Σαν σήμερα, 2 Δεκεμβρίου 1805: Η Μάχη των τριών αυτοκρατόρων – Η αριστοτεχνική νίκη του Ναπολέοντα στο Αούστερλιτς

Σαν σήμερα, 2 Δεκεμβρίου 1805, γράφτηκε μία από τις λαμπρότερες σελίδες στην ιστορία της στρατιωτικής τακτικής. Κοντά στο μικρό χωριό Αούστερλιτς (τη σημερινή Σλάπκοφ ου Μπρνα στην Τσεχία), ο Ναπολέων Βοναπάρτης, Αυτοκράτορας των Γάλλων, πέτυχε έναν ολόκληρο θρίαμβο εναντίον των ενωμένων δυνάμεων του Τρίτου Συνασπισμού, συντρίβοντας τους στρατούς των Αυτοκρατόρων Φραγκίσκου Β’ της Αυστρίας και Αλεξάνδρου Α’ της Ρωσίας. Η Μάχη του Αούστερλιτς, γνωστή και ως η Μάχη των Τριών Αυτοκρατόρων, δεν ήταν απλώς μια νίκη, αλλά μια αποκάλυψη της στρατιωτικής ιδιοφυΐας του Ναπολέοντα, ένα πραγματικό μάθημα στρατηγικής και αιφνιδιασμού που έμελλε να αλλάξει τον χάρτη της Ευρώπης.

Ο τρίτος συνασπισμός και η πορεία προς τη Μοραβία

Η Ευρώπη στις αρχές του 19ου αιώνα βρισκόταν σε συνεχή αναταραχή. Η άνοδος του Ναπολέοντα, η στέψη του ως Αυτοκράτορα το 1804 και η αδιάκοπη επέκταση της γαλλικής επιρροής, ειδικά στην Ιταλία και τη Γερμανία, ώθησαν τις μεγάλες δυνάμεις στη δημιουργία του Τρίτου Συνασπισμού το 1805. Με πρωτοβουλία της Μεγάλης Βρετανίας, η Αυστρία και η Ρωσία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γαλλία.

Ο Ναπολέων, ο οποίος αρχικά σχεδίαζε την εισβολή στην Αγγλία, αναγκάστηκε να στρέψει την περίφημη Μεγάλη Στρατιά (Grande Armée) ανατολικά. Με μια αστραπιαία και αριστοτεχνική εκστρατεία, η οποία έμεινε στην ιστορία ως «η εκστρατεία του 1805», ο Γάλλος Αυτοκράτορας αιφνιδίασε τους αντιπάλους του. Τον Οκτώβριο, στη Μάχη του Ουλμ, εξουδετέρωσε μια μεγάλη αυστριακή δύναμη, ανοίγοντας τον δρόμο για την κατάληψη της Βιέννης στις 13 Νοεμβρίου. Ωστόσο, η νίκη αυτή δεν ήταν αρκετή. Οι Αυστριακοί και οι Ρώσοι είχαν ενώσει τις κύριες δυνάμεις τους στη Μοραβία, βόρεια της Βιέννης, και ήταν έτοιμοι για την τελική σύγκρουση.

VIRAL

Σοκ στην υπόθεση του Πολωνού καθηγητή: Αυτοκτόνησε στις φυλακές η πρώην σύζυγος και ηθική αυτουργός στη δολοφονία

«Δεν ρίχνεις λάδι στη φωτιά…»: Όλοι τον κατηγορούν πως δικαιολογεί τον συζυγοκτόνο της Καλαμάτας αλλά αυτός ο τύπος λέει την μεγαλύτερη αλήθεια

«Τι σου έκανα και με σπρώχνεις έτσι;» – Γείτονας καταγράφει τον καβγά ζευγαριού σε πολυκατοικία και φέρνει μνήμες… Καλαμάτας

Η «παγίδα» του Ναπολέοντα στα υψώματα Πράτσεν

Το πεδίο της μάχης, κοντά στο Αούστερλιτς, ήταν ένας χαμηλός λόφος, τα Υψώματα Πράτσεν, που διέσχιζε την περιοχή, με το ρέμα Γκολμπάχ και τις παγωμένες λίμνες στα νότια. Ο Ναπολέων, έχοντας περίπου 73.000 στρατιώτες απέναντι σε μια συμμαχική δύναμη 85.000-90.000 ανδρών, γνώριζε ότι βρισκόταν σε αριθμητική μειονεξία και χρειαζόταν μια στρατηγική ευφυΐα.

