Σαν σήμερα, 12 Φεβρουαρίου 2012: Με 199 «ναι» υπερψηφίζεται το δεύτερο Μνημόνιο

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Το ημερολόγιο έγραφε 12 Φεβρουαρίου 2012 και η ατμόσφαιρα στην Αθήνα δεν θύμιζε σε τίποτα μια συνηθισμένη Κυριακή. Ήταν μια από εκείνες τις στιγμές που η ιστορία δεν γράφεται με μελάνι, αλλά με καπνό, δακρυγόνα και το βάρος μιας αβέβαιης απόφασης που θα καθόριζε τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων για τα επόμενα χρόνια. Μέσα στο κτίριο της Βουλής, οι εκπρόσωποι του έθνους καλούνταν να ψηφίσουν τη νέα δανειακή σύμβαση, το περιβόητο Δεύτερο Μνημόνιο, ενώ έξω από αυτό, η πλατεία Συντάγματος και οι γύρω δρόμοι είχαν μετατραπεί σε ένα πεδίο μάχης που όμοιο του δεν είχε ξαναδεί η πρωτεύουσα στη μεταπολιτευτική της πορεία. Δεκατέσσερα χρόνια μετά, εκείνη η νύχτα παραμένει το απόλυτο σύμβολο μιας χώρας που ακροβατούσε στο χείλος της ατάκτου χρεοκοπίας, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της Τρόικας και την οργή ενός λαού που ένιωθε το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια του.

Το Πολιτικό Θρίλερ πίσω από τα Κλειστά Έδρανα

Η κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Λουκά Παπαδήμο βρισκόταν υπό την ασφυκτική πίεση των Βρυξελλών και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Το διακύβευμα ήταν η έγκριση των νέων μέτρων λιτότητας, ύψους 3,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, που αποτελούσαν την προϋπόθεση για τη δανειακή σύμβαση των 130 δισεκατομμυρίων ευρώ και το κούρεμα του χρέους μέσω του PSI. Μέσα στην αίθουσα της Ολομέλειας, το κλίμα ήταν εκρηκτικό. Οι αρχηγοί των δύο μεγάλων κομμάτων, ο Αντώνης Σαμαράς της Νέας Δημοκρατίας και ο Ευάγγελος Βενιζέλος του ΠΑΣΟΚ, είχαν θέσει αυστηρά διλήμματα κομματικής πειθαρχίας, απειλώντας με οριστική διαγραφή όποιον βουλευτή τολμούσε να παρεκκλίνει από τη γραμμή του «Ναι». Ωστόσο, η εσωτερική αιμορραγία ήταν αναπόφευκτη. Παρά τις απειλές, σαράντα πέντε συνολικά βουλευτές από τα δύο κυβερνητικά κόμματα επέλεξαν να μην ακολουθήσουν τις εντολές των ηγεσιών τους, προκαλώντας έναν πρωτοφανή πολιτικό σεισμό που οδήγησε στην άμεση διαγραφή τους από τις κοινοβουλευτικές ομάδες.

Όταν ολοκληρώθηκε η ονομαστική ψηφοφορία, το αποτέλεσμα ήταν 199 «Ναι» έναντι 74 «Όχι». Η πλειοψηφία ήταν ισχυρή, αλλά οι απώλειες για το κυβερνητικό στρατόπεδο ήταν χαίνουσες πληγές. Είκοσι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και ισάριθμοι της Νέας Δημοκρατίας καταψήφισαν το νομοσχέδιο, στέλνοντας ένα μήνυμα εσωτερικής ανταρσίας. Την ίδια στιγμή, το Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό (ΛΑΟΣ) του Γιώργου Καρατζαφέρη βρισκόταν σε μια ιδιότυπη θέση. Η πλειοψηφία των βουλευτών του απείχε από την ψηφοφορία, καθώς το κόμμα είχε αποχωρήσει από την κυβερνητική συμμαχία λίγες μέρες νωρίτερα. Ωστόσο, δύο στελέχη του, ο Μάκης Βορίδης και ο Άδωνις Γεωργιάδης, επέλεξαν να διαφοροποιηθούν πλήρως και να υπερψηφίσουν τη σύμβαση, μια κίνηση που προλείανε το έδαφος για τη μετέπειτα μεταπήδησή τους στη Νέα Δημοκρατία. Στον αντίποδα, το ΚΚΕ, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Δημοκρατική Αριστερά (ΔΗΜΑΡ) κράτησαν μια συμπαγή αρνητική στάση, καταγγέλλοντας τη σύμβαση ως μια πράξη υποτέλειας και οικονομικού εξανδραποδισμού της χώρας.

