Σαν σήμερα, 24 Φεβρουαρίου 1821: Η ιερή στιγμή που η φλόγα της Επανάστασης άναψε στο Ιάσιο με την υπογραφή του Αλέξανδρου Υψηλάντη

Η 24η Αλέξανδρος Υψηλάντης του 1821 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στη μακρόχρονη πορεία του ελληνικού έθνους προς την ελευθερία. Εκείνη την ημέρα, στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας και αξιωματικός του ρωσικού στρατού, έθεσε την υπογραφή του σε ένα κείμενο που έμελλε να αλλάξει τον ρου της ιστορίας: την επαναστατική προκήρυξη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος». Η πράξη αυτή δεν ήταν απλώς μια πολιτική ανακοίνωση, αλλά η επίσημη κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, η οποία ξεκίνησε από τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, προετοιμάζοντας το έδαφος για τον γενικό ξεσηκωμό στον Μοριά και τη Ρούμελη.

Το ιστορικό πλαίσιο και η επιλογή των Ηγεμονιών

Η απόφαση για την έναρξη του Αγώνα από τη Μολδαβία και τη Βλαχία δεν ήταν τυχαία. Οι περιοχές αυτές απολάμβαναν ένα ιδιαίτερο καθεστώς αυτονομίας υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, αλλά με ηγεμόνες που ήταν συχνά Φαναριώτες. Επιπλέον, η εγγύτητα με τη Ρωσία δημιουργούσε την ελπίδα, την οποία έντεχνα καλλιεργούσε η Φιλική Εταιρεία, ότι ο Τσάρος Αλέξανδρος Α’ δεν θα έμενε αμέτοχος μπροστά στη σφαγή χριστιανών από τους Οθωμανούς. Ο Υψηλάντης, έχοντας διαβεί τον ποταμό Προύθο δύο ημέρες νωρίτερα, επέλεξε το Ιάσιο για να υψώσει τη σημαία της Επανάστασης, θεωρώντας ότι η στιγμή ήταν ώριμη για την αποτίναξη του ζυγού.

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Η προκήρυξη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος» ήταν ένα κείμενο μεστό πατριωτισμού, θρησκευτικής ευλάβειας και πολιτικής οξύνοιας. Ο Υψηλάντης δεν απευθυνόταν μόνο στο συναίσθημα των Ελλήνων, αλλά και στη λογική τους, παρουσιάζοντας την επανάσταση ως μια επιταγή της ιστορίας και της δικαιοσύνης. Με τη φράση αυτή, συνέδεσε άρρηκτα την εθνική αποκατάσταση με την ορθόδοξη πίστη, δημιουργώντας ένα κοινό μέτωπο που μπορούσε να εμπνεύσει κάθε Έλληνα, ανεξάρτητα από την κοινωνική του τάξη.

Η προκήρυξη του «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος»

Η δομή και το περιεχόμενο της ιστορικής προκήρυξης

Στο κείμενο της προκήρυξης, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης καλούσε τους Έλληνες να μιμηθούν τους ηρωικούς προγόνους τους. Έκανε αναφορές στον Μιλτιάδη, τον Θεμιστοκλή και τον Λεωνίδα, υπενθυμίζοντας στους συγχρόνους του ότι το αίμα που κυλούσε στις φλέβες τους ήταν το ίδιο με εκείνο των νικητών του Μαραθώνα και των Θερμοπυλών. Παράλληλα, χρησιμοποιούσε μια γλώσσα που στόχευε στην ανύψωση του ηθικού, τονίζοντας ότι «η Ευρώπη, προσηλώσασα τους οφθαλμούς της εις ημάς, απορεί διά την ακινησίαν μας».

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του σε μια «κραταιά δύναμη» που θα βοηθούσε τους Έλληνες. Αν και δεν κατονόμαζε τη Ρωσία, η υπαινικτική αυτή αναφορά ήταν αρκετή για να πείσει πολλούς αμφιταλαντευόμενους να προσχωρήσουν στον Αγώνα. Ο Υψηλάντης γνώριζε ότι η πίστη στην εξωτερική βοήθεια ήταν απαραίτητη για να καμφθεί ο φόβος απέναντι στην πανίσχυρη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το κείμενο τελείωνε με μια δραματική έκκληση για ενότητα και αυτοθυσία, θέτοντας το δίλημμα «Ελευθερία ή Θάνατος» στην πιο αγνή του μορφή.

Αναπαράσταση του Ιερού Λόχου

Η συγκρότηση του Ιερού Λόχου και οι πρώτες αντιδράσεις

Μετά την κυκλοφορία της προκήρυξης, ο Υψηλάντης προχώρησε στην οργάνωση του στρατού του. Η πιο συγκινητική στιγμή αυτής της περιόδου ήταν η συγκρότηση του Ιερού Λόχου στη Φωξάνη, αποτελούμενου από εκατοντάδες εθελοντές σπουδαστές των ελληνικών σχολείων της περιοχής. Οι νεαροί αυτοί, ντυμένοι στα μαύρα και φέροντας το σήμα της κεφαλής του θανάτου με τα οστά, ορκίστηκαν να πεθάνουν για την πατρίδα, ενσαρκώνοντας πλήρως το πνεύμα της προκήρυξης της 24ης Φεβρουαρίου.

Ωστόσο, οι πολιτικές εξελίξεις δεν ήταν ευνοϊκές. Η Ιερά Συμμαχία, υπό την καθοδήγηση του Μέτερνιχ, καταδίκασε την Επανάσταση, ενώ ο Τσάρος, υπό την πίεση των διπλωματικών ισορροπιών, αποκήρυξε τον Υψηλάντη και τον διέγραψε από τις τάξεις του ρωσικού στρατού. Παρά την απογοήτευση, το μήνυμα της προκήρυξης είχε ήδη διαδοθεί. Οι Έλληνες των Ηγεμονιών, παρά την τελική ήττα στο Δραγατσάνι, προσέφεραν μια ανεκτίμητη υπηρεσία: απασχόλησαν ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις στον Βορρά, δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο στην Επανάσταση να εδραιωθεί στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.

Η διαχρονική σημασία της 24ης Φεβρουαρίου

Η προκήρυξη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος» παραμένει ένα από τα κορυφαία κείμενα της νεότερης ελληνικής γραμματείας. Δεν ήταν μόνο μια πολεμική ιαχή, αλλά και το πρώτο επίσημο έγγραφο που όριζε το ιδεολογικό υπόβαθρο του νέου ελληνισμού. Συνέδεσε την αρχαιότητα με το Βυζάντιο και την ανάγκη για ένα σύγχρονο, ανεξάρτητο κράτος.

Σήμερα, 205 χρόνια μετά, η μνήμη του Αλέξανδρου Υψηλάντη και της ηρωικής του χειρονομίας στο Ιάσιο μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία απαιτεί τόλμη, όραμα και συχνά το θάρρος να ξεκινήσει κανείς έναν αγώνα που μοιάζει χαμένος. Η 24η Φεβρουαρίου 1821 είναι η ημέρα που η θεωρία της Φιλικής Εταιρείας έγινε πράξη και το όνειρο της Ανάστασης του Γένους άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά, ποτισμένο με το αίμα των πρώτων ηρώων του Αγώνα.