Σαν σήμερα 1975: Η συνάντηση Καραμανλή – Ντεμιρέλ και η χαμένη ευκαιρία κοινής προσφυγής στη Χάγη

Σαν σήμερα στις 31 Μαΐου 1975, σε μια περίοδο ιδιαίτερα φορτισμένη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς είχαν περάσει μόλις εννέα μήνες από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής συναντά τον τότε Τούρκο πρωθυπουργό Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ. Η συνάντηση πραγματοποιείται στο περιθώριο συνόδου του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες και θεωρείται ιστορικής σημασίας, καθώς ήταν η πρώτη κορυφαία επαφή των δύο χωρών μετά τα γεγονότα στην Κύπρο. Η συγκεκριμένη επαφή θα μπορούσε, όπως είχε εκτιμηθεί τότε, να αποτελέσει σημείο καμπής στις διμερείς σχέσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για μια κοινή συνεννόηση και πιθανή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης σχετικά με το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο. Παρά τις δύσκολες συνθήκες της εποχής, οι πρώτες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για μια συνάντηση που άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης της έντασης.

Η συνομιλία των δύο ηγετών διήρκεσε πάνω από δύο ώρες και, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, διεξήχθη ακόμη και με τη χρήση ενός μόνο διερμηνέα. Το αποτέλεσμα της συνάντησης αποτυπώθηκε σε κοινό ανακοινωθέν, στο οποίο γινόταν λόγος για πρόθεση επίλυσης των διαφορών μέσω ειρηνικών διαπραγματεύσεων, με ιδιαίτερη αναφορά στο θέμα της υφαλοκρηπίδας και την πιθανότητα παραπομπής του στη Χάγη.

Το ανακοινωθέν υπογράμμιζε επίσης την ανάγκη διατήρησης καλού κλίματος μεταξύ των δύο χωρών και την επιδίωξη συνεργασίας προς αμοιβαίο όφελος, ενώ προβλεπόταν η έναρξη τεχνικών επαφών και συναντήσεων εμπειρογνωμόνων για τα ανοιχτά ζητήματα του Αιγαίου και του εναέριου χώρου. Η τότε εικόνα έδειχνε μια προσπάθεια δημιουργίας ενός πλαισίου αποκλιμάκωσης και θεσμικής διαχείρισης των διαφορών.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Ωστόσο, η αρχική αισιοδοξία δεν είχε συνέχεια. Όπως αποτυπώνεται σε μεταγενέστερες αναλύσεις και δημοσιεύματα, σύντομα αναδείχθηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις από την τουρκική πλευρά, η οποία φέρεται να απομακρύνθηκε από τη λογική της κοινής προσφυγής στη Χάγη, προκρίνοντας ευρύτερες συζητήσεις για το σύνολο των ζητημάτων του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένης και της ιδέας της συνεκμετάλλευσης.

Η διαφοροποίηση αυτή οδήγησε σταδιακά σε αδιέξοδο τη διαδικασία που είχε συμφωνηθεί στις Βρυξέλλες, με αποτέλεσμα η προοπτική κοινής παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο να εγκαταλειφθεί. Η ελληνική πλευρά, σύμφωνα με τις τότε θέσεις της, επέμεινε στο συγκεκριμένο και περιορισμένο αντικείμενο της υφαλοκρηπίδας, απορρίπτοντας ευρύτερες ερμηνείες του ζητήματος.

Τους επόμενους μήνες του 1975, οι διπλωματικές διεργασίες συνεχίστηκαν με αλλεπάλληλες επαφές και διαβήματα, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος. Οι διαφωνίες ως προς το περιεχόμενο των συνομιλιών και τον νομικό τους χαρακτήρα κατέληξαν τελικά σε αναβολή των διαδικασιών, εξέλιξη που, όπως έχει καταγραφεί ιστορικά, ουσιαστικά «πάγωσε» την προοπτική της από κοινού προσφυγής στη Χάγη.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε την αρχή μιας μακράς περιόδου στασιμότητας στο συγκεκριμένο ζήτημα, με τις δύο χώρες να παραμένουν σε διαφορετικές αφετηρίες ως προς τον τρόπο προσέγγισης των διαφορών τους στο Αιγαίο, ενώ η πρωτοβουλία των Βρυξελλών έμεινε ως ένα χαρακτηριστικό, αλλά ανεκπλήρωτο, διπλωματικό άνοιγμα της εποχής.