Σαν σήμερα, 23 Δεκεμβρίου 1975: Η δολοφονία του Ρίτσαρντ Γουέλς και η πρώτη εμφάνιση της «17 Νοέμβρη»

Σαν σήμερα: Η 23η Δεκεμβρίου του 1975 παραμένει μια ημερομηνία ορόσημο για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθώς σηματοδοτεί την αιματηρή αφετηρία μιας σκοτεινής περιόδου που διήρκεσε σχεδόν τρεις δεκαετίες. Ήταν το βράδυ εκείνο που η τρομοκρατική οργάνωση «Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη» έκανε την πρώτη της εμφάνιση, επιλέγοντας έναν στόχο υψηλού συμβολισμού και διεθνούς εμβέλειας: τον σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, Ρίτσαρντ Γουέλς. Η δολοφονία αυτή δεν ήταν απλώς ένα έγκλημα, αλλά η ανακοίνωση της ύπαρξης μιας οργάνωσης που θα στοίχειωνε την πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας μέχρι την εξάρθρωσή της το καλοκαίρι του 2002.

Το σκηνικό της δολοφονίας στο Ψυχικό

Ο Ρίτσαρντ Γουέλς, ένας έμπειρος αξιωματούχος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, είχε φτάσει στην Ελλάδα σε μια μεταβατική και ταραγμένη περίοδο, λίγο μετά την πτώση της δικτατορίας και την τραγωδία της Κύπρου. Το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου, ο Γουέλς επέστρεφε στην κατοικία του στο Ψυχικό μαζί με τη σύζυγό του και τον οδηγό του, μετά από μια χριστουγεννιάτικη δεξίωση στην πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών. Καθώς το αυτοκίνητο σταμάτησε έξω από την πόρτα του σπιτιού του, τρεις ένοπλοι άνδρες που επέβαιναν σε ένα κλεμμένο Simca τους πλησίασαν. Οι δράστες κινήθηκαν με απόλυτη ψυχραιμία και επαγγελματισμό. Αφού ακινητοποίησαν τον οδηγό και τη σύζυγο του Γουέλς, ένας από αυτούς πυροβόλησε τον Αμερικανό διπλωμάτη σχεδόν εξ επαφής με ένα όπλο διαμετρήματος 0.45 ιντσών. Ο θάνατος του Γουέλς ήταν ακαριαίος, και οι δράστες διέφυγαν αμέσως, εξαφανιζόμενοι στα στενά της περιοχής πριν προλάβει να υπάρξει οποιαδήποτε αντίδραση.

Η ιδεολογική ταυτότητα και η πρώτη προκήρυξη

Λίγες ημέρες μετά το χτύπημα, η οργάνωση έστειλε την πρώτη της προκήρυξη σε γαλλική εφημερίδα, καθώς ο ελληνικός τύπος αρχικά δίσταζε να δημοσιεύσει το περιεχόμενό της. Στο κείμενο αυτό, η οργάνωση αυτοσυστηνόταν ως «Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη», αντλώντας το όνομά της από την ημερομηνία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973. Η ρητορική της ήταν ένα κράμα ακραίου μαρξισμού-λενινισμού και έντονου αντιαμερικανισμού. Οι συντάκτες της προκήρυξης υποστήριζαν ότι ο Γουέλς δεν ήταν ένας απλός διπλωμάτης, αλλά ένας «αρχιπράκτορας» υπεύθυνος για τα δεινά της Ελλάδας, τη στήριξη της χούντας και την κυπριακή τραγωδία. Η επιλογή του στόχου έγινε με σκοπό να καταδειχθεί η αντίσταση στην «αμερικανοκρατία» και να κερδηθεί η συμπάθεια τμημάτων της κοινωνίας που ένιωθαν οργή για τον ρόλο των ΗΠΑ στην πρόσφατη ελληνική ιστορία.

