Σαν σήμερα, 23 Σεπτεμβρίου 1974: Νομιμοποιείται το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΚΚΕ), με νομοθετικό διάταγμα της κυβέρνησης εθνικής ενότητας

Σαν σήμερα, 23 Σεπτεμβρίου 1974, η ελληνική δημοκρατία έκανε ένα από τα πιο αποφασιστικά της βήματα προς την εθνική συμφιλίωση. Ένα νομοθετικό διάταγμα της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, υπό την ηγεσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή, κατάργησε τον περίφημο «Αναγκαστικό Νόμο 509 του 1947» και νομιμοποίησε το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΚΚΕ). Η πράξη αυτή δεν ήταν απλώς μια τυπική πολιτική απόφαση, αλλά το τέλος ενός οδυνηρού κύκλου διχασμού και διωγμών που είχε στιγματίσει την ελληνική πολιτική ζωή για σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Η σκοτεινή κληρονομιά του εμφυλίου πολέμου

Για να κατανοήσουμε την πλήρη σημασία της νομιμοποίησης του ΚΚΕ το 1974, πρέπει να ανατρέξουμε στην εποχή του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949). Ο πόλεμος αυτός, που ακολούθησε την απελευθέρωση από τη ναζιστική κατοχή, οδήγησε τη χώρα σε μια βαθιά εσωτερική σύγκρουση. Η ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), του ένοπλου βραχίονα του ΚΚΕ, οδήγησε στη φυγή χιλιάδων κομμουνιστών και αριστερών πολιτών σε χώρες του Ανατολικού Μπλοκ, ενώ όσοι παρέμειναν στην Ελλάδα υπέστησαν συστηματικές διώξεις.

Στις 27 Δεκεμβρίου 1947, η κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη εξέδωσε τον Αναγκαστικό Νόμο 509, με τίτλο «Περί μέτρων ασφαλείας του Κράτους, του Πολιτεύματος, του Κοινωνικού Καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Ο νόμος αυτός ουσιαστικά κήρυττε παράνομο το ΚΚΕ και κάθε οργάνωση που κινούνταν στο πλαίσιο της κομμουνιστικής ιδεολογίας, επιβάλλοντας βαρύτατες ποινές, συμπεριλαμβανομένης της θανατικής ποινής, για οποιαδήποτε πολιτική δραστηριότητα. Η έκδοση του νόμου 509/1947 αποτέλεσε το αποκορύφωμα μιας αντικομμουνιστικής υστερίας και το θεσμικό πλαίσιο για τη συστηματική καταστολή της Αριστεράς για τις επόμενες δεκαετίες.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

27 χρόνια στο περιθώριο: Διώξεις και υπόγεια δράση

Για τα επόμενα 27 χρόνια, το ΚΚΕ αναγκάστηκε να λειτουργεί στην παρανομία. Τα μέλη του ζούσαν υπό συνεχή απειλή, το «πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων» ήταν απαραίτητο για κάθε δημόσια δραστηριότητα, ενώ οι πολιτικές εξορίες και οι φυλακίσεις ήταν συχνό φαινόμενο. Η ελληνική κοινωνία είχε χωριστεί σε «εθνικόφρονες» και «μη εθνικόφρονες», με τους κομμουνιστές να θεωρούνται «εχθροί του έθνους».

Η περίοδος της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974) ενέτεινε ακόμα περισσότερο αυτή την κατάσταση, καθώς το στρατιωτικό καθεστώς έθεσε ως βασικό του στόχο την πλήρη εξόντωση κάθε πολιτικής αντίθεσης. Χιλιάδες Έλληνες, πολλοί εκ των οποίων ήταν μέλη ή φίλοι του ΚΚΕ, οδηγήθηκαν στις φυλακές, στα κρατητήρια και στην εξορία.

Η μεταπολίτευση και η γενναία απόφαση του Καραμανλή

Η κατάρρευση της χούντας στις 23 Ιουλίου 1974 έφερε στην Ελλάδα μια νέα, ιστορική ευκαιρία για δημοκρατική αναγέννηση. Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, είχε ως κύριο στόχο την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών και την ομαλή μετάβαση. Ένα από τα πιο δύσκολα και κρίσιμα ζητήματα που έπρεπε να αντιμετωπιστεί ήταν η τύχη του ΚΚΕ.

Η απόφαση του Καραμανλή να νομιμοποιήσει το κόμμα ήταν μια κίνηση με τεράστια πολιτική τόλμη. Γνώριζε ότι θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις από την ακροδεξιά πτέρυγα, η οποία είχε γαλουχηθεί με τον αντικομμουνισμό. Ωστόσο, ο ίδιος θεωρούσε ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι πλήρης αν δεν περιλαμβάνει όλες τις πολιτικές δυνάμεις, ακόμα και αυτές που παραδοσιακά βρίσκονταν στον αντίποδα του συστήματος. Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ ήταν, για τον Καραμανλή, ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί η ύπαρξη ενός ισχυρού υπόγειου ρεύματος που θα μπορούσε να απειλήσει τη δημοκρατία στο μέλλον.

Το νομοθετικό διάταγμα της ελευθερίας

Έτσι, στις 23 Σεπτεμβρίου 1974, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας εξέδωσε το Νομοθετικό Διάταγμα 143/1974, το οποίο απλώς περιείχε μία μόνο παράγραφο, αλλά με τεράστια σημασία: «Καταργείται ο υπ’ αριθμόν 509/1947 Αναγκαστικός Νόμος».

Η απόφαση αυτή, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 24 Σεπτεμβρίου, σήμανε το τέλος του επίσημου πολιτικού αποκλεισμού του ΚΚΕ. Ταυτόχρονα, άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή των χιλιάδων πολιτικών προσφύγων που ζούσαν σε χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Η συγκίνηση ήταν ανείπωτη, καθώς οικογένειες που είχαν χωριστεί για δεκαετίες ενώθηκαν ξανά.

Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ ήταν μια πράξη βαθιάς δημοκρατικής συνείδησης, που έδειξε ότι η Ελλάδα ήταν αποφασισμένη να αφήσει πίσω της τον διχασμό και να χτίσει ένα πραγματικά πλουραλιστικό πολιτικό σύστημα. Η ίδια η ύπαρξη του νόμου 509/1947 και η άρση του κατέδειξε την εσωτερική σύγκρουση της Ελλάδας μεταξύ των αρχών της δημοκρατίας και των φόβων του παρελθόντος.

Μια νέα πολιτική εποχή

Λίγες εβδομάδες μετά τη νομιμοποίησή του, το ΚΚΕ συμμετείχε στις πρώτες μεταδικτατορικές εκλογές, στις 17 Νοεμβρίου 1974, όπου έλαβε ποσοστό 9,47% σε συμμαχία με την ΕΔΑ. Η είσοδός του στη Βουλή των Ελλήνων, μετά από 35 χρόνια απουσίας, ολοκλήρωσε την αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ στις 23 Σεπτεμβρίου 1974 υπήρξε μια κορυφαία στιγμή της Μεταπολίτευσης. Ήταν η αναγνώριση ότι η πολιτική δράση, ακόμη και η πιο ριζοσπαστική, έπρεπε να έχει χώρο μέσα στο δημοκρατικό πλαίσιο. Η πράξη αυτή έκλεισε ένα μεγάλο κεφάλαιο εθνικού διχασμού και έθεσε τις βάσεις για τη σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή, όπου όλα τα κόμματα μπορούν να εκφράζονται ελεύθερα και να συμμετέχουν στη δημοκρατική διαδικασία.