Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Στο δρόμο για την ενότητα των δύο Εκκλησιών – Η σχέση του με τους τέσσερις Πάπες της Ρώμης

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ο Λέων ΙΔ’ είναι ο νέος προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, με τον ίδιο να αποτελεί τον πρώτο Αμερικανό στην ιστορία, που βρίσκεται στην εν λόγω θέση, διακηρρύσσοντας από την πλευρά του ένα μήνυμα αγάπης και ειρήνης σε όλο τον κόσμο που έχει χαράξει και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Ο ίδιος έχει τις δικές του σχέσεις με τον ελληνισμό, έχοντας γευματίσει ακόμη και με τον Θανάση Βέγγο, με τον κατά κόσμον Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ να χαίρει και της εκτίμησης του Οικουμενικού Πατριάρχη, ο οποίος βλέπει συνολικά τον τέταρτο Πάπα της Ρώμης στη μακριά του θητεία ως προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε εξαιρετική σχέση με τους τρεις προηγούμενους Πάπες και έχει ήδη κάνει το πρώτο «βήμα» με τον Λέοντα ΙΔ’, με το κοινό σημείο να είναι η διάθεση για ενότητα ανάμεσα στις δύο Εκκλησίες, με βάση την αγάπη και την ειρήνη. Οι δύο Εκκλησίες, στη δική του περίοδο, με την εξαιρετική συνεργασία όλων των Παπών, έχουν προσεγγιστεί περισσότερο από ποτέ, κάτι που μες στα χρόνια θα πιστωθεί.

Η ιστορική επίσκεψη στην Αγία Έδρα και οι «δύο πνεύμονες» με τον Ιωάννη Παύλο Β’

Οι συμβολισμοί, οι ασπασμοί και η κατανόηση ήταν τα τρία βασικά στοιχεία τα οποία κυριάρχησαν κατά τη συνάντηση που είχαν στη Ρώμη ο πάπας Ιωάννης Παύλος B’ και ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. Πέρα όμως από τους εναγκαλισμούς και τους εορτασμούς για τη συμπλήρωση 40 χρόνων από την εποχή που ο πάπας Παύλος Στ’ και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας προχώρησαν στην άρση των Αναθεμάτων, οι δύο Προκαθήμενοι απέστειλαν ένα σαφές μήνυμα, αφού ουσιαστικά επανέλαβαν τη ρήση του Αγίου Ειρηναίου της Λυώνος: «H Εκκλησία έχει δύο πνεύμονες. O ένας βρίσκεται στη Δύση και ο άλλος στην Ανατολή». H πανίσχυρη – πληθυσμιακά, οικονομικά, πολιτικά, διπλωματικά και κοινωνικά – Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία είχε ανάγκη αυτή την κοινή με την Ορθόδοξη Εκκλησία διατύπωση του μηνύματος. Και η Ορθόδοξη Εκκλησία των μόλις 300 εκατομμυρίων πιστών, με τα μικρά και τα μεγάλα προβλήματά της, έδειξε ότι είναι συνεχιστής της ζωντανής και αδιάκοπης παράδοσης της Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών χρόνων.

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η Αγία Έδρα είχε μεγάλη ανάγκη την επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου εν έτει 1995. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ είχε ηγηθεί της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και του κράτους του Βατικανού για περισσότερα από 20 χρόνια με σιδερένια πειθαρχία. Ωστόσο, οι αυξημένες υποχρεώσεις του και η ηλικία του περιορίζουν την ικανότητά του να ανταποκριθεί στις ευθύνες του. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία του κατά 20 χρόνια νεότερου Πατριάρχη ενίσχυσε τις προσπάθειες του Ποντίφικα, παρέχοντάς του ουσιαστική υποστήριξη. Παράλληλα, η παρουσία του κ.κ. Βαρθολομαίου έδωσε ώθηση στις πρωτοβουλίες των «φιλελεύθερων» κύκλων της Curia.

