Σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1959: Ημέρα Ελευθερίας για τον Μακάριο – Το τέλος της εξορίας και η αυγή της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η 25η Φεβρουαρίου 1959 δεν καταγράφηκε στην ιστορία απλώς ως μια ημερομηνία γραφειοκρατικών αποφάσεων στο Λονδίνο, αλλά ως η στιγμή που η Μεγάλη Βρετανία αποδέχθηκε οριστικά πως ο έλεγχος της πάνω στην Κύπρο είχε φτάσει στο τέλος του. Η επίσημη ανάκληση του διατάγματος εκτόπισης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ και η ταυτόχρονη αμνηστία στον στρατηγό Γεώργιο Γρίβα-Διγενή αποτέλεσαν τις τελευταίες πράξεις ενός αιματηρού δράματος που κράτησε τέσσερα χρόνια και τη ληξιαρχική πράξη γέννησης ενός νέου κράτους. Εκείνη την ημέρα, ο Μακάριος έπαυσε να είναι ένας «εξόριστος ταραχοποιός» για το Στέμμα και μετατράπηκε στον αδιαμφισβήτητο ηγέτη που θα οδηγούσε το νησί της Αφροδίτης στην ανεξαρτησία.

Από τις Σεϋχέλλες στη δικαίωση: Το διπλωματικό θρίλερ πίσω από την επιστροφή

Η διαδρομή προς την ελευθερία του Μακαρίου ήταν στρωμένη με διπλωματικές νάρκες και σκληρές υποχωρήσεις. Όταν οι Βρετανοί τον απήγαγαν τον Μάρτιο του 1956 στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας για να τον εξορίσουν στις μακρινές Σεϋχέλλες, πίστευαν ότι αποκεφαλίζοντας την πολιτική ηγεσία του αγώνα, θα έκαμπταν το φρόνημα των Ελληνοκυπρίων. Έπεσαν έξω. Η απουσία του Μακαρίου μόνο πύκνωσε τις τάξεις της ΕΟΚΑ και γιγάντωσε το διεθνές ενδιαφέρον για το Κυπριακό. Ακόμη και μετά τη μεταφορά του στην Αθήνα το 1957, η βρετανική κυβέρνηση του απαγόρευε την είσοδο στην Κύπρο, φοβούμενη ότι η παρουσία του θα πυροδοτούσε νέα εξέγερση.

Όλα άλλαξαν με τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου. Η ανάκληση του διατάγματος στις 25 Φεβρουαρίου 1959 ήταν η τυπική επικύρωση αυτών των συμφωνιών. Οι Βρετανοί, υπό το βάρος της διεθνούς πίεσης και της δυσβάσταχτης στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Ο Μακάριος, έχοντας πλέον στα χέρια του την ελευθερία κινήσεων, δεν ήταν πια ο ηγέτης ενός αντάρτικου πόλης, αλλά ο μελλοντικός Πρόεδρος μιας χώρας που προσπαθούσε να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της Ελλάδας, της Τουρκίας και της Βρετανίας. Η είδηση της άρσης των περιοριστικών μέτρων προκάλεσε ντελίριο ενθουσιασμού στη Λευκωσία, με τους πολίτες να προετοιμάζουν μια υποδοχή που όμοια της δεν είχε ξαναδεί η Μεγαλόνησος.

Η αμνηστία στον Διγενή και το κλείσιμο των οδοφραγμάτων του πολέμου

Την ίδια ακριβώς ημέρα, ένα δεύτερο διάταγμα ήρθε να συμπληρώσει το παζλ της ειρήνευσης: η παροχή γενικής αμνηστίας στον στρατηγό Γεώργιο Γρίβα και στα μέλη της ΕΟΚΑ. Αυτή ήταν ίσως η πιο δύσκολη απόφαση για τους Βρετανούς, καθώς ο Γρίβας παρέμενε για εκείνους ο «υπ’ αριθμόν ένα εχθρός», ο άνθρωπος που είχε ταπεινώσει τη στρατιωτική τους υπεροχή με την τακτική του ανορθόδοξου πολέμου. Η αμνηστία αυτή δεν ήταν απλώς μια πράξη επιείκειας, αλλά μια αναγκαιότητα για να μπορέσει το νησί να περάσει από την περίοδο των όπλων στην περίοδο της πολιτικής οργάνωσης.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Με το διάταγμα αυτό, ο Γρίβας μπορούσε πλέον να βγει από την παρανομία και να αναχωρήσει για την Αθήνα ως ήρωας, κλείνοντας έναν κύκλο που ξεκίνησε το 1955. Η ταυτόχρονη ελευθερία του Μακαρίου και η αμνηστία των αγωνιστών σήμαναν το τέλος της αποικιοκρατικής καταστολής, αλλά και την έναρξη μιας περιόδου έντονων εσωτερικών διεργασιών. Η 25η Φεβρουαρίου 1959 ήταν η ημέρα που η Κύπρος έβγαλε τη στολή της εκστρατείας και φόρεσε το κοστούμι της διπλωματίας. Παρά τα προβλήματα που έμελλε να ακολουθήσουν με τις δομές του νέου κράτους, η ιστορική μνήμη κρατά εκείνο το εικοσιτετράωρο ως τη στιγμή που ο «Εθναρχικός» λόγος του Μακαρίου και η επιχειρησιακή δράση της ΕΟΚΑ δικαιώθηκαν στην πράξη, αναγκάζοντας την αυτοκρατορία σε μια άτακτη υποχώρηση από τα εδάφη της Μεγαλονήσου.