Σαν σήμερα, 12 Μαρτίου: Η μεγάλη στροφή του Βλαντιμίρ Λένιν – Η νέα οικονομική πολιτική και ο στρατηγικός συμβιβασμός του 1921

Η 12η Μαρτίου του 1921 καταγράφεται στην παγκόσμια ιστορία ως η ημέρα που ο ηγέτης της Οκτωβριανής Επανάστασης, Βλαντιμίρ Λένιν, απέδειξε πως η πολιτική επιβίωση απαιτεί συχνά οδυνηρούς συμβιβασμούς με την πραγματικότητα. Από το βήμα του 10ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, ο Λένιν ανακοίνωσε την υιοθέτηση της Νέας Οικονομικής Πολιτικής, γνωστής με το ακρωνύμιο ΝΕΠ. Επρόκειτο για μια ριζοσπαστική μεταστροφή που επέτρεπε τη δραστηριοποίηση ιδιωτικών επιχειρήσεων και την ελεύθερη αγορά, σε μια προσπάθεια να αναστηθεί η ρωσική οικονομία από τα ερείπια του Εμφυλίου Πολέμου και του αποτυχημένου «Πολεμικού Κομμουνισμού».

Το αδιέξοδο του Πολεμικού Κομμουνισμού και η απειλή της κατάρρευσης

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της απόφασης του Λένιν, πρέπει να αναλογιστεί την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Ρωσία στις αρχές του 1921. Μετά από χρόνια παγκόσμιας σύρραξης και έναν εξοντωτικό εμφύλιο πόλεμο, η χώρα ήταν οικονομικά νεκρή. Το σύστημα του Πολεμικού Κομμουνισμού, που είχε επιβληθεί για να στηρίξει τον Κόκκινο Στρατό, βασιζόταν στην κρατική διαχείριση των πάντων και, κυρίως, στη βίαιη επίταξη των αγροτικών προϊόντων. Οι αγρότες, μη έχοντας κίνητρο να παράγουν περισσότερα από όσα κατανάλωναν οι ίδιοι, αφού το πλεόνασμα το άρπαζε το κράτος, περιόρισαν την παραγωγή στο ελάχιστο.

Οι αγρότες, μη έχοντας κίνητρο να παράγουν περισσότερα από όσα κατανάλωναν οι ίδιοι, αφού το πλεόνασμα το άρπαζε το κράτος, περιόρισαν την παραγωγή στο ελάχιστο

Το αποτέλεσμα ήταν ένας τρομακτικός λιμός που απείλησε εκατομμύρια ζωές και προκάλεσε σφοδρές εξεγέρσεις. Η πιο εμβληματική από αυτές ήταν η ανταρσία των ναυτών της Κρονστάνδης, οι οποίοι κάποτε αποτελούσαν την «αιχμή του δόρατος» των Μπολσεβίκων. Οι ναύτες ζητούσαν πλέον ελευθερία στο εμπόριο και τέλος στις επιτάξεις. Ο Λένιν αντιλήφθηκε αμέσως ότι η επανάσταση βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού. Αν δεν άλλαζε πορεία, το σοβιετικό καθεστώς θα κατέρρεε όχι από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά από την ίδια την οικονομική του ασφυξία.

Οι ναύτες ζητούσαν πλέον ελευθερία στο εμπόριο και τέλος στις επιτάξεις

Η γέννηση της ΝΕΠ και η επιστροφή του καπιταλιστικού στοιχείου

Η Νέα Οικονομική Πολιτική που παρουσίασε ο Λένιν εκείνη την ιστορική ημέρα ήταν ουσιαστικά ένας «κρατικός καπιταλισμός». Το κράτος διατηρούσε τον έλεγχο στους «διοικητικούς τομείς» της οικονομίας, δηλαδή στις τράπεζες, τις μεγάλες βιομηχανίες, το εξωτερικό εμπόριο και τις μεταφορές. Ωστόσο, στον τομέα της γεωργίας και της μικρής βιοτεχνίας, το σκηνικό άλλαξε άρδην. Η βίαιη επίταξη αντικαταστάθηκε από έναν «φόρο σε είδος», ο οποίος ήταν σημαντικά χαμηλότερος. Αφού οι αγρότες απέδιδαν αυτόν τον φόρο στο κράτος, ήταν πλέον ελεύθεροι να πουλήσουν το υπόλοιπο της παραγωγής τους στην ελεύθερη αγορά για προσωπικό κέρδος.

