Οι ασθένειες… παραμονεύουν: Οι 17 παράγοντες που ευθύνονται για άνοια, εγκεφαλικό και κατάθλιψη

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ασθένειες που επηρεάζουν τον εγκέφαλο και συνδέονται κυρίως με την ηλικία, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, η άνοια και η κατάθλιψη, συχνά εξαντλούν τους ανθρώπους στις τελευταίες δεκαετίες της ζωής τους, στερώντας τους χρόνια με ποιότητα, με πολλούς διάσημους να μοιράζονται λεπτομέρειες για όσα έχουν περάσει.

Ωστόσο και όπως αναφέρουν τα «Νέα» σε ρεπορτάζ τους, υπάρχουν ενθαρρυντικά νέα: όλο και περισσότερες επιστημονικές μελέτες αποδεικνύουν ότι αυτές οι παθήσεις δεν είναι αναπόφευκτες και μπορούν, σε μεγάλο βαθμό, να προληφθούν ή ακόμα και να αναστραφούν. Το κλειδί, όπως πάντα, βρίσκεται στην πρόληψη.

Σε μια νέα, εκτενή συστηματική ανασκόπηση, ερευνητές του αμερικανικού νοσοκομείου Mass General Brigham εντόπισαν 17 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι λειτουργούν ως προστατευτική ασπίδα απέναντι στο εγκεφαλικό επεισόδιο, την άνοια και την κατάθλιψη. Η παρέμβαση σε οποιονδήποτε από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να προσφέρει τριπλή προστασία, μειώνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο και για τις τρεις αυτές σοβαρές παθήσεις.

Τα ευρήματα αυτά, που δημοσιεύθηκαν στην ιατρική επιθεώρηση «Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry», βασίζονται στη συνδυαστική ανάλυση δεδομένων από 59 προηγούμενες μεταναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2000 και 2023. Το αποτέλεσμα είναι ένας πολύτιμος οδηγός για την πρόληψη και αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Πώς αυξάνεται ο κίνδυνος και τι πρέπει να προσέξουμε

«Η μελέτη μας εντόπισε 17 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου που μοιράζονται το εγκεφαλικό επεισόδιο, η άνοια και η κατάθλιψη, υποδεικνύοντας ότι υπάρχουν πολλά διαφορετικά βήματα που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Sanjula Singh, MD, PhD, MSc (Oxon), κύριος ερευνητής στο Brain Care Labs στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης (MGH) και ιδρυτικό μέλος του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης Mass General Brigham.

Υπό τις εξελίξεις αυτές οι ερευνητές δημιουργήσαν μία λίστα με εκείνους τους παράγοντες που πυροδοτούν τον κίνδυνο ανάπτυξης των συγκεκριμένων ασθενειών, υπογραμμίζοντας εντούτοις πως η σειρά με την οποία αυτοί καταγράφονται είναι απολύτως τυχαία.

Αναλυτικότερα, οι ερευνητές κατά τη διεξαγωγή της ίδιας έρευνας έψαξαν συστηματικά στην επιστημονική βιβλιογραφία για ήδη δημοσιευμένες μετα-αναλύσεις παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με το εγκεφαλικό επεισόδιο, την άνοια και την κατάθλιψη με έμφαση στην τρίτη ηλικία. Στη συνέχεια, συνδύασαν αυτά τα δεδομένα για να εντοπίσουν τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου (δηλαδή εκείνους που μπορούν να μεταβληθούν μέσω αλλαγής συμπεριφοράς), που μοιράζονται μεταξύ τους τουλάχιστον δύο από τις τρεις ασθένειες. Υπολόγισαν επίσης τη σχετική επίδραση κάθε παράγοντα κινδύνου στην ποιότητα ζωής και πρόωρου θανάτου. Επειτα κατέληξαν πως από τους παράγοντες κινδύνου που εντόπισαν η υψηλή αρτηριακή πίεση και η σοβαρή νεφρική νόσος είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση στην επίπτωση και την επιβάρυνση από εγκεφαλικό επεισόδιο, άνοια και κατάθλιψη.

