Σαν σήμερα, 11 Νοεμβρίου 1942: Όταν η Άγκυρα νομοθέτησε τον οικονομικό ξεριζωμό – Ο «φόρος περιουσίας» ως όργανο φυλετικού διωγμού

Σαν σήμερα, στις 11 Νοεμβρίου του 1942, εν μέσω του παγκόσμιου χάους του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η Τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση ψήφιζε τον Νόμο 4305 για την επιβολή έκτακτης εισφοράς στην κινητή και ακίνητη περιουσία, γνωστού στην ιστορία ως Varlık Vergisi ή «Φόρος Περιουσίας». Επισήμως, η κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Σουκρού Σαράτσογλου (Şükrü Saracoğlu) επικαλέστηκε την ανάγκη χρηματοδότησης της άμυνας της χώρας έναντι ενδεχόμενης εμπλοκής στον πόλεμο και τον περιορισμό των υπερκερδών από την κερδοσκοπία. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν εντελώς διαφορετική. Ο Varlık Vergisi δεν ήταν μια απλή φορολογική ρύθμιση· ήταν ένα κυνικό και αποτελεσματικό εργαλείο φυλετικού διωγμού και οικονομικής εξόντωσης, σχεδιασμένο για να πλήξει κυρίως τους Έλληνες, τους Εβραίους και τους Αρμενίους της Τουρκίας.

Ο νόμος αυτός, που δημοσιεύτηκε την επομένη και τέθηκε άμεσα σε εφαρμογή, αποτέλεσε την κορύφωση της πολιτικής της «εκτουρκισμού» της οικονομίας, την οποία προωθούσε η κεμαλική ελίτ. Το κεντρικό δόγμα ήταν ξεκάθαρο: η οικονομική ισχύς έπρεπε να αφαιρεθεί από τις μειονότητες και να μεταβιβαστεί στην αναδυόμενη τουρκική επιχειρηματική τάξη. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Σαράτσογλου, σε συνεδρίαση του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, είχε δηλώσει απερίφραστα τις προθέσεις του κράτους. Όπως καταγράφεται στα ιστορικά κείμενα, ο Σαράτσογλου χαρακτήρισε τον νόμο «επαναστατικό», επισημαίνοντας: «Είναι μια ευκαιρία να αποκτήσουμε την οικονομική μας ανεξαρτησία. Θα εκμηδενίσουμε τους ξένους που κυριαρχούν στην αγορά και θα την παραδώσουμε στα χέρια των Τούρκων». Η δήλωση αυτή αφαιρούσε κάθε αμφιβολία για τον εθνοτικό και θρησκευτικό χαρακτήρα της φορολογίας.

Ο μηχανισμός επιβολής του Varlık Vergisi ήταν εξαιρετικά αυθαίρετος και μεθοδικά άνισος. Οι φορολογούμενοι χωρίστηκαν σε τέσσερις κατηγορίες: τους Μουσουλμάνους, τους μη Μουσουλμάνους (Ρωμιούς, Εβραίους, Αρμενίους), τους Ντονμέ (εξισλαμισμένοι Εβραίοι) και τους ξένους υπηκόους. Οι επιτροπές που όριζαν το ύψος της εισφοράς λειτουργούσαν χωρίς στατιστικά στοιχεία, βασιζόμενες σε υποκειμενικές εκτιμήσεις και, κυρίως, στη θρησκευτική ή εθνική ταυτότητα του υπόχρεου. Ως αποτέλεσμα, οι μη Μουσουλμάνοι φορολογήθηκαν με ποσά που συχνά ξεπερνούσαν κατά πολύ την πραγματική τους περιουσία, φτάνοντας έως και δεκαπλάσια σε σχέση με τους Μουσουλμάνους, με τις Αρμενικές εταιρείες και τους Έλληνες εμπόρους να σηκώνουν δυσανάλογα μεγάλο βάρος. Η ελληνική και εβραϊκή κοινότητα της Κωνσταντινούπολης, που παραδοσιακά πρωτοστατούσε στο εμπόριο, βρέθηκε στο στόχαστρο, υποχρεούμενη να καταβάλει το συντριπτικό ποσοστό του συνολικού φόρου που επιβλήθηκε.

Η προθεσμία για την εξόφληση του φόρου ήταν εξαιρετικά σύντομη – μόλις 15 ημέρες. Η αδυναμία ανταπόκρισης στα εξωφρενικά ποσά οδηγούσε άμεσα στην κατάσχεση και τη δημοπράτηση των περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και της οικοσκευής. Χιλιάδες Έλληνες, Αρμένιοι και Εβραίοι είδαν τους κόπους μιας ζωής να χάνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ωστόσο, η πιο σκληρή πτυχή του νόμου ήταν η διάταξη που προέβλεπε την εξόφληση του χρέους μέσω καταναγκαστικής εργασίας.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Όσοι αδυνατούσαν να πληρώσουν τον Varlık Vergisi, εκτοπίζονταν σε στρατόπεδα εργασίας στα βάθη της Ανατολίας, με πιο διαβόητο το Άσκαλε (Aşkale) στην επαρχία του Ερζερούμ. Άνδρες κάθε ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων ηλικιωμένων, ατόμων με αναπηρία και επιφανών επιχειρηματιών, υποχρεώθηκαν σε εξαντλητική χειρωνακτική εργασία, όπως η διάνοιξη δρόμων και η εξόρυξη πέτρας, μέσα σε άθλιες συνθήκες και σε δριμύ ψύχος. Ο ξεριζωμός Ρωμιών και άλλων μειονοτήτων προς το Άσκαλε δεν ήταν απλώς μια πράξη οικονομικής αφαίμαξης, αλλά μια προσπάθεια φυσικής και ηθικής εξόντωσης, καθώς οι κρατούμενοι έπρεπε να πληρώνουν ακόμη και για τη μεταφορά και τη σίτισή τους.

Ο Φόρος Περιουσίας λειτούργησε ως καταλύτης για τη δραματική συρρίκνωση των μειονοτικών κοινοτήτων της Τουρκίας. Εντός ενός μόλις έτους εφαρμογής, ένα τεράστιο μέρος του μειονοτικού κεφαλαίου μεταβιβάστηκε στο τουρκικό κράτος. Παρά το γεγονός ότι ο νόμος καταργήθηκε τον Μάρτιο του 1944, υπό διεθνείς πιέσεις, η καταστροφή είχε ήδη συντελεστεί. Όσοι επέστρεψαν από τα καταναγκαστικά έργα του Άσκαλε βρήκαν τις περιουσίες τους χαμένες, ενώ η κυβέρνηση αθέτησε την υπόσχεσή της να επιστρέψει τα κατασχεθέντα. Ο Varlık Vergisi αποτέλεσε έτσι έναν από τους καθοριστικούς σταθμούς που οδήγησαν στην οικονομική εξαθλίωση και τον μαζικό επακόλουθο εκπατρισμό των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους για μια ιστορική κοινότητα και αφήνοντας πίσω του μια βαριά κληρονομιά τραύματος και αδικίας. Η 11η Νοεμβρίου 1942 παραμένει μια σκοτεινή επέτειος, υπενθυμίζοντας πώς ένα φορολογικό εργαλείο μπορεί να μετατραπεί σε όργανο κρατικής βίας και διωγμού Ελλήνων, Εβραίων και Αρμενίων με στόχο την οικονομική και δημογραφική αλλοίωση.