Σαν σήμερα, 10 Σεπτεμβρίου 1919: Η Συνθήκη που «διέλυσε» την αυτοκρατορία της Αυστροουγγαρίας – Η γέννηση της νέας Ευρώπης

Σαν σήμερα, στις 10 Σεπτεμβρίου του 1919, ένας αιώνας αυτοκρατορικής ιστορίας έλαβε το τέλος του. Στον Άγιο Γερμανό του Λουτρού (Saint-Germain-en-Laye), κοντά στο Παρίσι, υπογράφηκε η ομώνυμη Συνθήκη, ανάμεσα στους νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τη νεοσύστατη Δημοκρατία της Αυστρίας. Το κείμενο αυτό δεν ήταν απλώς μια συνθήκη ειρήνης. Ήταν η νομική πράξη που διέλυσε επίσημα την τεράστια Αυτοκρατορία της Αυστροουγγαρίας, αναδιαμορφώνοντας ριζικά τον χάρτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Το χαλασμένο παζλ της κεντρικής Ευρώπης

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος είχε αφήσει πίσω του μια ήπειρο σε ερείπια. Ορισμένα από τα μεγαλύτερα αυτοκρατορικά οικοδομήματα είχαν καταρρεύσει, μεταξύ των οποίων και η Αυστροουγγαρία, μια αυτοκρατορία που κυριαρχούσε στην Κεντρική Ευρώπη για αιώνες. Η κατάρρευσή της δημιούργησε ένα πολιτικό και κοινωνικό χάος. Δεκάδες εθνότητες –Τσέχοι, Σλοβάκοι, Ούγγροι, Σλοβένοι, Κροάτες, Σέρβοι, Ρουμάνοι– που ζούσαν υπό την κυριαρχία των Αψβούργων, άρχισαν να διεκδικούν την αυτοδιάθεσή τους, τη δημιουργία των δικών τους κρατών.

Οι νικητές του πολέμου, με επικεφαλής τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, συναντήθηκαν στο Παρίσι για να δημιουργήσουν μια νέα ευρωπαϊκή τάξη. Η Συνθήκη του Αγίου Γερμανού, που υπογράφηκε με την Αυστρία, ήταν μέρος μιας σειράς συνθηκών (Συνθήκη των Βερσαλλιών με τη Γερμανία, Συνθήκη του Τριανόν με την Ουγγαρία) που είχαν ως στόχο να επιβάλλουν ένα νέο γεωπολιτικό πλαίσιο στην ήπειρο, βασισμένο στην αρχή της εθνικής αυτοδιάθεσης.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Οι σκληροί όροι και η γέννηση των νέων κρατών

Η Συνθήκη του Αγίου Γερμανού επέβαλε σκληρούς όρους στη νέα, μικρή Δημοκρατία της Αυστρίας. Το έδαφος και ο πληθυσμός της μειώθηκαν δραματικά. Η Αυστρία, από μια τεράστια αυτοκρατορία, μετατράπηκε σε ένα μικρό, περίκλειστο κράτος, στερούμενη τα περισσότερα από τα ιστορικά της εδάφη. Η συνθήκη:

• Αναγνώριζε επίσημα την ανεξαρτησία της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Τσεχοσλοβακίας και του Κράτους των Σλοβένων, Κροατών και Σέρβων (το οποίο αργότερα θα γινόταν η Γιουγκοσλαβία).
• Επέβαλλε πολεμικές αποζημιώσεις στην Αυστρία.
• Περιόριζε το μέγεθος του στρατού της σε μόλις 30.000 άνδρες.
• Απαγόρευε ρητά στην Αυστρία να επιδιώξει πολιτική ή οικονομική ένωση με τη Γερμανία. Αυτή η διάταξη, γνωστή ως Anschluss (Ένωση), ήταν ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της συνθήκης, καθώς οι Αυστριακοί είχαν επιλέξει σε δημοψήφισμα την ένωση με τη Γερμανία, αλλά η συνθήκη την απαγόρευε.

Η απαγόρευση της Ένωσης και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες

Η απαγόρευση του Anschluss είχε ως στόχο να αποτρέψει τη δημιουργία ενός πανίσχυρου γερμανόφωνου κράτους στην καρδιά της Ευρώπης, το οποίο οι νικητές φοβόντουσαν. Ωστόσο, η διάταξη αυτή άφησε ένα αίσθημα αδικίας στην Αυστρία και τη Γερμανία και αποτέλεσε ένα βασικό σημείο της ναζιστικής προπαγάνδας στη δεκαετία του 1930. Ο Χίτλερ θα παραβίαζε αυτή τη συνθήκη το 1938, πραγματοποιώντας την ένωση της Αυστρίας με τη Γερμανία, μια πράξη που ήταν ο προπομπός του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Επιπλέον, η χάραξη των νέων συνόρων δεν ήταν τέλεια. Δημιούργησε νέα κράτη με σημαντικές μειονότητες, οι οποίες θα γίνονταν πηγή έντασης και αστάθειας κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου. Η Συνθήκη του Αγίου Γερμανού, λοιπόν, ενώ προσπάθησε να επιβάλει την ειρήνη, άφησε πίσω της ένα εύθραυστο πολιτικό πλαίσιο, με τις σπόρους νέων συγκρούσεων να έχουν ήδη σπαρθεί.

Το τραγικό τέλος μιας εποχής

Η 10η Σεπτεμβρίου 1919, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα ορόσημο στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η Συνθήκη του Αγίου Γερμανού ήταν το τραγικό τέλος μιας αυτοκρατορίας, η γέννηση πολλών νέων κρατών, αλλά και μια υπενθύμιση των κινδύνων που κρύβει η επιβολή μιας ειρήνης χωρίς τη συναίνεση των λαών. Η κληρονομιά της συνθήκης, με τα λάθη και τις παραλείψεις της, αποτελεί ένα μάθημα για τη σύγχρονη διπλωματία και την ανάγκη για δικαιοσύνη και ρεαλισμό στη διαχείριση των εθνικών διαφορών.