Στο Βατικανό, ο πρωθυπουργός καρδινάλιος Άντζελο Σοντάνο και ο καρδινάλιος Καμίλο Ρουΐνι, Αρχιεπίσκοπος της Ρώμης, ασχολήθηκαν με τα διοικητικά και λειτουργικά ζητήματα, εκπροσωπώντας τη λεγόμενη «ιταλική πτέρυγα». Από την άλλη, ο τότε καρδινάλιος Γιόζεφ Ράτσινγκερ και μετέπειτα Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’, τότε επικεφαλής του Ποντιφικού Συμβουλίου για την Πίστη και την Τάξη, εκφράζει συχνά τον προβληματισμό του, ιδίως για τις γνωστές «συγγνώμες» του Πάπα. Η στάση του έγινε ξεκάθαρη μέσα από την επίμαχη διακήρυξη «Dominus Jesus», όπου δήλωσε ότι Εκκλησία είναι μόνο η Ρωμαιοκαθολική και ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία στέκεται δίπλα της λόγω της ιστορίας και της παράδοσής της. Η διακήρυξη αυτή προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις, καθώς αντιμετώπιζε τις Προτεσταντικές Εκκλησίες ως αιρετικές. Παρά την κριτική, ο Ράτσινγκερ δεν άλλαξε στάση. Στη διαθρησκειακή συνάντηση της Ασίζης το 2002, ο τότε πρόεδρος του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών, καθηγητής Κόνραντ Ράιζερ, βρέθηκε συμβολικά στο περιθώριο, ενώ ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε εξέχουσα θέση δίπλα στον Πάπα.

Η επίσκεψη αυτή, όμως, δεν ωφέλησε μόνο τον Ποντίφικα. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος έλαβε τιμές που ενίσχυσαν το κύρος του, καθώς έγινε σαφές ότι το Βατικανό στηρίζει τις προσπάθειές του και αναγνωρίζει τη διεθνή εμβέλειά του. Παράλληλα, οι δύο πλευρές φαίνεται να ξεπέρασαν τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν από την προσπάθεια αναβάθμισης της Ουνιτικής Εκκλησίας της Ουκρανίας σε Πατριαρχείο. Οι σχέσεις μεταξύ Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και Πατριαρχείου Ρωσίας είχαν φτάσει σε οριακό σημείο, μετά την πρωτοβουλία του καρδιναλίου Βάλτερ Κάσπερ να προωθήσει το αίτημα των Ουνιτών. Ωστόσο, χάρη στις παρεμβάσεις του κ.κ. Βαρθολομαίου και τις συντονισμένες ενέργειες της Μόσχας, το ζήτημα ανεστάλη προσωρινά.

Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Όλοι ήλπιζαν ότι ο επόμενος Προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας θα παρέμενε πιστός στη διαθήκη του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’, ο οποίος δήλωσε στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, λίγο πριν το τέλος, ότι «ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί».

Η αληθινή φιλία με τον Βενέδικτο

Ο Βαρθολομαίος είχε αναπτύξει μια εξαιρετική φιλία με τον Πάπα Βενέδικτο ΙΣΤ’. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, συνοδευόμενος από τον Μέγα Πρωτοσύγκελλο κ. Θεόδωρο και τον Μ. Εκκλησιάρχη κ. Αέτιο, Διευθυντή του Ιδιαιτέρου Πατριαρχικού Γραφείου, επισκέφθηκε το απόγευμα του Σαββάτου, 7 Ιανουαρίου 2023, τον Ρωμαιοκαθολικό Ναό του Αγίου Πνεύματος στο Χαρμπιγιέ. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε κατόπιν πρόσκλησης του Επισκόπου των Ρωμαιοκαθολικών της Πόλης, κ. Massimiliano Palinuro, προκειμένου να παραστεί στη λειτουργία μνήμης για τον μακαριστό επίτιμο Πάπα Βενέδικτο ΙΣΤ’.