Ο Γάλλος Αυτοκράτορας εφάρμοσε ένα ρισκαδόρικο και μεγαλοφυές τέχνασμα. Έδωσε την εντύπωση ότι η δεξιά του πτέρυγα ήταν αδύναμη και ότι ο ίδιος δίσταζε να εμπλακεί σε μάχη. Διέταξε τα στρατεύματά του να υποχωρήσουν σε ορισμένα σημεία και να φαίνονται αποθαρρημένα. Οι συμμαχικοί διοικητές, ιδιαίτερα ο Ρώσος στρατηγός Κουτούζωφ, έπεσαν στην παγίδα. Πίστεψαν ότι ο Ναπολέων προσπαθούσε να αποφύγει τη σύγκρουση και ότι η κατάλληλη στιγμή για επίθεση ήταν τώρα. Το σχέδιο των Συμμάχων προέβλεπε την κύρια επίθεση στη γαλλική δεξιά πτέρυγα, αποκόπτοντας τον Ναπολέοντα από τη Βιέννη, ενώ το κέντρο και η αριστερή πτέρυγα θα κρατούσαν τις θέσεις τους.

Η ημέρα της μάχης: 2 Δεκεμβρίου 1805

Η μάχη ξεκίνησε τις πρωινές ώρες της 2ας Δεκεμβρίου 1805, την πρώτη επέτειο της στέψης του Ναπολέοντα ως Αυτοκράτορα.

• Η συμμαχική επίθεση: Οι Ρωσοαυστριακές δυνάμεις εκτέλεσαν το σχέδιό τους, μετακινώντας το μεγαλύτερο μέρος των στρατευμάτων τους από τα Υψώματα Πράτσεν προς τα νότια, για να επιτεθούν στη φαινομενικά αδύναμη γαλλική δεξιά πτέρυγα, που κρατούσε ο Στρατάρχης Νταβού. Η ομίχλη που κάλυπτε την κοιλάδα ενίσχυε την πεποίθηση των Συμμάχων ότι ο αιφνιδιασμός ήταν υπέρ τους.
• Ο «κεραυνός» του Ναπολέοντα: Καθώς οι κύριες συμμαχικές δυνάμεις εγκατέλειπαν τα Υψώματα Πράτσεν, αφήνοντας το κέντρο τους επικίνδυνα εκτεθειμένο, ο Ναπολέων περίμενε την κατάλληλη στιγμή. Όταν ο ήλιος ξεπρόβαλε, διαλύοντας την ομίχλη και φωτίζοντας το πεδίο (ένα φαινόμενο γνωστό ως «ο Ήλιος του Αούστερλιτς»), ο Αυτοκράτορας διέταξε την κύρια επίθεση. «Ένας κεραυνός!» φώναξε ο Ναπολέων. Το 4ο Σώμα του Στρατάρχη Σουλτ, που ήταν κρυμμένο, εξαπέλυσε μια σφοδρή έφοδο και κατέλαβε αμέσως τα Υψώματα Πράτσεν, το στρατηγικό κέντρο της συμμαχικής διάταξης.
• Η κατάρρευση: Η κατάληψη των Πράτσεν έσπασε τους Συμμάχους στα δύο, αποκόπτοντας τις νότιες επιτιθέμενες φάλαγγες από το κέντρο και τη ρωσική φρουρά. Οι μάχες στα Πράτσεν ήταν σκληρές, αλλά η γαλλική αντεπίθεση ήταν αποφασιστική. Οι Ρώσοι προσπάθησαν να ανακαταλάβουν τα υψώματα, αλλά η Αυτοκρατορική Φρουρά του Ναπολέοντα επενέβη και συνέτριψε κάθε αντίσταση.
• Η τελική πράξη: Οι αποκομμένες συμμαχικές δυνάμεις στα νότια, συνειδητοποιώντας την ήττα τους, προσπάθησαν να υποχωρήσουν. Πολλοί κατέφυγαν στις παγωμένες λίμνες Σάτσαν, όπου το γαλλικό πυροβολικό έστρεψε τα πυρά του. Οι πάγοι έσπασαν, με αποτέλεσμα την μαζική απώλεια χιλιάδων Ρώσων στρατιωτών, είτε από πνιγμό είτε από τα πυρά. Μέχρι το απόγευμα, η ήττα των Ρώσων και των Αυστριακών ήταν ολοκληρωτική.

Συνέπειες και κληρονομιά: Το τέλος του Συνασπισμού

Οι συμμαχικές απώλειες ήταν τεράστιες, φτάνοντας περίπου τους 27.000 νεκρούς, τραυματίες και αιχμαλώτους, έναντι περίπου 9.000 Γάλλων. Η Μάχη του Αούστερλιτς αποτέλεσε την κορυφαία στρατιωτική στιγμή του Ναπολέοντα. Μεταμόρφωσε τον ίδιο από έναν εκκολαπτόμενο Αυτοκράτορα σε αδιαμφισβήτητο κυρίαρχο της ηπειρωτικής Ευρώπης.

Το πολιτικό αντίκτυπο ήταν άμεσο και καταστροφικό για τον Τρίτο Συνασπισμό:

• Η συνθήκη του Πρέσμπουργκ (26 Δεκεμβρίου 1805): Λίγες εβδομάδες μετά τη μάχη, η Αυστρία, συντετριμμένη, αναγκάστηκε να υπογράψει την ταπεινωτική συνθήκη με τη Γαλλία στο Πρέσμπουργκ (σημερινή Μπρατισλάβα). Ο Αυτοκράτορας Φραγκίσκος Β’ αναγκάστηκε να παραχωρήσει σημαντικά εδάφη στους συμμάχους του Ναπολέοντα (Βαυαρία, Βυρτεμβέργη) και να πληρώσει τεράστια αποζημίωση 40 εκατομμυρίων φράγκων.
• Η διάλυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας: Ως άμεσο αποτέλεσμα της συνθήκης, ο Φραγκίσκος Β’ αποποιήθηκε τον τίτλο του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα το 1806, βάζοντας τέλος σε ένα ιστορικό μόρφωμα που υπήρχε για πάνω από χίλια χρόνια. Ο Ναπολέων ίδρυσε τη Συνομοσπονδία του Ρήνου, ενισχύοντας τη γαλλική επιρροή στα γερμανικά κράτη.
• Η αποχώρηση της Ρωσίας: Ο Τσάρος Αλέξανδρος Α’ αναγκάστηκε να αποσύρει τις δυνάμεις του από τη μάχη. Η Ρωσία θα επέστρεφε στον πόλεμο αργότερα, αλλά το Αούστερλιτς ήταν μια βαρύτατη ήττα που έθεσε προσωρινά τη χώρα εκτός του άμεσου κύκλου των συμμαχιών.

Το Αούστερλιτς, η «Μάχη των Τριών Αυτοκρατόρων», δεν ήταν απλώς μια σημαντική μάχη, ήταν το στέμμα των στρατιωτικών επιτευγμάτων του Ναπολέοντα. Υπογράμμισε τη σημασία των αρχών που πρέσβευε: ταχύτητα στην κίνηση, πρωτοβουλία στον σχεδιασμό και αποφασιστική επίθεση στον κατάλληλο χρόνο. Η νίκη αυτή εδραίωσε την κυριαρχία του Βοναπάρτη στην ηπειρωτική Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια, μετατρέποντας τον Γάλλο Αυτοκράτορα σε έναν θρύλο που καθόρισε την πορεία του 19ου αιώνα.