Αντίθετα, η σωματική δραστηριότητα και η ενασχόληση με απαιτητικές δραστηριότητες κατά τον ελεύθερο χρόνο (π.χ. παζλ ή επίλυση δύσκολων σταυρόλεξων) συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης των συγκεκριμένων νόσων, αν και οι ερευνητές υποψιάζονται ότι οι εν λόγω συσχετίσεις μπορεί να είναι συμπτωματικές και όχι αιτιώδεις. Γιατί να συμβαίνει αυτό; Λόγου χάρη, τα άτομα με εγκεφαλική νόσο μπορεί να είναι λιγότερο ικανά να ασχοληθούν με απαιτητικές σωματικές και γνωστικές δραστηριότητες.

Συμπερασματικά, οι επιστήμονες καταλήγουν ότι τουλάχιστον το 60% των εγκεφαλικών επεισοδίων, το 40% των περιστατικών άνοιας και το 35% των κρουσμάτων κατάθλιψης σε προχωρημένη ηλικία οφείλονται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.

«Η ιατρική φροντίδα γίνεται όλο και πιο πολύπλοκη. Αλλά τα ευρήματα αυτά μας υπενθυμίζουν ότι η πρόληψη των ασθενειών μπορεί να είναι πολύ απλή. Γιατί; Επειδή πολλές από τις πιο κοινές ασθένειες μοιράζονται τους ίδιους παράγοντες κινδύνου», σημείωσε από την πλευρά του, με αφορμή τη δημοσίευση των νέων αυτών ευρημάτων, ο Jonathan Rosand, καθηγητής Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ιδρυτής του Παγκόσμιου Συνασπισμού για τη Φροντίδα του Εγκεφάλου.

Η πραγματικότητα για τους Έλληνες

Οπως προκύπτει από μελέτες που έχουν διεξαχθεί εντός των συνόρων, η επίπτωση των εγκεφαλικών στη χώρα μας είναι μια από τις μεγαλύτερες της Ευρώπης με 587 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους.

Σύμφωνα, δε, με τους ειδικούς η αύξηση του επιπολασμού των εγκεφαλικών επεισοδίων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γήρανση του πληθυσμού και τη συνεπακόλουθη αύξηση του μέσου όρου ζωής. Στη λίστα όμως με τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο προσθέτουν, εκτός από την ηλικία, την υπέρταση, τον διαβήτη, την υψηλή χοληστερίνη, την παχυσαρκία, το κάπνισμα, την απουσία φυσικής άσκησης και το αλκοόλ – που θέτουν σε κίνδυνο και άτομα μικρότερης ηλικίας.

Σε μείζον θέμα δημοσίας Υγείας τόσο στη χώρα μας όσο και παγκοσμίως εξελίσσεται και η άνοια – η ασθένεια που κλέβει τη μνήμη των ανθρώπων. Είναι ενδεικτικό ότι στις μέρες μας υπάρχουν 50 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με άνοια, αριθμός που θα αυξηθεί δραματικά στο μέλλον λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες, σημειώνουν οι επιστήμονες της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών. Και συμπληρώνουν ότι στη χώρα μας 250.000 άνθρωποι πάσχουν από άνοια και 350.000 από ήπια νοητική διαταραχή που είναι προστάδιο της άνοιας. «Aν συνυπολογίσουμε ότι για κάθε ασθενή με άνοια επηρεάζεται σημαντικά η ζωή 2-3 φροντιστών-μελών της οικογένειας, η πάθηση αφορά άμεσα 1,5 εκατομμύριο έλληνες πολίτες», καταλήγουν.

Σε κάθε περίπτωση πάντως, η κατάθλιψη αποτελεί ίσως την πιο υποεκτιμώμενη νόσο στην τρίτη ηλικία καθώς εκτιμάται ότι αρκετά άτομα παραμένουν αδιάγνωστα. O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υπολογίζει ότι περίπου το 14% των ενηλίκων ηλικίας 60 ετών και άνω ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή – με την κατάθλιψη και το άγχος να είναι οι πιο διαδεδομένες. Και προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αναπηρία και μειωμένη ποιότητα ζωής, ιδίως όταν συνδυάζεται με προβλήματα σωματικής υγείας.