Σαν σήμερα 16 Μαρτίου 1977: Ο αμερικανός πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ ζητά μία πατρίδα για τους Παλαιστινίους

16 Μαρτίου 1977. Η παγκόσμια διπλωματική σκακιέρα δονείται από μια δήλωση που, αν και σήμερα φαντάζει αυτονόητη για πολλούς, τότε αποτελούσε έναν αληθινό πολιτικό σεισμό. Από την πόλη Κλίντον της Μασαχουσέτης, ο 39ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζίμι Κάρτερ, κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με πολίτες (town hall meeting), προφέρει τις λέξεις που θα τον καθιστούσαν τον πρώτο εν ενεργεία Αμερικανό πρόεδρο που υποστήριξε ανοιχτά την ανάγκη για μια «παλαιστινιακή πατρίδα» (Palestinian homeland).
Σαν σήμερα, πριν από ακριβώς 49 χρόνια, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ έκανε μια απότομη στροφή, εγκαταλείποντας την μέχρι τότε προσέγγιση που έβλεπε το Παλαιστινιακό ζήτημα αποκλειστικά ως πρόβλημα προσφύγων και αναγνωρίζοντάς το ως ζήτημα εθνικής αυτοδιάθεσης.

Το ιστορικό πλαίσιο και η «αιρετική» δήλωση

Ο Τζίμι Κάρτερ είχε αναλάβει την προεδρία μόλις δύο μήνες πριν, τον Ιανουάριο του 1977, κουβαλώντας μαζί του μια βαθιά θρησκευτική πίστη και μια προσήλωση στα ανθρώπινα δικαιώματα ως κεντρικό άξονα της πολιτικής του. Η Μέση Ανατολή φλεγόταν, με τις μνήμες του πολέμου του Γιομ Κιπούρ (1973) να είναι ακόμα νωπές και την περιοχή να παραμένει μια πυριτιδαποθήκη στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου.
Στην ομιλία του στο Κλίντον, ο Κάρτερ δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Πρέπει να υπάρξει μια πατρίδα για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες, οι οποίοι έχουν υποφέρει για τόσα πολλά χρόνια».
Η λέξη «πατρίδα» (homeland) ήταν ο όρος-κλειδί. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Ουάσιγκτον απέφευγε κάθε αναφορά που θα μπορούσε να υπονοήσει την ίδρυση κράτους, φοβούμενη την αντίδραση του Ισραήλ και του ισχυρού εβραϊκού λόμπι στις ΗΠΑ. Ο Κάρτερ, ωστόσο, πίστευε ότι η ειρήνη δεν θα ερχόταν ποτέ αν δεν αντιμετωπιζόταν η ουσία του προβλήματος: η έλλειψη εδαφικής κυριαρχίας για τον παλαιστινιακό λαό.

Η θύελλα των αντιδράσεων

Η δήλωση προκάλεσε άμεση και σφοδρή αντίδραση. Στο Ισραήλ, η κυβέρνηση του Γιτζάκ Ράμπιν (και λίγο αργότερα του Μεναχέμ Μπέγκιν) εξέφρασε την έντονη ανησυχία της, θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ άρχιζαν να υποχωρούν από τις δεσμεύσεις τους για την ασφάλεια του εβραϊκού κράτους. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι επικριτές του Κάρτερ τον κατηγόρησαν για «ερασιτεχνισμό» στην εξωτερική πολιτική και για υπονόμευση ενός στρατηγικού συμμάχου.
Παρά τις πιέσεις, ο Κάρτερ δεν ανακάλεσε. Αντιθέτως, χρησιμοποίησε αυτή τη δήλωση ως το θεμέλιο για τη μετέπειτα διαμεσολάβησή του, η οποία οδήγησε στις ιστορικές Συμφωνίες του Καμπ Ντέιβιντ το 1978. Αν και οι συμφωνίες αυτές πέτυχαν την ειρήνη μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου, το «παλαιστινιακό σκέλος» παρέμεινε ημιτελές, καθώς η πρόταση για παλαιστινιακή αυτονομία δεν υλοποιήθηκε ποτέ στην πράξη.

Η διορατικότητα και το κόστος

Η 16η Μαρτίου 1977 αποκάλυψε έναν ηγέτη που ήταν διατεθειμένος να σπάσει τα ταμπού. Ο Κάρτερ αντιλήφθηκε νωρίτερα από κάθε άλλον ομόλογό του ότι το Ισραήλ δεν θα μπορούσε ποτέ να αποκτήσει πραγματική ασφάλεια όσο ο παλαιστινιακός λαός παρέμενε σε καθεστώς κατοχής ή προσφυγιάς.
Ωστόσο, αυτή η «ηθική» προσέγγιση είχε πολιτικό κόστος. Η αμφισβήτηση της παραδοσιακής αμερικανικής γραμμής στη Μέση Ανατολή δημιούργησε ρήγματα στις σχέσεις του με το Κογκρέσο και συνέβαλε στη δημιουργία της εικόνας ενός «αδύναμου» προέδρου, την οποία εκμεταλλεύτηκαν οι Ρεπουμπλικάνοι στις εκλογές του 1980.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η παρακαταθήκη: Από το 1977 στο σήμερα

Εξετάζοντας το γεγονός αυτό από το 2026, η δήλωση του Κάρτερ φαντάζει προφητική. Σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα μετά, το αίτημα για μια παλαιστινιακή πατρίδα παραμένει το κεντρικό, ανεκπλήρωτο ζήτημα της διεθνούς πολιτικής, έχοντας οδηγήσει σε αμέτρητες συγκρούσεις, ιντιφάντα και ανθρωπιστικές κρίσεις.
Ο Τζίμι Κάρτερ, ο οποίος μετά την προεδρία του αφιέρωσε τη ζωή του στην ειρήνευση (κερδίζοντας το Νόμπελ Ειρήνης), παρέμεινε μέχρι τέλους πιστός σε αυτή τη θέση. Το βιβλίο του «Palestine: Peace Not Apartheid» (2006) προκάλεσε νέες συζητήσεις, αποδεικνύοντας ότι ο «σπόρος» που φύτεψε εκείνη τη Δευτέρα του Μαρτίου στο Κλίντον ήταν η αρχή μιας μακράς και επίπονης συνειδητοποίησης για τη διεθνή κοινότητα.
Η 16η Μαρτίου 1977 υπενθυμίζει ότι η διπλωματία απαιτεί συχνά το θάρρος της αλήθειας, ακόμη και όταν αυτή η αλήθεια είναι δυσάρεστη για τους ισχυρούς. Ο Κάρτερ τόλμησε να μιλήσει για «πατρίδα» σε μια εποχή που η λέξη αυτή ήταν απαγορευμένη.