Σαν σήμερα, 1 Ιουνίου 1973: Όταν η δικτατορία έδιωξε τον βασιλιά και αυτοανακηρύχθηκε Δημοκρατία

Η 1η Ιουνίου αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική ημερομηνία στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Σαν σήμερα, το 1973, το καθεστώς της δικτατορίας των Συνταγματαρχών ανακοίνωσε επίσημα την κατάργηση της μοναρχίας και τη μετατροπή της χώρας σε Προεδρική Δημοκρατία. Η απόφαση αυτή δεν προήλθε μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά επιβλήθηκε από τη στρατιωτική κυβέρνηση που είχε καταλάβει την εξουσία μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967.

Η μέρα που η Χούντα κατήργησε τη Μοναρχία στην Ελλάδα

Εκείνη την περίοδο, η Ελλάδα βρισκόταν ήδη για έξι χρόνια υπό στρατιωτικό καθεστώς. Οι δημοκρατικοί θεσμοί είχαν ουσιαστικά καταργηθεί, πολιτικοί αντίπαλοι φυλακίζονταν ή εξορίζονταν και κάθε μορφή ελευθερίας βρισκόταν υπό αυστηρό έλεγχο. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος επιχείρησε να παρουσιάσει μια νέα εικόνα για το καθεστώς του, επιδιώκοντας να εμφανιστεί ως πολιτικός ηγέτης και όχι μόνο ως στρατιωτικός δικτάτορας.

Η απόφαση για την κατάργηση της βασιλείας ανακοινώθηκε μέσω Συντακτικής Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου. Παράλληλα, ορίστηκε ότι μέχρι τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, προσωρινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα ήταν ο ίδιος ο Παπαδόπουλος, ο οποίος διατηρούσε ταυτόχρονα και τη θέση του πρωθυπουργού. Το νέο καθεστώς άλλαζε ακόμη και τα σύμβολα του κράτους, καθώς ο βασιλικός θυρεός αντικαταστάθηκε από τον φοίνικα, το γνωστό έμβλημα της δικτατορίας.

Στο διάγγελμά του προς τον ελληνικό λαό, ο Παπαδόπουλος εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου, κατηγορώντας τον για ανευθυνότητα και πολιτικές παρεμβάσεις που – σύμφωνα με τη χούντα – έθεταν σε κίνδυνο την εθνική ενότητα. Το καθεστώς υποστήριζε ότι η μοναρχία είχε χάσει την αποδοχή μεγάλου μέρους της κοινωνίας και πως η διατήρησή της αποτελούσε πηγή πολιτικής αστάθειας.

VIRAL

«Δεν μπορούν να διανοηθούν τι συνέβη στο μοναχοπαίδι τους»: Σπαραγμός στην κηδεία του Ιάσονα που πέθανε στον Πειραιά

Χρήστος Τζόλης: Ποιο είναι το παιδί θαύμα του ελληνικού ποδοσφαίρου που παίρνει μεταγραφή στην Άρσεναλ για 40.000.000 ευρώ! Από την Δόξα Πενταλόφου στην πρωταθλήτρια Αγγλίας

Ποιος ήταν ο Ρομπέρτο Καριέρε, ο πατέρας του Λορέντζο: Ο έρωτας με τη Ματούλα, η νυχτερινή Αθήνα και η συμφιλίωση με τον γιο του

Η πολιτειακή αλλαγή που επέβαλε η δικτατορία

Η σύγκρουση ανάμεσα στη χούντα και τον βασιλιά είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια νωρίτερα. Ο Κωνσταντίνος, αν και αρχικά αποδέχθηκε το πραξικόπημα του 1967 και όρκισε την κυβέρνηση των πραξικοπηματιών, επιχείρησε λίγους μήνες αργότερα να ανατρέψει το καθεστώς με αντικίνημα. Η προσπάθεια απέτυχε και ο ίδιος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα μαζί με την οικογένειά του. Από τότε παρέμενε στο εξωτερικό, χωρίς ουσιαστική πολιτική επιρροή στην Ελλάδα.

Για να κατανοήσει κανείς όμως το πώς φτάσαμε στην κατάργηση της μοναρχίας, πρέπει να επιστρέψει στις δραματικές εξελίξεις της δεκαετίας του ’60. Η χώρα βρισκόταν σε έντονη πολιτική κρίση μετά τη σύγκρουση του βασιλιά με τον Γεώργιο Παπανδρέου το 1965, μια περίοδο που έμεινε γνωστή ως «Αποστασία». Οι συνεχείς κυβερνητικές αναταράξεις, η ένταση ανάμεσα στα πολιτικά κόμματα και ο φόβος του κομμουνισμού δημιούργησαν το κατάλληλο έδαφος για στρατιωτική παρέμβαση.

Τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967, οι συνταγματάρχες Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Παττακός και Νικόλαος Μακαρέζος πραγματοποίησαν πραξικόπημα, βγάζοντας τα τανκς στους δρόμους της Αθήνας. Μέσα σε λίγες ώρες κατέλαβαν όλα τα στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας, συνέλαβαν πολιτικούς, στρατιωτικούς και πολίτες, ενώ ανέστειλαν βασικά άρθρα του Συντάγματος.

Όταν η δικτατορία έδιωξε τον βασιλιά και αυτοανακηρύχθηκε Δημοκρατία

Οι Έλληνες ξύπνησαν εκείνο το πρωινό ακούγοντας από το ραδιόφωνο στρατιωτικά εμβατήρια και τις πρώτες ανακοινώσεις της χούντας. Η χώρα μπήκε σε μια σκοτεινή περίοδο επτά ετών, γεμάτη λογοκρισία, φόβο, διώξεις και βασανιστήρια. Χιλιάδες άνθρωποι συνελήφθησαν, πολλοί εξορίστηκαν σε νησιά, ενώ κάθε αντίθετη φωνή φιμωνόταν. Η κατάργηση της μοναρχίας το 1973 αποτέλεσε μέρος της προσπάθειας του Παπαδόπουλου να «εκσυγχρονίσει» τη δικτατορία και να της δώσει πιο πολιτικό χαρακτήρα. Το καθεστώς επιδίωκε να αποκτήσει μεγαλύτερη νομιμοποίηση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, παρουσιάζοντας μια εικόνα μεταρρύθμισης. Ωστόσο, οι περισσότεροι πολίτες αντιλαμβάνονταν πως επρόκειτο για μια αλλαγή που γινόταν χωρίς δημοκρατική βούληση.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 1973, η εξέγερση του Πολυτεχνείου έδειξε ξεκάθαρα ότι η κοινωνία αντιδρούσε όλο και πιο έντονα απέναντι στο καθεστώς. Η αιματηρή καταστολή των φοιτητών κλόνισε ακόμη περισσότερο τη χούντα, ενώ λίγο αργότερα ο Παπαδόπουλος ανατράπηκε από τον Δημήτριο Ιωαννίδη. Το τέλος της δικτατορίας ήρθε το καλοκαίρι του 1974, μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή.