Σαν σήμερα, 03 Νοεμβρίου 1935: Η επιστροφή της Μοναρχίας – Το Δημοψήφισμα της βίας και της νοθείας

Σαν σήμερα, στις 3 Νοεμβρίου του 1935, η Ελλάδα πραγματοποίησε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και σκοτεινά δημοψηφίσματα της σύγχρονης ιστορίας της, με αντικείμενο την επαναφορά της Μοναρχίας. Η ανατροπή της Β’ Ελληνικής Δημοκρατίας, που είχε ανακηρυχθεί το 1924, επισφραγίστηκε με ένα αποτέλεσμα που έδωσε ένα πρωτοφανές ποσοστό 97,8% υπέρ της επιστροφής του εξόριστου βασιλιά Γεωργίου Β’. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν αποτέλεσε μια δημοκρατική έκφραση της λαϊκής βούλησης, αλλά υπήρξε προϊόν πρωτόγνωρης νοθείας, πίεσης και εκφοβισμού, αφήνοντας μια βαθιά, ανεξίτηλη σκιά στην πολιτική ζωή της χώρας.

Το ασταθές υπόβαθρο: Η κρίση της αβασίλευτης Δημοκρατίας

Η Ελλάδα του Μεσοπολέμου, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, βρισκόταν σε μια συνεχή δίνη πολιτικής αστάθειας. Η κατάργηση της Μοναρχίας το 1924 και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας δεν έφερε την πολυπόθητη ηρεμία. Αντιθέτως, οι διαμάχες μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών, τα συνεχόμενα πραξικοπήματα αξιωματικών και η έντονη στρατιωτική ανάμειξη στα πολιτικά διαμόρφωσαν ένα κλίμα φόβου και γενικευμένης ανασφάλειας.

Το 1935, μετά την αποτυχία του κινήματος των βενιζελικών αξιωματικών, ο στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης καταλαμβάνει την εξουσία. Αρχικά δηλώνει υπέρ της Δημοκρατίας, όμως πολύ γρήγορα αλλάζει στάση. Με ένα πραξικόπημα στις 10 Οκτωβρίου 1935, καταργεί την Αβασίλευτη Δημοκρατία και επαναφέρει προσωρινά σε ισχύ το Σύνταγμα του 1911. Λίγο αργότερα, προκηρύσσει το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου, με σαφή στόχο την παλινόρθωση του βασιλιά.

Η διαδικασία της νοθείας: Κυανό εναντίον κόκκινου

Η διαδικασία διεξαγωγής του δημοψηφίσματος ήταν κάθε άλλο παρά ελεύθερη. Η αντιπολίτευση (τα βενιζελογενή κόμματα) είχε ουσιαστικά φιμωθεί, η παρουσία του στρατού ήταν έντονη και το κλίμα εκφοβισμού γενικευμένο. Οι ψηφοφόροι καλούνταν να επιλέξουν μεταξύ δύο ψηφοδελτίων: του κυανού για τη βασιλευόμενη δημοκρατία και του κόκκινου για την αβασίλευτη.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Το επίσημο ανακοινωθέν του Υπουργείου Εσωτερικών έδωσε ένα αστρονομικό ποσοστό: 97,8% υπέρ της Μοναρχίας. Αυτό το ποσοστό προκάλεσε άμεσα αμφισβήτηση. Οι καταγγελίες για ευρεία νοθεία ήταν πολλές και αφορούσαν, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι σε πολλές περιοχές τα ψηφοδέλτια υπέρ του «Ναι» ξεπερνούσαν κατά πολύ τον αριθμό των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων. Πολλοί πολίτες της εποχής περιέγραφαν πως «η ψήφος ήταν γνωστή πριν καν πέσει στην κάλπη», γεγονός που επιβεβαίωσε μεταγενέστερες ιστορικές έρευνες.

Ο Γεώργιος Β’ επέστρεψε στην Ελλάδα στις 25 Νοεμβρίου 1935, λίγες εβδομάδες μετά το δημοψήφισμα. Ο βασιλιάς, ωστόσο, έδειξε φανερά ότι δεν ήταν διατεθειμένος να ανεχθεί στην εξουσία τον Γεώργιο Κονδύλη, τον οποίο και απομάκρυνε.

Η Μοναρχική παλινόρθωση ως προθάλαμος της Δικτατορίας

Παρόλο που ο Γεώργιος Β’ χορήγησε γενική αμνηστία και ανέθεσε τον σχηματισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης στον Κωνσταντίνο Δεμερτζή, η πολιτική αστάθεια δεν αίρεται. Οι βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου 1936, που έγιναν με το σύστημα της απλής αναλογικής, οδήγησαν σε ένα αδιέξοδο, καθώς οι Αντιβενιζελικοί είχαν μόλις μία έδρα περισσότερη από τους αντιπάλους τους.

Μέσα σε αυτό το κλίμα αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης, και μετά τον θάνατο του Δεμερτζή, ο βασιλιάς ανέθεσε το σχηματισμό κυβέρνησης στον Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος είχε λάβει μόλις το 4% των ψήφων στις εκλογές. Ο δρόμος για την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος ήταν πλέον ανοιχτός. Την 4η Αυγούστου 1936, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, ο Μεταξάς ανέστειλε την ισχύ βασικών άρθρων του Συντάγματος και διέλυσε τη Βουλή, εγκαθιδρύοντας το καθεστώς της δικτατορίας.

Το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935, αν και φαινομενικά αποκατέστησε τη μοναρχία, στην ουσία άνοιξε τον δρόμο για την αναστολή της δημοκρατικής λειτουργίας και την εγκαθίδρυση ενός αυταρχικού καθεστώτος, βάζοντας τραγικό τέλος σε μία ολόκληρη εποχή της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.