Σαν σήμερα, 18 Σεπτεμβρίου 1827: Η Ναυμαχία της Ιτέας – Το άγνωστο προανάκρουσμα του Ναυαρίνου

18 Σεπτεμβρίου 1827: Λίγο πριν την τελική πράξη της Επανάστασης, μια ναυτική σύγκρουση στον Κορινθιακό Κόλπο άλλαξε την πορεία των γεγονότων. Πρωταγωνιστής, ένας Βρετανός φιλέλληνας, ο Φρανκ Άμπνεϊ Άστιγξ, που με το ατμοκίνητο «Καρτερία» κατάφερε ένα ιστορικό κατόρθωμα, καταστρέφοντας τον τουρκικό στόλο.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1827, ενώ η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε μία από τις πιο κρίσιμες καμπές της, μια νικηφόρα ναυμαχία έλαβε χώρα στον Κορινθιακό Κόλπο, στα ανοιχτά της Ιτέας, γνωστή τότε ως Σκάλα Σαλώνων. Μια μικρή, αλλά αποφασιστική ελληνική μοίρα, με επικεφαλής τον Βρετανό φιλέλληνα Φρανκ Άμπνεϊ Άστιγξ, κατάφερε να καταφέρει ένα καίριο πλήγμα στον τουρκικό στόλο, μια επιτυχία που αποτελεί το άγνωστο προανάκρουσμα της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου.

Το δυσμενές κλίμα του 1827

Το φθινόπωρο του 1827, η κατάσταση για τους επαναστατημένους Έλληνες ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Η Πελοπόννησος βρισκόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου υπό τον έλεγχο του Ιμπραήμ Πασά, ενώ στη Στερεά Ελλάδα, ο τουρκικός στρατός του Κιουταχή Πασά είχε εξαλείψει τις περισσότερες εστίες αντίστασης. Οι τελευταίοι εναπομείναντες οπλαρχηγοί, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, πάλευαν να κρατήσουν ζωντανή τη φλόγα του Αγώνα.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ελληνικές κυβερνήσεις είχαν προσλάβει ξένους αξιωματικούς, όπως ο λόρδος Κόχραν και ο Ρίτσαρντ Τσωρτς, με την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να αναστρέψουν το κλίμα. Ο Κόχραν ανέλαβε τη διοίκηση του ελληνικού στόλου με στόχο να απελευθερώσει τα παράλια της Δυτικής Ελλάδας. Ωστόσο, μια αποτυχημένη προσπάθεια στο Μεσολόγγι και η δυσαρέσκεια των πληρωμάτων για οικονομικά ζητήματα τον ανάγκασαν να αποχωρήσει. Άφησε πίσω του μια μικρή μοίρα, στην οποία ξεχώριζε το πλοίο «Καρτερία», με κυβερνήτη τον Άστιγξ.

Η τεχνολογική υπεροχή του «Καρτερία»

Ο Φρανκ Άμπνεϊ Άστιγξ δεν ήταν ένας απλός φιλέλληνας. Ήταν ένας οραματιστής Βρετανός αξιωματικός του Ναυτικού που είχε υπηρετήσει στις ναυμαχίες του Τραφάλγκαρ και της Νέας Ορλεάνης. Είχε συνειδητοποιήσει την τεχνολογική υστέρηση του ελληνικού στόλου έναντι του οθωμανικού και είχε διαθέσει μεγάλο μέρος της προσωπικής του περιουσίας για να χρηματοδοτήσει την κατασκευή του «Καρτερία».

Το «Καρτερία» δεν ήταν ένα συνηθισμένο πλοίο. Ήταν το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό πλοίο στον κόσμο που έλαβε μέρος σε μάχη. Η χρήση του ατμού του έδινε τη δυνατότητα να κινείται ανεξάρτητα από τον άνεμο, ενώ ήταν εξοπλισμένο με κανόνια που μπορούσαν να εκτοξεύουν θερμαινόμενες βολίδες. Αυτή η καινοτομία ήταν καθοριστική, καθώς οι βολίδες αυτές μπορούσαν να προκαλέσουν πυρκαγιά στα ξύλινα τουρκικά πλοία, δίνοντας ένα τεράστιο πλεονέκτημα.