Η Αθήνα στις Φλόγες και το Τέλος της Αθωότητας

Ενώ στη Βουλή οι αριθμοί έδιναν τη λύση, στους δρόμους η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σκληρή. Περισσότεροι από εκατό χιλιάδες διαδηλωτές είχαν κατακλύσει το κέντρο της Αθήνας, σε μια από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η ειρηνική διαμαρτυρία όμως σύντομα έδωσε τη θέση της σε μια ανεξέλεγκτη βία. Η εικόνα της Σταδίου και της Πανεπιστημίου να φλέγονται παραμένει χαραγμένη στη μνήμη όλων. Συνολικά σαράντα πέντε κτίρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές ή καταστράφηκαν ολοσχερώς από εμπρησμούς. Το ιστορικό κινηματοθέατρο «Αττικόν» και ο «Απόλλων», δύο κοσμήματα της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής, παραδόθηκαν στις φλόγες, προκαλώντας ένα εθνικό σοκ που ξεπερνούσε το στενό πλαίσιο της οικονομικής κρίσης. Ήταν η στιγμή που η κοινωνική οργή έχασε το μέτρο και η πόλη μετατράπηκε σε ένα δυστοπικό σκηνικό, όπου το φως της φωτιάς φώτιζε τα πρόσωπα των ΜΑΤ και των διαδηλωτών μέσα από ένα σύννεφο χημικών.

Οι συγκρούσεις ήταν σώμα με σώμα. Εκατοντάδες άνθρωποι, πολίτες και αστυνομικοί, τραυματίστηκαν, ενώ οι εικόνες από τις λεηλασίες καταστημάτων έκαναν τον γύρο του κόσμου, πλήττοντας ανεπανόρθωτα τη διεθνή εικόνα της χώρας. Για πολλούς, εκείνη η νύχτα ήταν το τέλος της ψευδαίσθησης ότι η κρίση θα μπορούσε να περάσει αναίμακτα. Το Δεύτερο Μνημόνιο δεν ήταν μόνο ένα κείμενο οικονομικών μέτρων ήταν ο καταλύτης που διέλυσε τον παραδοσιακό δικομματισμό και άνοιξε τον δρόμο για τη ριζοσπαστικοποίηση της πολιτικής ζωής. Η κοινωνία ήταν βαθιά διχασμένη ανάμεσα σε εκείνους που πίστευαν ότι το «Ναι» ήταν το μοναδικό σωσίβιο για την παραμονή στο ευρώ και σε εκείνους που θεωρούσαν ότι το «Όχι» ήταν η μοναδική πράξη αξιοπρέπειας απέναντι σε έναν αργό θάνατο.

Η Κληρονομιά του «199» στο Σήμερα

Σήμερα, από την απόσταση του 2026, η 12η Φεβρουαρίου 2012 μοιάζει με ένα μακρινό αλλά διαρκώς παρόν παρελθόν. Οι 199 βουλευτές που ψήφισαν το Μνημόνιο εκείνη τη νύχτα κουβαλούν έκτοτε το βάρος μιας απόφασης που συζητείται ακόμη για την ορθότητά της. Το PSI που ακολούθησε κούρεψε μεν το χρέος, αλλά διέλυσε τα ασφαλιστικά ταμεία και τους μικροομολογιούχους, ενώ τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν βύθισαν την Ελλάδα σε μια πολυετή ύφεση. Από την άλλη, οι υποστηρικτές της σύμβασης υποστηρίζουν ότι χωρίς εκείνο το «Ναι», η Ελλάδα θα είχε επιστρέψει στη δραχμή μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, με συνέπειες που θα ήταν ανυπολόγιστες για τη γεωπολιτική και οικονομική της θέση.

Η ιστορία της 12ης Φεβρουαρίου μας διδάσκει ότι οι μεγάλες κρίσεις δεν γεννούν μόνο πόνο, αλλά και τεράστιες πολιτικές ανακατατάξεις. Τα κόμματα που κυριάρχησαν εκείνη τη νύχτα δεν ήταν ποτέ ξανά τα ίδια, ενώ πρόσωπα που τότε ήταν στην πρώτη γραμμή, είτε εξαφανίστηκαν από τον πολιτικό χάρτη είτε μεταλλάχθηκαν για να επιβιώσουν στο νέο περιβάλλον. Το 199 της Βουλής και οι φλόγες της Αθήνας είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: μιας χώρας που αναγκάστηκε να ενηλικιωθεί βίαια μέσα σε μια νύχτα, καταλαβαίνοντας ότι οι υπογραφές στα διεθνή έγγραφα έχουν πολύ μεγαλύτερο βάρος από όσο μπορεί να αντέξει η πλάτη ενός απλού πολίτη.