Σαν σήμερα, 24 Οκτωβρίου 1909: Η αγορά που άλλαξε την ιστορία – Πώς το κληροδότημα του Αβέρωφ έγινε η θρυλική ναυαρχίδα

Σαν σήμερα, 24 Οκτωβρίου του 1909, η Ελλάδα έκανε ένα αποφασιστικό βήμα που έμελλε να καθορίσει την έκβαση των Βαλκανικών Πολέμων και να αλλάξει την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο. Η κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, εν μέσω μιας εποχής εθνικής αναταραχής και εξοπλιστικών αγώνων, προχώρησε στην αγορά του θωρακισμένου καταδρομικού «Γεώργιος Αβέρωφ». Το πλοίο, που έμελλε να γίνει η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου και σύμβολο του έθνους, αποκτήθηκε έναντι 24 εκατομμυρίων δραχμών, ένα τεράστιο ποσό για την εποχή, εκ των οποίων τα 8 εκατομμύρια προήλθαν από το πατριωτικό κληροδότημα του μεγάλου ευεργέτη, Γεώργιου Αβέρωφ. Η πράξη αυτή, που ολοκληρώθηκε επίσημα με τη σύμβαση της 30ης Νοεμβρίου 1909, δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική προμήθεια, αλλά μια εθνική ανάταση.

Η ανάγκη για θωρακισμένη ισχύ

Η απόφαση για την αγορά ενός σύγχρονου πολεμικού πλοίου υπαγορεύτηκε από την κρίσιμη γεωπολιτική κατάσταση της Ελλάδας μετά τον ταπεινωτικό πόλεμο του 1897. Το Ελληνικό Βασιλικό Ναυτικό (ΕΒΝ) ήταν εμφανώς αδύναμο και απαρχαιωμένο σε σύγκριση με τον συνεχώς αναπτυσσόμενο Οθωμανικό στόλο. Η ναυτική υπεροχή στο Αιγαίο ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και την επέκταση του ελληνικού κράτους. Η κυβέρνηση, παρά τις οικονομικές δυσχέρειες, είχε συνειδητοποιήσει ότι η θωρακισμένη ναυτική ισχύς ήταν ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστούν τα εθνικά συμφέροντα και να απελευθερωθούν τα υπόδουλα νησιά.

Στο πλαίσιο ενός ευρύτερου εξοπλιστικού προγράμματος, το βλέμμα της ελληνικής κυβέρνησης στράφηκε προς το εξωτερικό. Εντοπίστηκε ένα ημιτελές θωρακισμένο εύδρομο στα Ναυπηγεία Ορλάντο του Λιβόρνο της Ιταλίας. Το πλοίο, τύπου «Πίζα», είχε αρχικά παραγγελθεί για το Ιταλικό Βασιλικό Ναυτικό, αλλά λόγω οικονομικών και πολιτικών προβλημάτων, η ναυπήγησή του είχε σταματήσει. Αυτή η συγκυρία έδωσε στην Ελλάδα μια μοναδική ευκαιρία να αποκτήσει ένα από τα πιο σύγχρονα πολεμικά πλοία της εποχής.