VIRAL

Γιώργος Καλλιακμάνης: Αποκάλυψε αυτό που όλοι φοβόντουσαν για το γυναικείο πτώμα σε βαλίτσα!

Έθαψε την οικογένειά του κάτω από τη βεράντα και έγινε καπνός: Το άλυτο θρίλερ που παγώνει το αίμα

Τραγωδία στον Πειραιά: Μετά τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής – Ποιο ήταν το μοναδικό «παράθυρο σωτηρίας» των δύο νέων που έχασαν τη ζωή τους στο γκαράζ

Αυτή η παραχώρηση στην ατομική ιδιοκτησία και το κίνητρο του κέρδους λειτούργησε ως ηλεκτροσόκ στην ετοιμοθάνατη οικονομία. Μικρές επιχειρήσεις και εργαστήρια άνοιξαν ξανά, οι αγορές στις πόλεις γέμισαν και πάλι με προϊόντα και μια νέα τάξη μικροαστών, οι λεγόμενοι «Νεπμέν», άρχισε να αναδύεται. Ο Λένιν περιέγραψε αυτή την κίνηση με την περίφημη φράση «ένα βήμα πίσω για να κάνουμε δύο βήματα μπροστά», τονίζοντας ότι ο καπιταλισμός χρησιμοποιούνταν ως εργαλείο για να οικοδομηθούν οι υλικές βάσεις που θα επέτρεπαν μελλοντικά το πέρασμα στον σοσιαλισμό.

Εσωκομματικές τριβές και η κληρονομιά ενός προσωρινού μέτρου

Η ανακοίνωση της ΝΕΠ δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από όλες τις πτέρυγες του Κομμουνιστικού Κόμματος. Πολλοί ιδεολόγοι Μπολσεβίκοι θεώρησαν την απόφαση ως προδοσία των αρχών της Οκτωβριανής Επανάστασης και μια ταπεινωτική συνθηκολόγηση με τις δυνάμεις της αστικής τάξης. Η «Αριστερή Αντιπολίτευση» φοβόταν ότι η ενίσχυση των εύπορων αγροτών και των ιδιωτών εμπόρων θα οδηγούσε τελικά στην παλινόρθωση του καπιταλισμού. Ο Λένιν, ωστόσο, με την αδιαμφισβήτητη αυθεντία του, κατάφερε να επιβάλει την άποψή του, πείθοντας τους συντρόφους του ότι η ΝΕΠ ήταν μια αναγκαία υποχώρηση για να σωθεί η εξουσία των σοβιέτ.

Η πολιτική αυτή διήρκεσε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και κατάφερε πράγματι να σταθεροποιήσει τη ρωσική οικονομία, επαναφέροντας την παραγωγή στα προπολεμικά επίπεδα. Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Λένιν, η ΝΕΠ έγινε το επίκεντρο της εσωκομματικής σύγκρουσης μεταξύ Στάλιν, Τρότσκι και Μπουχάριν. Τελικά, το 1928, ο Ιωσήφ Στάλιν τερμάτισε οριστικά τη Νέα Οικονομική Πολιτική, επιβάλλοντας τη βίαιη κολεκτιβοποίηση της γεωργίας και τα Πενταετή Πλάνα, οδηγώντας τη Σοβιετική Ένωση σε μια εποχή ολοκληρωτικού κρατικού ελέγχου.

Η 12η Μαρτίου του 1921 παραμένει ένα μάθημα πολιτικού ρεαλισμού. Δείχνει πώς ένας ηγέτης με ακλόνητη ιδεολογία αναγκάστηκε να υποκλιθεί στους νόμους της αγοράς για να αποτρέψει την ολοκληρωτική καταστροφή, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και οι πιο ριζοσπαστικές επαναστάσεις δεν μπορούν να αγνοήσουν για πολύ τις βασικές ανάγκες της επιβίωσης και της παραγωγής.