Λαμβάνει χώρα η Ναυμαχία της Ιτέας (Σκάλα Σαλώνων). Ο Άστιγξ, κυβερνήτης του πλοίου «Καρτερία», καταστρέφει τουλάχιστον τρία τουρκικά πλοία και κυριεύει τρία αυστριακά, που προμήθευαν τρόφιμα τους Τούρκους.

Η ναυμαχία και η στρατηγική του Άστιγξ

Στις 18 Σεπτεμβρίου, ο Άστιγξ με το «Καρτερία» και άλλα πέντε ελληνικά πλοία εισήλθε στον Κορινθιακό Κόλπο. Αντιμέτωπος με έναν τουρκικό στόλο εννέα πλοίων, τα οποία ήταν αγκυροβολημένα στον κόλπο της Ιτέας, ο Άστιγξ εφάρμοσε μια τολμηρή στρατηγική. Αντί να επιτεθεί από μεγάλη απόσταση, πλησίασε τα τουρκικά πλοία στα 500 μέτρα, μια εξαιρετικά επικίνδυνη κίνηση.

Οι Οθωμανοί, σίγουροι για την αριθμητική τους υπεροχή και την προστασία των χερσαίων πυροβολείων, αρχικά δεν άνοιξαν πυρ. Ο Άστιγξ, όμως, με μια πρώτη βολή από το «Καρτερία», έδωσε το σύνθημα για την επίθεση. Η τεχνολογική υπεροχή του «Καρτερία» αποδείχθηκε καθοριστική. Οι θερμαινόμενες βολίδες προκάλεσαν άμεσα πυρκαγιές στα τουρκικά πλοία, τα οποία, φλεγόμενα, άρχισαν να βυθίζονται.

Μέσα σε μόλις μιάμιση ώρα, ο τουρκικός στόλος είχε καταστραφεί. Ο Άστιγξ κατάφερε να καταστρέψει τουλάχιστον τρία τουρκικά πλοία και να κυριεύσει τρία αυστριακά εμπορικά πλοία που προμήθευαν τους Τούρκους με τρόφιμα, παραβιάζοντας τον εμπορικό αποκλεισμό. Η νίκη ήταν συντριπτική για τους Έλληνες, με τις απώλειες να είναι ελάχιστες.

Ο αντίκτυπος και η σημασία της νίκης

Η Ναυμαχία της Ιτέας δεν ήταν απλώς μια ακόμα νικηφόρα μάχη. Ήταν ένα στρατηγικό κατόρθωμα με τεράστιες συνέπειες. Η καταστροφή του τουρκικού στόλου στον Κορινθιακό Κόλπο, που ήταν η μόνη οδός ανεφοδιασμού των οθωμανικών φρουρών στην περιοχή, είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση των παράλιων της Στερεάς Ελλάδας.

Το πιο σημαντικό, ωστόσο, ήταν ότι αυτή η νίκη εξόργισε τον Ιμπραήμ Πασά, ο οποίος είδε τις δυνάμεις του να αποκόπτονται από τον ανεφοδιασμό. Αυτή η εξέλιξη, σε συνδυασμό με την επιμονή του να συνεχίσει τις επιχειρήσεις στην Πελοπόννησο παρά την υπογραφείσα από τις Μεγάλες Δυνάμεις συνθήκη ειρήνης, οδήγησε τους ναυάρχους των συμμαχικών στόλων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας) να εισέλθουν στον Κόλπο του Ναυαρίνου. Εκεί, στις 20 Οκτωβρίου 1827, λιγότερο από ένα μήνα μετά την Ιτέα, θα συνέβαινε η ιστορική Ναυμαχία του Ναυαρίνου, η οποία σφράγισε την τύχη της Ελληνικής Επανάστασης.

Η νίκη του Άστιγξ στην Ιτέα αποτέλεσε την προτελευταία ναυτική μάχη της Επανάστασης και μια από τις μεγαλύτερες στιγμές του φιλελληνικού κινήματος. Ο ίδιος ο Άστιγξ, ο οποίος λίγους μήνες αργότερα θα τραυματιζόταν θανάσιμα σε μια επιχείρηση στο Μεσολόγγι, έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους πιο σημαντικούς Φιλέλληνες, ένας οραματιστής που με την τεχνογνωσία και την αφοσίωσή του συνέβαλε καθοριστικά στην έκβαση του Αγώνα.