Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1968: Ο Αλέξανδρος Παναγούλης καταδικάζεται δις εις θάνατον για την απόπειρα δολοφονίας του Γ. Παπαδόπουλου

Στις 17 Νοεμβρίου του 1968, ημέρα Κυριακή, το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών εξέδωσε την απόφασή του για την πολύκροτη υπόθεση της απόπειρας δολοφονίας κατά του επικεφαλής της στρατιωτικής δικτατορίας, Γεωργίου Παπαδόπουλου. Η απόφαση αυτή, η οποία αφορούσε την πράξη που είχε διαπραχθεί στις 13 Αυγούστου 1968 στον δρόμο του Λαγονησίου, αποτέλεσε ένα κορυφαίο στιγμιότυπο της αντίστασης κατά του καθεστώτος των συνταγματαρχών και, ταυτόχρονα, μια πράξη επίδειξης δύναμης από την πλευρά της χούντας. Η ετυμηγορία του Στρατοδικείου δεν ήταν απλώς νομική, αλλά βαθιά πολιτική και συμβολική, καθώς σφράγισε τη μοίρα του κεντρικού πρωταγωνιστή, του Αλέξανδρου Παναγούλη, και καθόρισε την πορεία άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων που αργότερα θα πρωταγωνιστούσαν στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Η απόπειρα του Αυγούστου και η σύλληψη

Η απόπειρα δολοφονίας του Γεωργίου Παπαδόπουλου πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες νωρίτερα, το πρωί της 13ης Αυγούστου 1968. Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, πρώην αξιωματικός του Μηχανικού και μέλος της οργάνωσης αντίστασης «Εθνική Νεολαία» (ΕΝ), είχε τοποθετήσει εκρηκτικό μηχανισμό σε ένα σημείο της παραλιακής οδού Λαγονησίου, από όπου επρόκειτο να περάσει η θωρακισμένη λιμουζίνα του δικτάτορα, ο οποίος πήγαινε προς το εξοχικό του στα Λεγραινά.

Παρόλο που η έκρηξη σημειώθηκε, ο Παπαδόπουλος διέφυγε σώος, καθώς η θωράκιση του αυτοκινήτου άντεξε, ενώ και ο χρονισμός του μηχανισμού δεν ήταν ο ιδανικός. Ο Παναγούλης συνελήφθη λίγες ώρες αργότερα στην περιοχή της Βάρκιζας, αφού προηγουμένως είχε καταφύγει σε κρησφύγετο. Ακολούθησαν φρικτά βασανιστήρια στα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ και της Γενικής Ασφάλειας, όπου ο ίδιος αρνήθηκε να αποκαλύψει συνεργάτες και λεπτομέρειες για την οργάνωση. Η γενναιότητα και η ακλόνητη στάση του απέναντι στους βασανιστές του έγιναν σύντομα θρύλος στους κύκλους της αντιδικτατορικής αντίστασης.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η δίκη-θέατρο και οι συμβολικές ποινές

Η δίκη στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών, υπό την προεδρία του συνταγματάρχη Παπαδογιάννη, διεξήχθη σε κλίμα έντονης πολιτικής πίεσης και στρατιωτικού ελέγχου, αλλά και με την παρουσία ξένων δημοσιογράφων και παρατηρητών, οι οποίοι φρόντισαν να διεθνοποιήσουν την υπόθεση. Η ομολογία του Παναγούλη στην αίθουσα του δικαστηρίου, όπου δήλωσε ευθαρσώς ότι είχε στόχο να σκοτώσει τον δικτάτορα και ότι δεν μετανιώνει για την πράξη του, προκάλεσε διεθνή αίσθηση. Η δήλωσή του: «Δεν είμαι εγκληματίας. Είμαι πατριώτης. Μόνο ένας άνθρωπος που δεν είναι ελεύθερος μπορεί να κάνει μια τέτοια πράξη», πέρασε στην ιστορία ως μνημείο αντίστασης.

Στις 17 Νοεμβρίου 1968, το Στρατοδικείο εξέδωσε τις αποφάσεις του:

• Αλέξανδρος Παναγούλης: Καταδικάστηκε δις εις θάνατον για απόπειρα ανθρωποκτονίας και παράνομη κατοχή εκρηκτικών, ενώ επιπλέον του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 15 ετών. Η ποινή του θανάτου δεν εκτελέστηκε ποτέ, λόγω της σφοδρής διεθνούς κατακραυγής . Μετά την καταδίκη, ο Παναγούλης μεταφέρθηκε στις στρατιωτικές φυλακές Μπογιατίου, όπου υπέμεινε τέσσερα χρόνια απομόνωσης και συνεχή βασανιστήρια.
• Ελευθέριος Βερυβάκης: Ο μετέπειτα υπουργός των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Η ποινή του οφειλόταν στη συμμετοχή του στην οργάνωση ΕΝ και την υποστήριξη της πράξης.
• Στάθης Γιώτας: Ο επίσης μετέπειτα βουλευτής και υπουργός καταδικάστηκε σε δέκα έτη κάθειρξη.
• Υπόλοιποι κατηγορούμενοι: Διάφορες άλλες ποινές, μικρότερης διάρκειας, επιβλήθηκαν στους υπόλοιπους κατηγορουμένους, αναδεικνύοντας το εύρος της αντιστασιακής οργάνωσης.

Η διεθνής αντίδραση και η επίδραση στην Ελλάδα

Η καταδίκη του Αλέξανδρου Παναγούλη σε θάνατο προκάλεσε κύμα οργής και κινητοποίησης σε ολόκληρο τον κόσμο. Προσωπικότητες όπως ο Άρθουρ Μίλερ και η Οριάνα Φαλάτσι, η οποία αργότερα έγινε σύντροφός του και έγραψε το παγκοσμίου φήμης βιβλίο «Ένας Άνθρωπος» για τη ζωή του, κινητοποιήθηκαν για τη σωτηρία του. Το Συμβούλιο της Ευρώπης και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων άσκησαν τεράστια πίεση στην ελληνική χούντα, η οποία βρισκόταν ήδη στο στόχαστρο για τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η δικτατορία, φοβούμενη την περαιτέρω διεθνή απομόνωση και την επιβολή κυρώσεων, αναγκάστηκε να αναστείλει την εκτέλεση του Παναγούλη. Η απόφαση αυτή, που εκδόθηκε σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1968, κατέστησε τον Παναγούλη σύμβολο αντίστασης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και παγκοσμίως. Η δίκη και οι ποινές ήταν μια οδυνηρή υπενθύμιση του καθεστώτος τρομοκρατίας που είχε επιβληθεί στη χώρα, αλλά ταυτόχρονα αποτέλεσαν και πηγή έμπνευσης για τους χιλιάδες Έλληνες που συνέχισαν να αγωνίζονται για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Η πράξη του Παναγούλη, ανεξάρτητα από την επιτυχία ή την αποτυχία της, υπήρξε η ηθική εκδίκηση του ελληνικού λαού απέναντι στην τυραννία.