Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1977: Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στη θέση της αντιπολίτευσης – Σχηματίζεται το δίπολο με τη Νέα Δημοκρατία στη πολιτική σκηνή

Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1977, η Ελλάδα βρέθηκε ενώπιον της κάλπης για τις δεύτερες εθνικές εκλογές μετά την πτώση της δικτατορίας. Το αποτέλεσμα αυτής της αναμέτρησης δεν ήταν απλώς η επιβεβαίωση της νίκης του κυβερνώντος κόμματος, αλλά μια θεμελιώδης αναδιάταξη του πολιτικού τοπίου, η οποία σήμανε το οριστικό τέλος της παραδοσιακής ελληνικής πολιτικής σκηνής και την γέννηση της διπολικής εποχής που θα κυριαρχούσε για τις επόμενες δεκαετίες.

Η επιβεβαίωση του Καραμανλή και ο στόχος της ΕΕ

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η Νέα Δημοκρατία (ΝΔ) βγήκαν για άλλη μια φορά νικητές, συγκεντρώνοντας το 41,85% των ψήφων. Η ΝΔ, παρότι έχασε ένα σημαντικό ποσοστό σε σχέση με τις εκλογές του 1974 (όπου είχε λάβει 54,37%), διατήρησε την αυτοδυναμία της. Οι εκλογές αυτές είχαν προκηρυχθεί πρόωρα από τον Καραμανλή, ο οποίος επιθυμούσε να ανανεώσει την εντολή του και να εξασφαλίσει μια ισχυρή και αδιαμφισβήτητη πλειοψηφία προκειμένου να ολοκληρώσει τη διαδικασία της ένταξης της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ (Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα), έναν στρατηγικό στόχο που συναντούσε ισχυρές αντιδράσεις.

Ο Καραμανλής, με την ατζέντα της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας και του ευρωπαϊκού προσανατολισμού, κατάφερε να διατηρήσει την εμπιστοσύνη ενός μεγάλου μέρους του εκλογικού σώματος, το οποίο εκτιμούσε τη σταθεροποιητική του παρουσία μετά τα turbos χρόνια της δικτατορίας και της πρώτης Μεταπολίτευσης. Ωστόσο, η αισθητή απώλεια ποσοστού της ΝΔ ήταν το πρώτο σημάδι ότι η κοινωνία αναζητούσε νέες πολιτικές εκφράσεις.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ο σοσιαλιστικός σεισμός: Το ΠΑΣΟΚ γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση

Το μεγάλο γεγονός των εκλογών του 1977 δεν ήταν η νίκη της ΝΔ, αλλά η εντυπωσιακή άνοδος και η καθιέρωση του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ). Με επικεφαλής τον Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΣΟΚ εκτοξεύθηκε στο 25,3% των ψήφων, υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του από το 1974 (13,58%) και ανατρέποντας το πολιτικό status quo.

Αυτό το αποτέλεσμα έδωσε στο ΠΑΣΟΚ τον ρόλο της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, εκτοπίζοντας την παραδοσιακή Κεντροδεξιά και το Κέντρο. Η επιτυχία του Παπανδρέου βασίστηκε σε μια σκληρή και ριζοσπαστική ρητορική, η οποία διαπνεόταν από συνθήματα όπως «Εθνική Ανεξαρτησία», «Λαϊκή Κυριαρχία», «Κοινωνική Απελευθέρωση» και το εμβληματικό «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες». Το κόμμα υποσχόταν ριζικές αλλαγές, αποδέσμευση από το ΝΑΤΟ, έξοδο από την ΕΟΚ και εθνικοποιήσεις, προσελκύοντας ένα ευρύ φάσμα ψηφοφόρων που αναζητούσαν μια δυναμική εναλλακτική στην συντηρητική πολιτική του Καραμανλή.

Ο χάρτης των εκλογών του 1977

Η κατάρρευση του κέντρου: Το τέλος μιας εποχής

Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ συνδέθηκε άρρηκτα με τη σχεδόν ολική κατάρρευση του Κέντρου, του ιστορικού πόλου που κυριαρχούσε στην ελληνική πολιτική σκηνή για δεκαετίες. Η Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις (ΕΚ-ΝΔ), η οποία είχε λάβει ένα σεβαστό 20,49% το 1974, κατέρρευσε, αδυνατώντας να βρει ενιαία φωνή και να αντιμετωπίσει τον πόλο έλξης του Παπανδρέου.

Οι ψηφοφόροι του παραδοσιακού Κέντρου, απογοητευμένοι από την έλλειψη δυναμισμού και την εσωτερική διάσπαση, στράφηκαν μαζικά προς το ΠΑΣΟΚ, το οποίο κατάφερε να «απορροφήσει» τον χώρο του προοδευτικού και αντιδεξιού Κέντρου. Αυτό το γεγονός ήταν το πιο καθοριστικό αποτέλεσμα των εκλογών: η πολιτική ζωή της χώρας μεταβλήθηκε από το παραδοσιακό σχήμα Δεξιά-Κέντρο-Αριστερά στο νέο σχήμα Δεξιά (ΝΔ) εναντίον Σοσιαλιστικής Αντιπολίτευσης (ΠΑΣΟΚ).

Από την άλλη πλευρά, η Αριστερά, με το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) να επιστρέφει στη νομιμότητα, κατάφερε να συγκεντρώσει 9,36%, ποσοστό αξιοσημείωτο, αλλά σαφώς επισκιαζόμενο από τον θρίαμβο του ΠΑΣΟΚ.

Η μακροπρόθεσμη κληρονομιά: Η εγκαθίδρυση της διπολικότητας

Οι εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977 υπήρξαν ο καθρέφτης των κοινωνικών και πολιτικών αναταράξεων που είχαν προκληθεί από την πτώση της χούντας. Η ελληνική κοινωνία, αποδεσμευμένη από τις φοβίες του παρελθόντος, ήταν έτοιμη για μια ριζική αλλαγή.

Η νίκη της ΝΔ εξασφάλισε τη συνέχεια στην πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση (την οποία ο Καραμανλής ολοκλήρωσε το 1981), αλλά η άνοδος του ΠΑΣΟΚ σήμανε την αλλαγή και την αμφισβήτηση των κυρίαρχων δομών. Το ΠΑΣΟΚ, με τη δυναμική του, έγινε ο αναπόφευκτος «επόμενος σταθμός» της εξουσίας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1981, το ΠΑΣΟΚ θα κατακτούσε την πρώτη του αυτοδυναμία, ολοκληρώνοντας τον κύκλο που άνοιξε ουσιαστικά το 1977.

Συνοψίζοντας, οι εκλογές του 1977 δεν ήταν απλώς μια εκλογική αναμέτρηση. Ήταν η στιγμή που οργανώθηκε η Μεταπολίτευση σε επίπεδο κομμάτων: εγκαθιδρύθηκε το διπολικό σύστημα ΝΔ–ΠΑΣΟΚ, το οποίο καθόρισε τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα. Ήταν η ημέρα που οριστικοποιήθηκε ο θάνατος του παραδοσιακού Κέντρου και η γέννηση των δύο μεγάλων κομμάτων εξουσίας, τα οποία θα κυβερνούσαν τη χώρα εναλλάξ για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες.