Σαν σήμερα, 19 Σεπτεμβρίου 1888: Διεξάγονται τα πρώτα καλλιστεία – Νικήτρια η 18χρονη Μπέρθα Σουκαρέτ από τη Γουατεμάλα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, στις 19 Σεπτεμβρίου 1888, μια πόλη του Βελγίου, το κοσμοπολίτικο τότε Σπα, έγραφε ιστορία. Σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες είχαν περιορισμένα δικαιώματα και η παρουσία τους στη δημόσια σφαίρα ήταν ακόμα αντικείμενο συζήτησης, έλαβε χώρα ένα γεγονός που θα άλλαζε για πάντα την έννοια της γυναικείας ομορφιάς, του ανταγωνισμού και της προβολής: ο πρώτος διεθνής διαγωνισμός ομορφιάς, τα σύγχρονα, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, καλλιστεία.

Η διοργάνωση, με την ονομασία “Concours de Beauté” (Διαγωνισμός Ομορφιάς), ήταν μια πρωτοβουλία του Διευθυντή των Τοπικών Αρμοδιοτήτων, που είχε ως στόχο να προσελκύσει περισσότερους επισκέπτες στο φημισμένο για τις ιαματικές του πηγές Σπα. Η ιδέα φάνταζε ριζοσπαστική, ακόμα και επαναστατική για την εποχή. Επρόκειτο για έναν διαγωνισμό που δεν είχε προηγούμενο, καθώς η ομορφιά των γυναικών γινόταν, για πρώτη φορά, αντικείμενο δημόσιας κρίσης και επιβράβευσης σε διεθνές επίπεδο.

Η προετοιμασία και οι κανόνες του διαγωνισμού

Για να λάβουν μέρος, οι υποψήφιες έπρεπε να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η συμμετοχή ήταν ελεύθερη για κάθε ενήλικη γυναίκα, ανεξαρτήτως καταγωγής, ενώ ηλικιακός περιορισμός δεν υπήρχε. Ωστόσο, υπήρχε μια βασική απαίτηση: η υποψήφια έπρεπε να είναι «γνωστής καλής συμπεριφοράς και ήθους». Μια επιτροπή ειδικών, αποτελούμενη από καλλιτέχνες, συγγραφείς και σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, επέλεγε τις φιναλίστ με βάση τις φωτογραφίες που έστελναν οι υποψήφιες.

Στον τελικό, που διεξήχθη στις 19 Σεπτεμβρίου 1888, πήραν μέρος 21 φιναλίστ από διάφορες χώρες της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Η αξιολόγηση των υποψηφίων έγινε με κλειστή διαδικασία, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα του κοινού, σε μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του Palais des Fêtes του Σπα. Αυτή η επιλογή ήταν συνειδητή, καθώς οι διοργανωτές ήθελαν να προστατέψουν την ιδιωτικότητα των γυναικών και να αποτρέψουν τυχόν παρενοχλήσεις από το πλήθος, διατηρώντας έναν αέρα σοβαρότητας γύρω από τον διαγωνισμό.

Η κριτική επιτροπή, αποτελούμενη αποκλειστικά από άνδρες, αξιολόγησε τις διαγωνιζόμενες με βάση τα πρότυπα ομορφιάς της εποχής: τη συμμετρία των χαρακτηριστικών, την κομψότητα, την καλαισθησία και τη συνολική τους παρουσία. Το έπαθλο ήταν σημαντικό για την εποχή: ένα χρηματικό ποσό 5.000 φράγκων, ένα ποσό που σήμερα θα αντιστοιχούσε σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ.

