Ευγένιος Ιονέσκο: Ποιος ήταν ο θεμελιωτής του Θεάτρου του Παραλόγου

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ο Γαλλορουμάνος θεατρικός συγγραφέας Ευγένιος Ιονέσκο (Eugène Ionesco) συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους και πιο επιδραστικούς δραματουργούς του 20ού αιώνα. Το εμβληματικό του μονόπρακτο έργο «Η Φαλακρή Τραγουδίστρια» (1950) σηματοδότησε την έναρξη μιας επανάστασης στη θεατρική γραφή και αποτέλεσε θεμέλιο λίθο για την καθιέρωση του θεάτρου του παραλόγου.

Ο Ευγένιος Ιονέσκο (γνωστός στα ρουμανικά ως Εουτζέν Ιονέσκου) γεννήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 1909 στη Σλάτινα της Ρουμανίας. Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος, ενώ η μητέρα του, κόρη ενός Γάλλου μηχανικού που εργαζόταν στους ρουμανικούς σιδηρόδρομους, ενίσχυσε την επιρροή της γαλλικής κουλτούρας στη ζωή του από πολύ νωρίς.

Τα πρώτα χρόνια και οι μεγάλες εμπνεύσεις

Ο Ιονέσκο πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Γαλλία και επέστρεψε στη Ρουμανία το 1925. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου και αργότερα ταξίδεψε ξανά στη Γαλλία για την εκπόνηση της διδακτορικής του διατριβής. Από το 1945 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι.

Ενώ εργαζόταν ως διορθωτής κειμένων, αποφάσισε να μάθει αγγλικά. Οι τετριμμένες φράσεις των εγχειριδίων εκμάθησης τον ενέπνευσαν να δημιουργήσει την ευρηματική απαρίθμηση κοινών και χωρίς νόημα εκφράσεων στο έργο του «Η Φαλακρή Τραγουδίστρια» («La Cantatrice chauve», 1950). Στο πρώτο αυτό μονόπρακτο, με το οποίο συστήθηκε στη θεατρική σκηνή, δεν υπάρχει ούτε φαλακρή ούτε τραγουδίστρια. Στην περίφημη σκηνή του έργου, δύο άνθρωποι, που ανταλλάσσουν κοινοτοπίες για τον καιρό, τη ζωή τους και τα παιδιά τους, ανακαλύπτουν στο τέλος ότι είναι σύζυγοι. Αυτή η σκηνή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του επαναλαμβανόμενου θέματος της αποξένωσης και των δυσκολιών στην επικοινωνία που διατρέχουν τα έργα του.

Ο Ιονέσκο αρχικά δεν είχε μεγάλες προσδοκίες ότι τα έργα του θα ανέβαιναν στη σκηνή. Πριν καθιερωθεί στα μεγάλα εθνικά θέατρα της Γαλλίας, τα έργα του παρουσιάζονταν σε μικρά, πρωτοποριακά θέατρα. Μετά τη «Φαλακρή Τραγουδίστρια» ακολούθησαν και άλλα έργα, στα οποία ανέπτυξε περαιτέρω τις «παράλογες» ιδέες του και εισήγαγε θεματικές όπως ο φόβος και η φρίκη του θανάτου. Ανάμεσα σε αυτά είναι «Το Μάθημα» («La Leçon», 1951), «Οι Καρέκλες» («Les Chaises», 1952) και «Ο Καινούργιος Ενοικιαστής» («Le Nouveau Locataire», 1955), που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία.

Το 1957, το έργο του Ιονέσκο σημείωσε μια σημαντική στροφή. Οι χαρακτήρες του εγκατέλειψαν τους κλειστούς, απομονωμένους χώρους και ήρθαν αντιμέτωποι με την κοινωνία και τους ανθρώπους. Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε ο ήρωας Μπερανζέ, ένας δειλός και ευάλωτος χαρακτήρας, ανίκανος, ακόμη και μέσα στην απόγνωσή του, να συμβιβαστεί με την καθιερωμένη τάξη του κόσμου. Μέσα από αυτόν, ο Ιονέσκο αποκάλυψε την παράλογη φύση πολλών κοινωνικών αντιλήψεων και πεποιθήσεων, επισημαίνοντας την αναγκαιότητα αμφισβήτησής τους.

Εμφανίζεται για πρώτη φορά στο έργο «Ο άμισθος δολοφόνος» («Tueur sans gages», 1959), μέσα σε μία ευτυχισμένη πόλη, στην οποία περιφέρεται ένας δολοφόνος. Όλος ο κόσμος αποδέχεται μοιρολατρικά την αόρατη παρουσία του και τα εγκλήματά του, όχι όμως και ο Μπερανζέ.

Με τον έργο του «Ρινόκερος» («Rhinocéros», 1959), ο Μπερανζέ γνωρίζει τη μεγαλύτερη απήχηση και ο Ιονέσκο τη μεγαλύτερη επιτυχία του. Στόχος του έργου είναι η περιγραφή της ναζιστικοποίησης μιας χώρας (ο συγγραφέας είχε ζήσει προπολεμικά την εμπειρία αυτή στη Ρουμανία) και γενικότερα η κυριαρχία οποιουδήποτε απολυταρχικού καθεστώτος, είτε της Δεξιάς είτε της Αριστερός.

Η «ρινοκερίτιδα» σαν μια πανούκλα προσβάλλει σιγά σιγά όλους τους κατοίκους μιας πόλης. Ο Μπερανζέ, αντιμέτωπος με το κοπάδι των συμπολιτών του που έχουν μεταβληθεί σε άγριους κι ευτυχισμένους ρινόκερους, διακηρύσσει με απόγνωση την πίστη του στο «ανθρώπινο», όσο κι αν μπαίνει στον πειρασμό, από δειλία και φόβο της μοναξιάς, να μεταμορφωθεί σε ρινόκερο και ο ίδιος.

Ο ήρωάς του Μπερανζέ επανεμφανίζεται στο θεατρικό «Ο βασιλιάς πεθαίνει» («Le roi se meurt», 1962), ένα έργο για τα γηρατειά και τον θάνατο.

Το επίτευγμα του Ιονέσκο έγκειται στη διάδοση μιας μεγάλης ποικιλίας μη αναπαραστατικών και σουρεαλιστικών τεχνικών, που έγιναν αποδεκτές από ένα θεατρικό κοινό, συνηθισμένο σε μία νατουραλιστική θεατρική σύμβαση. Οι κωμικοτραγικές φάρσες του δραματοποιούν τον παραλογισμό της αστικής ζωής, το ανούσιο των κοινωνικών συμβάσεων και τη μάταιη και μηχανική φύση του σύγχρονου πολιτισμού. Ο Ευγένιος Ιονέσκο πέθανε στις 29 Μαρτίου 1994 στο Παρίσι, σε ηλικία 84 ετών.