιο, δούλευε κάτω από μεγάλη πίεση, χωρίς κανείς να γνωρίζει ποιο θα ήταν το τέλος της ιστορίας, ούτε καν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές.

Η επιλογή της ημερομηνίας κυκλοφορίας της 26ης Νοεμβρίου 1942 δεν ήταν τυχαία. Συνέπεσε με την απόβαση των Συμμάχων στη Βόρεια Αφρική, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Καζαμπλάνκα, μιας γαλλικής πόλης του Μαρόκου που τελούσε υπό τον έλεγχο της συνεργάτιδας του Άξονα, Κυβέρνησης του Βισύ. Η ταυτόχρονη προβολή της ταινίας και οι πραγματικές πολεμικές εξελίξεις δημιούργησαν ένα τεράστιο hype και μια μοναδική αίσθηση επίκαιρου.

Ο ρομαντισμός σε καιρό πολέμου: Η πλοκή και οι ήρωες

Η ταινία διαδραματίζεται στο Rick’s Café Américain στην Καζαμπλάνκα, ένα πολυτελές νυχτερινό κέντρο και ταυτόχρονα ένα καταφύγιο για πρόσφυγες που προσπαθούν να αποκτήσουν βίζα για την ουδέτερη Λισαβόνα και από εκεί για την Αμερική. Ο ιδιοκτήτης του, ο κυνικός Αμερικανός Ρικ Μπλέιν (Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ), είναι ένας απογοητευμένος άνδρας του οποίου το παρελθόν καλύπτεται από μυστήριο.

Η ζωή του Ρικ ανατρέπεται όταν εμφανίζεται η Ίλζα Λουντ (Ίνγκριντ Μπέργκμαν), η μεγάλη του, χαμένη αγάπη από το Παρίσι, συνοδευόμενη από τον σύζυγό της, τον ηγέτη της αντίστασης Βίκτορ Λάζλο (Πολ Χένραϊντ). Ο Ρικ κατέχει τα πολύτιμα «διαβατήρια» που χρειάζονται ο Λάζλο και η Ίλζα για να διαφύγουν, και βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα: να αφήσει την Ίλζα να φύγει με τον άντρα που αγωνίζεται για έναν ανώτερο σκοπό, ή να την κρατήσει για τον εαυτό του.

Η «Καζαμπλάνκα» κατάφερε να συνδυάσει με μοναδικό τρόπο τον τραγικό ρομαντισμό («Πάντα θα έχουμε το Παρίσι») με τη δραματική αναγκαιότητα του πατριωτικού καθήκοντος. Το τέλος της ταινίας, όπου ο Ρικ θυσιάζει την προσωπική του ευτυχία για το καλό του κόσμου, αποτέλεσε μια ηθική πυξίδα για το αμερικανικό κοινό εν μέσω του πολέμου.

Ατάκες και μουσική: Η αθανασία της ταινίας

Η διαχρονική επιτυχία της «Καζαμπλάνκα» οφείλεται εν μέρει στις ατάκες της, πολλές από τις οποίες έγιναν μέρος της παγκόσμιας ποπ κουλτούρας:

• «Here’s looking at you, kid.» (Στην υγειά σου, παιδί μου)
• «Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship.» (Λούις, νομίζω αυτή είναι η αρχή μιας όμορφης φιλίας)
• Η πιο διάσημη φράση, «Play it again, Sam» (Παίξ’ το πάλι, Σαμ) – παρότι δεν λέγεται ποτέ ακριβώς έτσι στην ταινία – συνδέθηκε άρρηκτα με τον πιανίστα Σαμ και το εμβληματικό τραγούδι «As Time Goes By».

Το τραγούδι αυτό, με τη μελαγχολική του μελωδία, ενίσχυσε τη νοσταλγική ατμόσφαιρα του χαμένου έρωτα και έγινε σύμβολο της ταινίας. Η εξαιρετική μαυρόασπρη φωτογραφία και η δυναμική σκηνοθεσία του Κέρτιζ ολοκλήρωσαν το αισθητικό αποτέλεσμα.

Από τα Όσκαρ στον παγκόσμιο μύθο

Παρά τις χαμηλές προσδοκίες της παραγωγής, η «Καζαμπλάνκα» απέσπασε τρία Όσκαρ στην 16η τελετή του 1944: Καλύτερης Ταινίας, Καλύτερης Σκηνοθεσίας (Μάικλ Κέρτιζ) και Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου.

Η ταινία δεν ήταν απλώς μια εμπορική επιτυχία της εποχής, αλλά κατάφερε να παραμείνει αναλλοίωτη στον χρόνο. Ο κυνικός, αλλά ηθικά ανώτερος ήρωας του Μπόγκαρτ, Ρικ, και η συγκλονιστική ερμηνεία της Μπέργκμαν, καθιέρωσαν και τους δύο ως απόλυτα κινηματογραφικά είδωλα.

Σήμερα, η «Καζαμπλάνκα» θεωρείται ευρέως ως μία από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου την έχει κατατάξει στη δεύτερη θέση των «100 Καλύτερων Αμερικανικών Ταινιών» και παραμένει ένα έργο που εξακολουθεί να συγκινεί και να θέτει το διαχρονικό δίλημμα ανάμεσα στην προσωπική ευτυχία και την ηθική υποχρέωση.

Η πρεμιέρα της 26ης Νοεμβρίου 1942 ήταν η αρχή ενός μύθου που απέδειξε ότι, ακόμα και μέσα στην ομίχλη του πολέμου, ο έρωτας και η θυσία μπορούν να δημιουργήσουν ένα αριστούργημα.