Το κλειδί του κληροδοτήματος: Ο Γεώργιος Αβέρωφ

Η επιτυχία της αγοράς ήταν άμεσα συνδεδεμένη με το γενναιόδωρο κληροδότημα του Γεώργιου Αβέρωφ, του μεγάλου Ηπειρώτη ευεργέτη και οραματιστή. Με τη διαθήκη του, η οποία είχε δημοσιευθεί το 1899, ο Αβέρωφ είχε παραχωρήσει το 20% της συνολικής του περιουσίας στο Ταμείο Εθνικού Στόλου, με σκοπό την ενίσχυση του ΕΒΝ. Αυτό το ποσό ανερχόταν σε περίπου 8 εκατομμύρια χρυσές δραχμές – ένα κεφάλαιο τεράστιας αξίας.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η ελληνική κυβέρνηση χρησιμοποίησε αυτό το κληροδότημα ως άμεση προκαταβολή, σφραγίζοντας έτσι τη συμφωνία με τους Ιταλούς. Η κίνηση αυτή ήταν διπλωματικά και οικονομικά καθοριστική. Όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία, που παρακολουθούσε με αγωνία τις εξελίξεις, προσπάθησε να παρέμβει και να αγοράσει το πλοίο προσφέροντας υψηλότερο τίμημα, οι Ιταλοί απάντησαν ότι η συναλλαγή με τους Έλληνες είχε ήδη ολοκληρωθεί και πληρωθεί. Χωρίς την άμεση διαθεσιμότητα των κεφαλαίων του Αβέρωφ, το πλοίο πιθανότατα θα είχε καταλήξει στα χέρια των Οθωμανών, αλλάζοντας δραματικά το μέλλον του Αιγαίου.

Μια θριαμβευτική αγορά

Οι διαπραγματεύσεις, με επικεφαλής τον Υπουργό Ναυτικών, Πλοίαρχο Γ. Δαμιανό, στέφθηκαν με πλήρη επιτυχία. Η Ελλάδα συμφώνησε να καταβάλει συνολικά 23.650.000 χρυσές δραχμές, μια τιμή μάλιστα κατά 2 εκατομμύρια δραχμές χαμηλότερη από το κόστος ναυπήγησης του αδελφού πλοίου «Pisa» για το Ιταλικό Ναυτικό.

Το πλοίο, που βαφτίστηκε «Γεώργιος Αβέρωφ» προς τιμήν του ευεργέτη, καθελκύστηκε τον Μάρτιο του 1910 και κατέπλευσε θριαμβευτικά στον Πειραιά την 1η Σεπτεμβρίου 1911. Ήταν ένα πλοίο-θαύμα της εποχής, με εκτόπισμα περίπου 10.000 τόνων, ιταλικές μηχανές, γερμανικές γεννήτριες και πανίσχυρα αγγλικά πυροβόλα 190 και 234 χιλιοστών. Η μέγιστη ταχύτητά του, στους 23 κόμβους, του έδινε την ευελιξία και την ταχύτητα που απαιτούνταν για να κυριαρχήσει στις επιχειρήσεις του Αιγαίου.

Η ναυαρχίδα των εθνικών επιτυχιών

Η στρατηγική σημασία του «Αβέρωφ» επιβεβαιώθηκε με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Υπό τη διοίκηση του Ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, το πλοίο έγινε η ναυαρχίδα του Στόλου του Αιγαίου και έπαιξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις νικηφόρες ναυμαχίες της Έλλης (Δεκέμβριος 1912) και της Λήμνου (Ιανουάριος 1913). Η επικράτηση του «Αβέρωφ» έναντι του Οθωμανικού στόλου σφράγισε την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και οδήγησε στην απελευθέρωση των νησιών. Η φράση του Κουντουριώτη «Εν ονόματι του νόμου και του κράτους…» και η ανεξάρτητη δράση του πλοίου στη ναυμαχία της Έλλης, πέρασαν στην ελληνική μυθολογία.

Το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» συνέχισε να υπηρετεί την Ελλάδα για σχεδόν μισό αιώνα, συμμετέχοντας σε όλες τις κρίσιμες στιγμές, από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Αποτελεί ίσως το μοναδικό πολεμικό πλοίο στον κόσμο που συνδέθηκε τόσο άρρηκτα και για τόσο μεγάλο διάστημα με τα πεπραγμένα ενός έθνους. Σήμερα, παροπλισμένο από το 1952, διατηρείται ως πλωτό ναυτικό μουσείο στο Φάληρο, υπενθυμίζοντας στους επισκέπτες τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε η αγορά του, σαν σήμερα, το 1909, στη διαμόρφρη του σύγχρονου ελληνικού κράτους.