Σαν σήμερα, 11 Νοεμβρίου 2002: Η «γέννηση» του σχεδίου Ανάν – Μια κρίσιμη καμπή στο Κυπριακό

Στις 11 Νοεμβρίου 2002, η επίσημη παράδοση του Σχεδίου Ανάν σηματοδότησε μία από τις πιο κρίσιμες και αμφιλεγόμενες καμπές στη νεότερη ιστορία του Κυπριακού Ζητήματος. Σαν σήμερα, ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Κόφι Ανάν , παρέδωσε το ολοκληρωμένο του κείμενο για τη συνολική διευθέτηση του προβλήματος της Κύπρου στους άμεσα ενδιαφερόμενους: την Κυπριακή Δημοκρατία, την τουρκοκυπριακή πλευρά και τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, δηλαδή την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Βρετανία. Η κίνηση αυτή των Ηνωμένων Εθνών ήρθε σε μια στιγμή μεγάλης πίεσης και προσδοκιών, καθώς η Κύπρος βρισκόταν ήδη σε πορεία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που έθετε ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα για την επίλυση του προβλήματος.

Η στρατηγική του ΟΗΕ και το διαπραγματευτικό πλαίσιο

Το Σχέδιο Ανάν (μετέπειτα γνωστό ως Ανάν Ι) ήταν το αποτέλεσμα της πολυετούς προσπάθειας του ΟΗΕ να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών του νησιού και να δημιουργήσει μια νέα ομοσπονδιακή δομή. Το βασικό όραμα του σχεδίου ήταν η ίδρυση μιας Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας με τη μορφή μιας «κοινής πολιτείας» (Common State), η οποία θα αποτελείτο από δύο συνιστώσες πολιτείες: την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή. Το σχέδιο προέβλεπε σημαντικές εδαφικές αναπροσαρμογές υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς (μείωση του ποσοστού τουρκοκυπριακής επικράτειας σε περίπου 28.5%), την επιστροφή μεγάλου αριθμού προσφύγων στα σπίτια τους, καθώς και τη θέσπιση ενός σύνθετου συνταγματικού πλαισίου και ενός προεδρικού συμβουλίου για τη διακυβέρνηση.

Οι βασικοί στόχοι του Ανάν ήταν τριπλοί: να επιτευχθεί μια λειτουργική και βιώσιμη λύση, να τερματιστεί η de facto διαίρεση του νησιού και να διασφαλιστεί η είσοδος μιας ενωμένης Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι πρώτες αντιδράσεις: Διαπραγματεύσιμο, αλλά όχι τέλειο

Η παράδοση του σχεδίου Ανάν προκάλεσε άμεσα πολιτικό σεισμό σε Αθήνα και Λευκωσία. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Κώστας Σημίτης, και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γλαύκος Κληρίδης, βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα κείμενο που, παρόλο που ικανοποιούσε κάποιες βασικές ελληνοκυπριακές θέσεις, περιείχε και πολλά δύσκολα σημεία.

VIRAL

Μυτιλήνη: Θρίλερ με τον θάνατο της 36χρονης γιατρού μετά τη γέννα – «Αυτό το χαμογελαστό και δοτικό κορίτσι»

Μεγάλο κόλπο στη μισή Ελλάδα: Πώς το «κύκλωμα των μετρητών» έκλεβε ρεύμα εκατομμυρίων – Πάνω από 9.000.000 ευρώ η ζημιά του ΔΕΔΔΗΕ

Ούτε Παρίσι, ούτε Λονδίνο, ούτε Ρώμη: Ο Τάσος Δούσης αποκάλυψε σε ποια «ψαγμένη» πόλη της Ευρώπης θα ζούσε αν έφευγε από την Ελλάδα!

Αμέσως μετά την παραλαβή του σχεδίου, τόσο ο Σημίτης όσο και ο Κληρίδης έσπευσαν να δηλώσουν δημοσίως ότι «το σχέδιο είναι διαπραγματεύσιμο». Η δήλωση αυτή ήταν στρατηγικής σημασίας. Υπονοούσε ότι το σχέδιο δεν ήταν αποδεκτό στην υφιστάμενη μορφή του, αλλά ταυτόχρονα διατηρούσε ανοιχτό τον δρόμο της διαπραγμάτευσης, αποφεύγοντας τον κίνδυνο να κατηγορηθεί η ελληνοκυπριακή πλευρά για αδιαλλαξία. Οι δύο ηγέτες αναγνώρισαν ότι το σχέδιο περιείχε θετικά στοιχεία, όπως τη διασφάλιση της ενότητας της Κύπρου εντός της ΕΕ, την κατάργηση των τετελεσμένων της εισβολής και τη δέσμευση για αποχώρηση μέρους των τουρκικών στρατευμάτων. Ωστόσο, εξέφρασαν σαφείς επιφυλάξεις για ζητήματα όπως η μόνιμη παραμονή ενός αριθμού Τούρκων εποίκων, η πολιτική ισότητα που θεωρούνταν λειτουργικά προβληματική και το πλαίσιο των εγγυήσεων που διατηρούσε ρόλο για την Τουρκία.

Από την άλλη πλευρά, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Ραούφ Ντενκτάς, εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για το σχέδιο, ειδικά όσον αφορά τις εδαφικές παραχωρήσεις και την επιστροφή προσφύγων, υιοθετώντας αρχικά μια σκληρή γραμμή απόρριψης.

Η πορεία προς την αποτυχία και το δημοψήφισμα

Η παράδοση του σχεδίου στις 11 Νοεμβρίου 2002 αποτέλεσε την αφετηρία μιας έντονης περιόδου διαπραγματεύσεων και τροποποιήσεων που οδήγησαν σε διαδοχικές εκδοχές του (Ανάν ΙΙ, Ανάν ΙΙΙ, κ.λπ.). Η πίεση για την επίλυση πριν την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, την 1η Μαΐου 2004, κορυφώθηκε.

Τελικά, η πιο πρόσφατη εκδοχή του σχεδίου, το Σχέδιο Ανάν V, τέθηκε σε χωριστά ταυτόχρονα δημοψηφίσματα στις 24 Απριλίου 2004. Παρά την υπερψήφισή του από το 65% των Τουρκοκυπρίων, το σχέδιο απορρίφθηκε με συντριπτικό ποσοστό 76% από τους Ελληνοκύπριους. Η απόρριψη από την ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία πλέον βρισκόταν υπό την ηγεσία του Τάσσου Παπαδόπουλου, σήμανε την κατάρρευση του σχεδίου και την είσοδο στην ΕΕ μόνο του νότιου τμήματος του νησιού.

Η 11η Νοεμβρίου 2002 είναι επομένως η ημερομηνία που εισήγαγε επίσημα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το πιο ολοκληρωμένο, αλλά και πιο διχαστικό, σχέδιο για τη λύση του Κυπριακού. Παρότι δεν ευοδώθηκε, το Σχέδιο Ανάν παραμένει το σημείο αναφοράς για κάθε μελλοντική προσπάθεια επίλυσης, και η δήλωση Σημίτη-Κληρίδη περί «διαπραγματεύσιμου» χαρακτήρα, υπογράμμισε την κρισιμότητα των διπλωματικών χειρισμών σε ένα εθνικό θέμα ύψιστης σημασίας.