Η Μπέρθα Σουκαρέτ: Η πρώτη Βασίλισσα ομορφιάς

Ανάμεσα στις 21 φιναλίστ, ξεχώρισε η Μπέρθα Σουκαρέτ. Μόλις 18 ετών, με καταγωγή από την Γουατεμάλα και διαμονή στη Γαλλία, η Μπέρθα κατέκτησε τον τίτλο της πρώτης Μις Διεθνής Ομορφιά. Η νίκη της δεν ήταν τυχαία. Η νεαρή κοπέλα, με την εξωτική για την Ευρώπη καταγωγή της και την κλασική ομορφιά της, ενσάρκωνε το ιδεώδες της γυναίκας της εποχής: κομψή, σεμνή, με αψεγάδιαστα χαρακτηριστικά και μια αύρα μυστηρίου.

Ο θρίαμβος της Μπέρθα Σουκαρέτ, όμως, επισκιάστηκε από την επιλογή της να παραμείνει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Σε αντίθεση με τις σημερινές νικήτριες των καλλιστείων, που αποκτούν άμεσα διεθνή φήμη και καριέρα, η Μπέρθα δεν εκμεταλλεύτηκε τη νίκη της. Η ταυτότητά της παρέμεινε για χρόνια άγνωστη στο ευρύ κοινό, ενώ και η ίδια φέρεται να μην είχε συμμετάσχει στη βράβευση, στέλνοντας στη θέση της έναν εκπρόσωπο για να παραλάβει το βραβείο.

Αυτή η επιλογή της, αν και παράδοξη με τα σημερινά δεδομένα, ήταν απόλυτα εναρμονισμένη με την κουλτούρα της εποχής. Η δημόσια προβολή μιας γυναίκας, ακόμα και για την ομορφιά της, θεωρούνταν από πολλούς αμφιλεγόμενη και συχνά συνδεόταν με κατώτερης τάξης επαγγέλματα, όπως ηθοποιός ή τραγουδίστρια, τα οποία δεν ήταν αποδεκτά σε όλους τους κύκλους.

Η Κληρονομιά των Πρώτων Καλλιστείων

Ο διαγωνισμός του 1888 αποτέλεσε τον προπομπό για όλες τις μελλοντικές διοργανώσεις ομορφιάς. Αφού ξεκίνησε δειλά, ως μια τοπική εκδήλωση, τα καλλιστεία εξελίχθηκαν σε παγκόσμιο φαινόμενο, με εκατομμύρια τηλεθεατές να τα παρακολουθούν κάθε χρόνο.

Από τότε μέχρι σήμερα, οι διαγωνισμοί ομορφιάς έχουν περάσει από σαρωτικές αλλαγές. Από μια κλειστή, συντηρητική διαδικασία, έγιναν μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων, που προβάλλει όχι μόνο την εξωτερική ομορφιά, αλλά και την προσωπικότητα, την ευφυΐα και τις φιλοδοξίες των συμμετεχουσών. Οι διαγωνιζόμενες σήμερα συμμετέχουν σε φιλανθρωπικές δράσεις, μιλούν για σημαντικά κοινωνικά θέματα και χρησιμοποιούν την πλατφόρμα τους για να προωθήσουν μηνύματα δύναμης και ενδυνάμωσης των γυναικών.

Παρόλα αυτά, η κριτική που ασκείται στα καλλιστεία παραμένει έντονη. Πολλοί υποστηρίζουν ότι διαιωνίζουν στερεότυπα ομορφιάς, αντικειμενοποιούν τη γυναίκα και προωθούν μια επιφανειακή κουλτούρα. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την ιστορική τους σημασία. Τα πρώτα καλλιστεία του Σπα του 1888 ήταν ένα τολμηρό βήμα, μια πρώτη απόπειρα να αναγνωριστεί και να επιβραβευθεί η γυναικεία ομορφιά. Η Μπέρθα Σουκαρέτ, η πρώτη βασίλισσα ομορφιάς, μπορεί να παρέμεινε στη σκιά, αλλά το όνομά της είναι συνδεδεμένο για πάντα με τη γέννηση ενός φαινομένου που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την ομορφιά και την προβολή της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία.