2 Οκτωβρίου 1968: Η μαύρη σελίδα του Μεξικού και η σφαγή του Τλατέλολκο

Σαν σήμερα, 2 Οκτωβρίου 1968, η Πλατεία των Τριών Πολιτισμών, γνωστή και ως Τλατέλολκο, στην Πόλη του Μεξικού, βάφτηκε με αίμα. Δέκα μόλις ημέρες πριν την επίσημη έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, χιλιάδες φοιτητές και πολίτες που διαδήλωναν ειρηνικά για περισσότερο από δύο μήνες, βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη βίαιη καταστολή ενός αυταρχικού καθεστώτος που ήταν αποφασισμένο να διασφαλίσει την «τάξη» με κάθε κόστος.

Το φοιτητικό κίνημα του 1968 στο Μεξικό δεν ήταν μια μεμονωμένη εξέγερση, αλλά μέρος ενός παγκόσμιου κύματος διαμαρτυρίας που σάρωνε τον κόσμο, από το Παρίσι και την Πράγα, μέχρι την Καλιφόρνια. Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, οι πρώτες φοιτητικές διαδηλώσεις στο Μεξικό, οι οποίες είχαν ως αφορμή μια βίαιη αστυνομική επιχείρηση, γρήγορα εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτατο κίνημα ενάντια στον αυταρχισμό της κυβέρνησης του Προέδρου Γκουστάβο Ντίας Ορντάς. Οι φοιτητές, με τη στήριξη εργατών, διανοουμένων και οικογενειών, διεκδικούσαν βασικά δημοκρατικά δικαιώματα: την κατάργηση του νόμου που επέτρεπε τη σύλληψη διαφωνούντων, την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, την απομάκρυνση των αρχηγών της αστυνομίας και τον σεβασμό της πανεπιστημιακής αυτονομίας.

Ο Πρόεδρος Ντίας Ορντάς, με την υποστήριξη της ελίτ και του μονοκομματικού καθεστώτος του Θεσμικού Επαναστατικού Κόμματος (PRI), είδε το κίνημα ως απειλή για την εικόνα της χώρας, ειδικά ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων. Το σύνθημα των φοιτητών «Δεν θέλουμε Ολυμπιάδα, θέλουμε επανάσταση» αντανακλούσε την απόγνωσή τους, καθώς η χώρα ξόδευε τεράστια ποσά για ένα αθλητικό γεγονός, την ώρα που ο λαός αντιμετώπιζε φτώχεια και αυταρχισμό.

Η παγίδα στην πλατεία των τριών πολιτισμών

Το απόγευμα της 2ας Οκτωβρίου, περίπου 10.000 φοιτητές και υποστηρικτές τους συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία των Τριών Πολιτισμών για να πραγματοποιήσουν μια ακόμη ειρηνική διαδήλωση. Η πλατεία, που πήρε το όνομά της από τις τρεις ιστορικές περιόδους που αντιπροσωπεύουν τα κτίρια της (προ-κολομβιανή, αποικιακή και σύγχρονη), είχε περικυκλωθεί από στρατιώτες και τεθωρακισμένα οχήματα. Οι διαδηλωτές, αντιλαμβανόμενοι την ένταση, είχαν ήδη αρχίσει να διαλύονται, αλλά ήταν πια αργά.

VIRAL

«Κοιτάζει τα ραδίκια ανάποδα»: Η αποκρουστική ρητορική μίσους που ξεπλένει τη γυναικοκτονία στην Καλαμάτα προκαλεί οργή!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Λίγο μετά τις 6 το απόγευμα, μια πράσινη ή κόκκινη φωτοβολίδα εκτοξεύτηκε από ένα ελικόπτερο, δίνοντας το σύνθημα για την έναρξη της επιχείρησης. Εκείνη τη στιγμή, ελεύθεροι σκοπευτές, μέλη του μυστικού κυβερνητικού «Τάγματος Ολύμπια», άνοιξαν πυρ όχι μόνο κατά των διαδηλωτών, αλλά και κατά των ίδιων των στρατιωτών. Οι σκοπευτές, που φορούσαν λευκά γάντια για να αναγνωρίζονται μεταξύ τους, είχαν τοποθετηθεί στα γύρω κτίρια. Η επίθεση αυτή ήταν προσχεδιασμένη για να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι οι διαδηλωτές ήταν ένοπλοι και είχαν προκαλέσει τη βία.

Η απάντηση του στρατού ήταν άμεση και φονική. Με κανόνια και πολυβόλα, άρχισαν να πυροβολούν αδιακρίτως το πλήθος. Οι φοιτητές, οι οικογένειες και οι περαστικοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στην πλατεία, χωρίς καμία διέξοδο. Όσοι προσπάθησαν να διαφύγουν, δέχθηκαν πυρά από τον στρατό που είχε περικυκλώσει την περιοχή. Η σφαγή διήρκεσε για ώρες, με τις κυβερνητικές δυνάμεις να εισβάλλουν στα γύρω διαμερίσματα, συλλαμβάνοντας, βασανίζοντας και εκτελώντας όσους είχαν καταφύγει εκεί.

Απολογισμός και συγκάλυψη

Ο ακριβής αριθμός των νεκρών της Σφαγής του Τλατέλολκο παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο διαμάχης. Ενώ η κυβέρνηση του Μεξικού έκανε λόγο για 30 με 40 νεκρούς, τα μέσα ενημέρωσης, οι αυτόπτες μάρτυρες και οι διεθνείς οργανισμοί έδιναν πολύ μεγαλύτερες εκτιμήσεις. Οι αναφορές της εποχής, που υποστηρίζονται από πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα κυβερνητικά έγγραφα, κάνουν λόγο για εκατοντάδες νεκρούς, με ορισμένες πηγές να υπολογίζουν τον αριθμό μεταξύ 260 και 350.

Η κυβέρνηση, για να συγκαλύψει την έκταση της φρίκης, απομάκρυνε άμεσα τα πτώματα από την πλατεία. Υπήρξαν μαρτυρίες ότι τα σώματα των νεκρών στοιβάχτηκαν σε απορριμματοφόρα και ρίχτηκαν στον Κόλπο του Μεξικού από ελικόπτερα, ενώ άλλα αποτεφρώθηκαν. Ο επίσημος απολογισμός της κυβέρνησης για τα θύματα ήταν χαμηλός, και η επίθεση παρουσιάστηκε ως απαραίτητη ενέργεια για την αποτροπή ενός «κομμουνιστικού πραξικοπήματος» και τη διασφάλιση της ομαλής διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων.

Μια κληρονομιά επώδυνης μνήμης

Παρά την κυβερνητική προπαγάνδα και τη συγκάλυψη, η Σφαγή του Τλατέλολκο δεν ξεχάστηκε. Αν και οι Ολυμπιακοί Αγώνες διεξήχθησαν κανονικά, η εικόνα του Μεξικού ως μιας μοντέρνας και σταθερής χώρας είχε πληγεί ανεπανόρθωτα. Για δεκαετίες, το γεγονός έμεινε στην αφάνεια, μέχρι που η κυβέρνηση του Μεξικού, το 2002, αποχαρακτήρισε έγγραφα που επιβεβαίωσαν τον κεντρικό ρόλο του κράτους στην οργάνωση και εκτέλεση της σφαγής.

Σήμερα, η Πλατεία των Τριών Πολιτισμών αποτελεί μνημείο της ιστορικής αυτής τραγωδίας. Η 2α Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα πένθους στο Μεξικό, μια μέρα που τιμά τη μνήμη των θυμάτων και υπενθυμίζει τον αγώνα για τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη. Η Σφαγή του Τλατέλολκο είναι μια ισχυρή υπενθύμιση του πόσο εύκολα μπορούν να καταπνιγούν οι ελευθερίες και του πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης.