Η γέννηση της σύγχρονης Ελλάδας: 115 χρόνια από το Σύνταγμα του 1911 – Πώς ο Ελευθέριος Βενιζέλος γκρέμισε το παλαιοκομματικό καθεστώς και έχτισε το κράτος δικαίου

Η 23η Μαΐου κατέχει μια εμβληματική και καθοριστική θέση στην πολιτική και συνταγματική ιστορία της χώρας μας. Σαν σήμερα, το 1911, η Β’ Αναθεωρητική Βουλή ψηφίζει το νέο, ριζοσπαστικό Σύνταγμα της Ελλάδας, επισφραγίζοντας με τον πιο επίσημο τρόπο τη μετάβαση της χώρας στον εκσυγχρονισμό, την αστική αναδιοργάνωση και την ισχυροποίηση των θεσμών.
Με πρωτοβουλία του χαρισματικού Κρητικού ηγέτη και Πρωθυπουργού, Ελευθερίου Βενιζέλου, η Ελλάδα άφηνε οριστικά πίσω της τη μιζέρια, τη διαφθορά και την πολιτική σήψη του 19ου αιώνα που είχαν οδηγήσει στην ταπεινωτική πτώχευση του 1893 και την ήττα του 1897.

Η ψήφιση του κειμένου αυτού αποτέλεσε την εκπλήρωση των αιτημάτων του ιστορικού Κινήματος στο Γουδί, μεταμορφώνοντας την Ελλάδα σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος δικαίου, έτοιμο να μεγαλουργήσει στα χρόνια των Βαλκανικών Πολέμων που θα ακολουθούσαν.

Το κίνημα στο Γουδί

Το ιστορικό υπόβαθρο και η στρατηγική επιλογή του Βενιζέλου

Η ανάγκη για ριζική ανανέωση του πολιτικού συστήματος είχε εκδηλωθεί ορμητικά τον Αύγουστο του 1909 με το στρατιωτικό κίνημα του Συνδέσμου στο Γουδί. Ο ελληνικός λαός, απογοητευμένος από τα παλαιά κόμματα, ζητούσε επιτακτικά «ανόρθωση» της χώρας.

Όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος κλήθηκε στην Αθήνα και ανέλαβε την εξουσία, βρέθηκε μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα. Η κοινή γνώμη και οι ριζοσπάστες στρατιωτικοί πίεζαν για τη σύγκληση Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης, με σκοπό τη δημιουργία ενός εντελώς νέου Συντάγματος, γεγονός που θα άνοιγε αμέσως το πολιτειακό ζήτημα, απειλώντας τη θέση του Βασιλιά Γεωργίου Α’.
Ο Βενιζέλος, επιδεικνύοντας σπάνια πολιτική ιδιοφυΐα και μετριοπάθεια, αρνήθηκε να παρασύρει τη χώρα σε έναν διχαστικό δρόμο. Επέμεινε πεισματικά ότι η Βουλή έπρεπε να είναι Αναθεωρητική και όχι Συντακτική.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Σύμφωνα με τον Βενιζέλο, η Βουλή έπρεπε να είναι Αναθεωρητική και όχι Συντακτική

Αυτό σήμαινε ότι το κράτος θα προχωρούσε σε ριζική μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό των μη θεμελιωδών διατάξεων του υφιστάμενου Συντάγματος του 1864, διατηρώντας την ενότητα του έθνους και αποφεύγοντας μια πρόωρη σύγκρουση με το Στέμμα, η οποία θα αποσταθεροποιούσε τη χώρα σε μια κρίσιμη διεθνή συγκυρία.

Τα ρηξικέλευθα μέτρα: Μονιμότητα, δικαιοσύνη και δωρεάν παιδεία για όλους

Το αναθεωρημένο Σύνταγμα που ψηφίστηκε στις 23 Μαΐου 1911 εισήγαγε μια σειρά από βαθιές τομές που άλλαξαν μια για πάντα τη δομή της ελληνικής κοινωνίας και διοίκησης. Η πιο εμβληματική από αυτές ήταν η καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.

Μέχρι τότε, η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία σήμαινε την καθολική απόλυση των υπαλλήλων και την αντικατάστασή τους από τους «ημετέρους» του νέου πρωθυπουργού, μετατρέποντας το κράτος σε ένα απέραντο πεδίο ρουσφετιού και θεσιθηρίας.

Ο Βενιζέλος επέβαλε τη μονιμότητα, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτό δεν γινόταν για το συμφέρον των υπαλλήλων, αλλά για την προστασία του ίδιου του λαού και τη δημιουργία μιας σταθερής, ανεξάρτητης κρατικής μηχανής.
Παράλληλα, το νέο Σύνταγμα έφερε επανάσταση στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών παροχών.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας, η πρωτοβάθμια εκπαίδευση καθιερώθηκε ως υποχρεωτική και εντελώς δωρεάν για όλους τους πολίτες, χτυπώντας στη ρίζα του τον αναλφαβητισμό. Στο δικαστικό σκέλος, θεσπίστηκε η ισοβιότητα των δικαστικών λειτουργών, ενισχύοντας θεαματικά την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης από τις πολιτικές παρεμβάσεις.
Επιπλέον, επανιδρύθηκε το Συμβούλιο της Επικρατείας ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, δημιουργήθηκε ειδικό Εκλογικό Δικαστήριο για την επίλυση των βουλευτικών διαφορών, ενώ προστέθηκαν αυστηρά ασυμβίβαστα για τους βουλευτές, βάζοντας φρένο στη διαπλοκή του πολιτικού κόσμου με το δημόσιο χρήμα.

Η αγροτική μεταρρύθμιση και το άνοιγμα του δρόμου προς τη Μεγάλη Ελλάδα

Μια άλλη, εξαιρετικά κρίσιμη διάταξη του Συντάγματος του 1911 ήταν αυτή που διευκόλυνε τη διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών γης (τσιφλικιών) με σκοπό τη διανομή τους σε ακτήμονες αγρότες. Η ρύθμιση αυτή, η οποία ταυτόχρονα προστάτευε το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας, έδωσε τη νομική λύση στο φλέγον αγροτικό ζήτημα της Θεσσαλίας που είχε οδηγήσει στην αιματηρή εξέγερση του Κιλελέρ το 1910.

Το αγροτικό ζήτημα

Με τη θεσμική θωράκιση του Συντάγματος του 1911, η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου κατάφερε να εγγυηθεί την εσωτερική ειρήνη, τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Το αναθεωρημένο αυτό κείμενο αποτέλεσε το στέρεο θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η καθολική προετοιμασία των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η Ελλάδα, έχοντας πλέον ένα σύγχρονο, οργανωμένο και αποτελεσματικό κράτος, μπόρεσε λίγους μήνες αργότερα να ριχτεί στη μάχη των Βαλκανικών Πολέμων, να διπλασιάσει τα εδάφη της και να ενσωματώσει τη Μακεδονία, την Ήπειρο και τα νησιά του Αιγαίου, δικαιώνοντας πλήρως το όραμα του μεγάλου Κρητικού πολιτικού για την Ανόρθωση του Έθνους.