Σαν σήμερα, 20 Μαρτίου 1947: Η δολοφονία του Γιάννη Ζέβγου – Η σφαίρα που «σφράγισε» τον Εμφύλιο
Η Θεσσαλονίκη του 1800 ή του 1900 ήταν μια πόλη οραματισμών και εφευρέσεων. Η Θεσσαλονίκη του 1947, όμως, ήταν μια πόλη «σιδερωμένη» από τον φόβο, τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και το φάντασμα ενός επερχόμενου αδελφοκτόνου σπαραγμού. Σαν σήμερα, στις 20 Μαρτίου 1947, η είδηση της δολοφονίας του Γιάννη Ζέβγου στην οδό Αγίας Σοφίας έπεσε σαν κεραυνός, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος κάθε ελπίδας για μια ειρηνική πολιτική διέξοδο στην Ελλάδα της μεταπολεμικής περιόδου.
Ποιος ήταν ο Γιάννης Ζέβγος
Ο Γιάννης Ζέβγος (πραγματικό όνομα Γιάννης Ταλαγάνης) δεν ήταν ένα τυχαίο στέλεχος της Αριστεράς. Ήταν μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, κορυφαία προσωπικότητα του ΕΑΜ και ένας από τους πλέον καλλιεργημένους διανοούμενους του κινήματος. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην οργάνωση της Αντίστασης, ενώ συμμετείχε ως Υπουργός Γεωργίας στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου μετά την Απελευθέρωση.
Παρά τη σκληρή πολιτική του γραμμή, ο Ζέβγος θεωρούνταν από πολλούς ως ένας άνθρωπος που μπορούσε να συνομιλήσει με την αντίπαλη πλευρά, έχοντας συμμετάσχει σε κρίσιμες διαπραγματεύσεις (Λίβανος, Καζέρτα). Η παρουσία του στη Θεσσαλονίκη τον Μάρτιο του 1947 είχε έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: ήταν ο εκπρόσωπος του ΕΑΜ που βοηθούσε την Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ (UNSCOB), η οποία βρισκόταν στην πόλη για να διερευνήσει τα αίτια των συγκρούσεων στα ελληνικά σύνορα.
Το χρονικό της δολοφονίας στην οδό Αγίας Σοφίας
Το πρωινό της 20ης Μαρτίου, ο Ζέβγος έφυγε από το ξενοδοχείο «Αστόρια», όπου διέμενε η επιτροπή του ΟΗΕ, για να μεταβεί στα γραφεία της εφημερίδας «Αγωνιστής». Περπατούσε στην κεντρική οδό Αγίας Σοφίας, μια περιοχή που έσφυζε από κόσμο και αστυνομική παρουσία λόγω των ξένων διπλωματών.
VIRAL
Ξαφνικά, ένας άνδρας τον πλησίασε και τον πυροβόλησε εξ επαφής τρεις φορές στην πλάτη. Ο Ζέβγος σωριάστηκε στο πεζοδρόμιο μέσα σε μια λίμνη αίματος. Ο δράστης, ονόματι Χρήστος Βλάκας, δεν προσπάθησε να διαφύγει με την κλασική έννοια, αλλά ακινητοποιήθηκε από περαστικούς και παραδόθηκε στις αρχές.
Ο θάνατος του Ζέβγου ήταν ακαριαίος. Η είδηση μεταδόθηκε αστραπιαία, προκαλώντας ρίγη συγκίνησης στον αριστερό κόσμο και αμηχανία στην κυβέρνηση των Αθηνών, η οποία βρισκόταν εκτεθειμένη μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας.
Το «θρίλερ» με τον δράστη και τα κίνητρα
Η επίσημη εκδοχή των αρχών προσπάθησε από την πρώτη στιγμή να υποβαθμίσει το πολιτικό κίνητρο της δολοφονίας. Ο Χρήστος Βλάκας παρουσιάστηκε ως ένας «αγανακτισμένος πρώην κομμουνιστής», ο οποίος φέρεται να είχε υποστεί κακομεταχείριση από το ΚΚΕ σε στρατόπεδο προσφύγων στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας. Η Ασφάλεια επιχείρησε να δώσει μια χροιά προσωπικής εκδίκησης ή ακόμα και ηθικής φύσεως διαφοράς.
Ωστόσο, η Αριστερά και μεγάλο μέρος του ξένου τύπου μίλησαν για ένα προμελετημένο έγκλημα του «παρακράτους» και της «Λευκής Τρομοκρατίας». Πολλά χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Βλάκας, μέσα από τη φυλακή αλλά και μετά την απόδρασή του στην Αργεντινή, παραδέχθηκε ότι εκτέλεσε εντολές των υπηρεσιών ασφαλείας, οι οποίες του είχαν υποσχεθεί πλήρη κάλυψη και αμοιβή. Η δολοφονία του Ζέβγου θεωρείται σήμερα μία από τις πρώτες «κρατικές» δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων που άνοιξαν τον δρόμο για τη βία του Εμφυλίου.
Η «Λευκή Τρομοκρατία» και ο δρόμος προς τα βουνά
Η δολοφονία του Γιάννη Ζέβγου δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Εντασσόταν σε ένα κλίμα διώξεων, φυλακίσεων και δολοφονιών στελεχών της Εθνικής Αντίστασης που είχε ξεκινήσει μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Η απώλεια ενός τόσο υψηλόβαθμου στελέχους, και μάλιστα κάτω από τη μύτη του ΟΗΕ, έστειλε ένα σαφές μήνυμα στην ηγεσία του ΚΚΕ: «Κανείς δεν είναι ασφαλής στις πόλεις». Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η δολοφονία του Ζέβγου έκαμψε και τις τελευταίες αντιρρήσεις των «μετριοπαθών» εντός του ΚΚΕ για την ένοπλη σύγκρουση. Λίγους μήνες αργότερα, η χώρα θα βυθιζόταν στο πλήρες σκοτάδι του Εμφυλίου Πολέμου, με τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας να αναπτύσσεται στα βουνά.
Διαβάστε επίσης
Η ιστορική παρακαταθήκη
Ο Γιάννης Ζέβγος κηδεύτηκε στη Θεσσαλονίκη μέσα σε ένα κλίμα οδύνης, με χιλιάδες λαού να τον συνοδεύουν στην τελευταία του κατοικία, παρά την τρομοκρατία. Σήμερα, 79 χρόνια μετά, η δολοφονία του παραμένει μια ανοιχτή πληγή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και ένα μάθημα για το πώς η πολιτική μισαλλοδοξία και η παρακρατική δράση μπορούν να τινάξουν στον αέρα τη δημοκρατική ομαλότητα ενός τόπου. Ήταν ο άνθρωπος που οραματίστηκε μια Ελλάδα με αγροτική μεταρρύθμιση και κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά κατέληξε να γίνει η «θυσία» σε έναν πόλεμο που η πατρίδα του δεν κατάφερε να αποφύγει.
0 ΣΧΟΛΙΑ