Στην ομιλία που εκφώνησε, ο Παναγιώτατος αναφέρθηκε στη μακροχρόνια γνωριμία του με τον εκλιπόντα Πάπα, στη συνεργασία τους κατά τη διάρκεια της παποσύνης του, καθώς και στη συνεισφορά του Πάπα Βενέδικτου στην προώθηση του διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Επιπλέον, έκανε μνεία στην επικοινωνία που συνέχισαν να διατηρούν και μετά την παραίτηση του μακαριστού Πάπα από τον Θρόνο του Αποστόλου Πέτρου το 2013.

Στο συλλυπητήριο γράμμα για το θάνατό του, νωρίτερα, είχε αναφέρει: «Ήτο μεγάλος θεολόγος ο Βενέδικτος ο 16ος, Γερμανός εις την καταγωγήν, ως γνωστόν επί σειράν ετών καθηγητής Πανεπιστημίου, είχε και ορθοδόξους φοιτητάς, μεταξύ των οποίων διέπρεψαν ο μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός και ο μετέπειτα Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός και ήκουσα ο ίδιος από τον Βενέδικτο να λέγει ότι εγνώρισε καλύτερα την Ορθοδοξία χάρις εις τους Ορθοδόξους φοιτητάς του και μάλιστα τους προαναφερθέντας εκλεκτούς Ορθοδόξους θεολόγους και Ιεράρχας.

Θα ήθελα να πω δύο λόγια επιπλέον μνημονεύων με σεβασμό και αγάπη και ευγνωμοσύνη τον μόλις κοιμηθέντα Αγιώτατο Πάπα Βενέδικτο τον 16ο, ο οποίος εις τας αρχάς της Παπικής Πρωθιεραρχικής διακονίας του επεσκέφθη επισήμως το Οικουμενικόν μας Πατριαρχείο. Εδώ εις αυτήν την αίθουσα υπογράψαμε κοινή δήλωση. Συνειργάσθημεν κατ’ επανάληψιν. Όταν συνήλθε προ ετών εις το Βατικανό και συγκεκριμένως εις την Καπέλα Σιξτίνα, η Σύνοδος των επισκόπων της Καθολικής Εκκλησίας είχε προσκαλέσει τον ομιλούντα να πραγματοποιήσει την επίσημο κεντρική ομιλία προς τους Καρδιναλίους και τους Επισκόπους με θέμα τον Λόγο του Θεού, πράγμα το οποίο και εγένετο μέσα εις το πλαίσιο ενός κατανυκτικού εσπερινού που έγινε εις το Σιξτίνιον παρεκκλήσιον.

Είχε το σθένος και το κουράγιο να παραιτηθεί, μόλις οκτώ χρόνια μετά την εκλογή του ως Επισκόπου Ρώμης. Μπορούσε να συνεχίσει, διότι είχε καλή υγεία αλλά έκρινε ότι έπρεπε να καταθέσει την εντολή και αυτό συνέβη περίπου πεντακόσια, εξακόσια χρόνια μετά τον τελευταίο παραιτηθέντα Πάπα Ρώμης».

Πιο κοντά από ποτέ οι δύο Εκκλησίες με τον Φραγκίσκο

Μια ιδιαίτερα στενή σχέση φιλίας και αμοιβαίας κατανόησης είχε αναπτυχθεί μεταξύ του Πάπα Φραγκίσκου και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Ο θάνατος του Πάπα Φραγκίσκου σημειώθηκε την επομένη του Πάσχα, το οποίο φέτος εορτάστηκε από κοινού από Ορθόδοξους και Καθολικούς.

Ο πάπας είχε εκφράσει την επιθυμία να επισκεφθεί την Τουρκία, ώστε να συνεορτάσει με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο την 1400ή επέτειο της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια της Βιθυνίας, που είχε πραγματοποιηθεί το 325 μ.Χ. Οι δύο πνευματικοί ηγέτες συνδέονταν όχι μόνο με μια ισχυρή φιλία, αλλά και με έναν κοινό όραμα, την πλήρη κοινωνία μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, όπως ανέφερε η DW.

Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη στην τελετή ενθρόνισης του πάπα Φραγκίσκου, στις 19 Μαρτίου 2013 στη Ρώμη, είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Ήταν η πρώτη φορά μετά το Σχίσμα του 1054 που Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως συμμετείχε σε ενθρόνιση Πάπα.

Το 2014, οι δύο ηγέτες επισκέφθηκαν μαζί τον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, όπου προσευχήθηκαν στον Πανάγιο Τάφο και υπέγραψαν Κοινή Διακήρυξη για την πλήρη κοινωνία των δύο Εκκλησιών. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, ο πάπας Φραγκίσκος έγινε ο πρώτος αρχηγός κράτους που επισκέφθηκε την Άγκυρα και συναντήθηκε με τον νεοεκλεγμένο τότε πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ωστόσο, την επόμενη ημέρα βρέθηκε στο Φανάρι, όπου παρακολούθησε το συλλείτουργο στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, ανήμερα της εορτής του Αγίου Ανδρέα, προστάτη της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης. Η ημέρα αυτή υπήρξε ορόσημο για τις σχέσεις των δύο Εκκλησιών.

Η σχέση του Πάπα Φραγκίσκου με τον Οικουμενικό Πατριάρχη ήταν εξαιρετικά στενή. Ο πάπας καλούσε συχνά τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο να σταθεί δίπλα του σε πρωτοβουλίες διαθρησκειακού διαλόγου, αποκαλώντας τον «αγαπητό αδελφό». Και οι δύο επιθυμούσαν βαθιά την επαναφορά ενός κοινώς εορταζόμενου Πάσχα, ως σύμβολο ενότητας και συμφιλίωσης των Εκκλησιών τους.

Στο συγκινητικό μήνυμα του Πατριάρχη Βαρθολομαίου για την εκδημία του πάπα Φραγκίσκου, έκανε λόγο για μια «αδελφική φιλία και συνεργασία για το καλό των δυο εκκλησιών» που ξεκίνησε από την πρώτη στιγμή της ανόδου του στον παπικό θρόνο. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μιλά για έναν πιστό φίλο, συνοδοιπόρο και συμπαραστάτη, ένα γνήσιο φίλο της Ορθοδοξίας, αλλά και έναν προσωπικό φίλο. «Θα τον ενθυμούμεθα πάντοτε», καταλήγει.

Το μήνυμά του για τον νέο Πάπα

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος συνεχάρη τον Πάπα Λέοντα ΙΔ’ για την εκλογή του στην ηγεσία του Βατικανού, εκφράζοντας θερμές ευχές για την επιτυχία της αποστολής του. Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα ότι ο Αμερικανός Ποντίφικας θα συνεχίσει την πολύτιμη προσπάθεια του προκατόχου του για την ενίσχυση της σχέσης και της συνεργασίας μεταξύ της Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας.

Οι δηλώσεις του Πατριάρχη πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια ειδικής εκδήλωσης προς τιμήν του, που έλαβε χώρα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασιλείου και Ελίζας Γουλανδρή.

«Ενθυμούμαι από όσα έμαθα στη Ρώμη, ότι ο Λέων ΙΓ’ είχε διακριθεί για την κοινωνική διδασκαλία του και το κοινωνικό έργο του. Ευχόμεθα και ο Λέων ΙΔ’ να χαιρετίσει την προσφορά τις Εκκλησίας όχι μόνο από κοινωνικής πλευράς, αλλά να προσφέρει στην Καθολική Εκκλησία και σε όλο τον κόσμο απάντηση και στα υπαρξιακά προβλήματα που και σήμερα απασχολούν την ανθρωπότητα», σημείωσε ο προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.