Σαν σήμερα, 21 Οκτωβρίου 1918: Η γέννηση του ελληνικού συνδικαλισμού – Η ίδρυση της ΓΣΕΕ εν μέσω πολέμου και ιδεολογικής πάλης

Η 21η Οκτωβρίου 1918 είναι μια ημερομηνία-ορόσημο για το εργατικό κίνημα της Ελλάδας. Μέσα στο φουαγιέ του Βασιλικού Θεάτρου της Αθήνας, συσπειρώθηκαν εκπρόσωποι από δεκάδες σωματεία για να ιδρύσουν τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ). Η ίδρυση της τριτοβάθμιας οργάνωσης ήρθε ως επιστέγασμα δεκαετιών αγώνων, όμως από την πρώτη στιγμή σημαδεύτηκε από την σκληρή ιδεολογική μάχη μεταξύ των σοσιαλιστών και των φιλοβενιζελικών «ρεφορμιστών», καθορίζοντας την πορεία της εργατικής τάξης του 20ού αιώνα.

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε το Πρώτο Πανελλαδικό Εργατικό Συνέδριο ήταν δραματικές. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μόλις έφτανε στο τέλος του, η Ελλάδα ζούσε ακόμη τις επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού, ενώ το βιοτικό επίπεδο των εργατικών και λαϊκών μαζών είχε επιδεινωθεί δραματικά από τη συνεχή πολεμική περιπέτεια. Ο σπόρος της εργατικής κινητοποίησης, ωστόσο, είχε ριζώσει: από το 1879, με την ίδρυση του πρώτου σωματείου στη Σύρο, μέχρι τις ηρωικές απεργίες (όπως των μεταλλωρύχων της Σερίφου το 1916), το ελληνικό προλεταριάτο είχε αποκτήσει εμπειρία και συνείδηση της ταυτότητάς του.

Το ιδρυτικό συνέδριο: Ένας πυρετός αντιθέσεων

Το Συνέδριο ξεκίνησε τις εργασίες του στις 21 Οκτωβρίου 1918 στην Αθήνα, συνεχίστηκε για μία εβδομάδα (έως τις 28 Οκτωβρίου) και ολοκληρώθηκε στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Συμμετείχαν 44 σωματεία που εκπροσωπούσαν περίπου 60.000 οργανωμένους εργάτες.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Η ιδέα για ένα εθνικό κέντρο είχε κερδίσει έδαφος με πρωτοβουλία της Φεντερασιόν Θεσσαλονίκης (της ισχυρής σοσιαλιστικής οργάνωσης) και των Εργατικών Κέντρων Αθήνας και Πειραιά.

Η αίθουσα, ωστόσο, γρήγορα έγινε πεδίο ιδεολογικής σύγκρουσης. Στο Συνέδριο αναδείχθηκαν δύο κύριες τάσεις:

• Οι Σοσιαλιστές (ή αργότερα Κομμουνιστές): Με εκπροσώπους κυρίως από τη Φεντερασιόν (όπως ο Αβραάμ Μπεναρόγια) και σοσιαλιστικές ομάδες. Υποστήριζαν την ταξική ανεξαρτησία της εργατικής τάξης και την εισαγωγή στο καταστατικό της αρχής της πάλης των τάξεων.
• Οι «Ρεφορμιστές» ή Φιλοβενιζελικοί: Με επικεφαλής τον Ευάγγελο Μαχαίρα και προερχόμενοι κυρίως από σωματεία λιμενεργατών. Υποστήριζαν ότι ο εργάτης έπρεπε να ενδιαφέρεται μόνο για τα στενά επαγγελματικά του συμφέροντα, αποφεύγοντας την πολιτική στράτευση.

Παρά τις έντονες διαφωνίες, το Συνέδριο ψήφισε τελικά το καταστατικό που βασιζόταν στην αρχή της πάλης των τάξεων και ίδρυσε τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ).

Η πρώτη εκτελεστική επιτροπή: Μια διοίκηση διχασμού

Η εκλογή της πρώτης Εκτελεστικής Επιτροπής της ΓΣΕΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του ιδεολογικού διχασμού της εποχής. Ενώ η «αριστερή» πτέρυγα πέρασε την αρχή της ταξικής πάλης, η φιλοβενιζελική παράταξη, με εκλογικά τεχνάσματα και την υποστήριξη της κυβέρνησης, κατάφερε να αποσπάσει τον έλεγχο στην πρώτη διοίκηση.

Στην πρώτη Εκτελεστική Επιτροπή συμμετείχαν μεταξύ άλλων:

• Αβραάμ Μπεναρόγια: Ισχυρό στέλεχος της Φεντερασιόν και μετέπειτα του ΣΕΚΕ.
• Ευάγγελος Ευαγγέλου.
• Ηλίας Δελαζάνος.
• Ευάγγελος Μαχαίρας: Ο οποίος εκλέχθηκε και ο πρώτος Γενικός Γραμματέας, γεγονός που σήμανε την κυριαρχία των ρεφορμιστών στην πρώτη φάση της Συνομοσπονδίας.

Αυτή η διοικητική σύνθεση, στην οποία συμμετείχαν στελέχη με τόσο αντίθετες ιδεολογικές αφετηρίες, ήταν προορισμένη να διασπαστεί γρήγορα, καθώς ο κρατικός παρεμβατισμός και οι ιδεολογικές τριβές αποτελούσαν τη μόνιμη απειλή για την ενότητα του εργατικού κινήματος.

Η ιστορική σημασία: Από τον κατακερματισμό στην πανεθνική δράση

Το ιδρυτικό συνέδριο της ΓΣΕΕ αποτελεί σημαντικό σταθμό στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος, επειδή:

• Ενότητα: Συνένωσε για πρώτη φορά το συνδικαλισμένο προλεταριάτο της χώρας κάτω από ένα ανώτατο, πανεθνικό ηγετικό όργανο, ξεπερνώντας τον γεωγραφικό και κλαδικό κατακερματισμό.
• Ταξική συνείδηση: Το γεγονός ότι ψήφισε την αρχή της πάλης των τάξεων έδωσε στη ΓΣΕΕ ένα σαφές ιδεολογικό στίγμα, ανεξάρτητα από το ποια παράταξη επικρατούσε στη διοίκηση.
• Παράλληλη ίδρυση ΣΕΚΕ: Λίγο αργότερα, τον Νοέμβριο του 1918, πραγματοποιήθηκε το πρώτο πανελλήνιο σοσιαλιστικό συνέδριο, όπου ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ), πρόδρομος του ΚΚΕ. Η ίδρυση της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ έδωσε τότε στο εργατικό κίνημα για πρώτη φορά τόσο το πολιτικό όσο και το συνδικαλιστικό του όργανο σε πανελλαδικό επίπεδο.

Η ΓΣΕΕ, παρόλες τις μετέπειτα διασπάσεις, τις κυβερνητικές παρεμβάσεις και τις διώξεις που υπέστη σε όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα (ιδίως μετά τη δικτατορία του Μεταξά και την Κατοχή), έθεσε τις βάσεις για τη διεκδίκηση και τη νομοθετική κατοχύρωση των εργασιακών δικαιωμάτων στην Ελλάδα, αποτελώντας, ως τριτοβάθμια οργάνωση, τη φωνή των εργαζομένων μέχρι σήμερα.