VIRAL

Η «κατάρα» που διέλυσε την οικογένεια Σεργιανόπουλου: Πέθαναν όλοι του οι συγγενείς μετά την δολοφονία του – Μάνα και αδελφή του την ίδια μέρα!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Το σοκ της κοινής γνώμης και οι διεθνείς αντιδράσεις

Η δολοφονία του Γουέλς προκάλεσε παγκόσμιο αποτροπιασμό και έφερε την ελληνική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Ήταν η πρώτη φορά που ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος της CIA δολοφονούνταν με αυτόν τον τρόπο στην Ευρώπη. Οι αμερικανικές αρχές πίεζαν έντονα για τον εντοπισμό των δραστών, ενώ στην Ελλάδα ξεκίνησε ένα ανθρωποκυνηγητό που όμως δεν απέδωσε καρπούς. Το γεγονός ότι οι δράστες κατάφεραν να παραμείνουν ασύλληπτοι για δεκαετίες δημιούργησε έναν μύθο γύρω από το «αόρατο» της οργάνωσης. Πολλοί αναλυτές της εποχής πίστευαν ότι πρόκειται για ξένους πράκτορες ή για μια ομάδα με βαθιά εκπαίδευση, καθώς η εκτέλεση ήταν χειρουργική και η οργάνωση φαινόταν να διαθέτει εσωτερική πληροφόρηση για τις κινήσεις του στόχου.

O Ρίτσαρντ Γουέλς

Η στρατηγική της «17 Νοέμβρη» και η συνέχεια της δράσης

Μετά τον Γουέλς, η οργάνωση εισήλθε σε μια περίοδο σχετικής σιωπής, μόνο και μόνο για να επανέλθει αργότερα με χτυπήματα εναντίον Ελλήνων αξιωματικών της αστυνομίας, βασανιστών της χούντας, επιχειρηματιών και ξένων διπλωματών. Η στρατηγική τους βασιζόταν στην επιλεκτική τρομοκρατία. Κάθε δολοφονία συνοδευόταν από πολυσέλιδες προκηρύξεις, γραμμένες σε μια ιδιότυπη καθαρεύουσα, που προσπαθούσαν να δικαιολογήσουν το αίμα ως πολιτική πράξη. Η «17 Νοέμβρη» κατάφερε να επιβιώσει μέσα από τις αλλαγές των κυβερνήσεων, την πτώση του τείχους του Βερολίνου και την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παραμένοντας μια διαρκής ανοιχτή πληγή για τη δημοκρατία και την ασφάλεια της χώρας.

Πρωτοσέλιδα της εποχής για την δολοφονία του Ρίτσαρντ Γουέλς

Η αποκάλυψη του 2002 και το τέλος του μύθου

Χρειάστηκε να περάσουν είκοσι επτά χρόνια από εκείνο το βράδυ στο Ψυχικό για να αρχίσει να ξετυλίγεται το κουβάρι. Η τυχαία έκρηξη μιας βόμβας στα χέρια του Σάββα Ξηρού στο λιμάνι του Πειραιά το 2002 οδήγησε τις αρχές στην εξάρθρωση της οργάνωσης. Τότε αποκαλύφθηκε ότι οι «αόρατοι» τρομοκράτες ήταν στην πραγματικότητα μια κλειστή ομάδα ανθρώπων, με αρχηγό τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο, που ζούσαν ανάμεσά μας με διπλή ζωή. Κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων και των δικών, επιβεβαιώθηκε ότι το περίφημο 45άρι που σκότωσε τον Γουέλς ήταν το ίδιο όπλο που χρησιμοποιήθηκε σε πολλές άλλες δολοφονίες της οργάνωσης, αποτελώντας την «υπογραφή» τους στον χρόνο.

Η ιστορική αποτίμηση της 23ης Δεκεμβρίου

Σήμερα, η επέτειος της δολοφονίας του Ρίτσαρντ Γουέλς αποτελεί μια υπενθύμιση των κινδύνων που ελλοχεύουν όταν ο πολιτικός φανατισμός μετατρέπεται σε τυφλή βία. Η «17 Νοέμβρη» ξεκίνησε τη δράση της ισχυριζόμενη ότι προστατεύει τον λαό, αλλά στην πραγματικότητα προκάλεσε μόνο πόνο, φόβο και διεθνή απομόνωση στην Ελλάδα. Ο Γουέλς ήταν το πρώτο θύμα μιας μακράς λίστας ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στο όνομα μιας ιδεολογίας που δεν είχε χώρο για τον διάλογο και την ανθρώπινη αξία. Το βράδυ εκείνο στο Ψυχικό άλλαξε για πάντα την αντίληψη της Ελλάδας για την εσωτερική ασφάλεια και άνοιξε μια σελίδα που η χώρα κατάφερε να κλείσει οριστικά μόνο με τη δύναμη του νόμου και της δημοκρατίας.