Είναι η αυτοχειρία «μεταδοτική»; Η σκληρή αλήθεια πίσω από την τραγωδία στην Ηλιούπολη που κάθε γονιός οφείλει να γνωρίζει

Η είδηση της διπλής αυτοχειρίας των δύο κοριτσιών στην Ηλιούπολη δεν προκάλεσε μόνο ανείπωτη θλίψη, αλλά και έναν βαθύ, παγωμένο τρόμο στην κοινή γνώμη. Πέρα από το «γιατί», υπάρχει μια αλήθεια που η κοινωνία συχνά δυσκολεύεται να ακούσει, αλλά η επιστήμη τη γνωρίζει και την προειδοποιεί εδώ και δεκαετίες: Η αυτοχειρία μπορεί να είναι «μεταδοτική».

Δεν πρόκειται για μια μετάδοση με τον τρόπο μιας ιογενούς λοίμωξης, αλλά για μια ψυχολογική και κοινωνική διεργασία που επηρεάζει βαθύτατα τις ευάλωτες ομάδες, και ιδιαίτερα τους εφήβους.

Το φαινόμενο “Suicide Contagion”: Όταν η απόγνωση γίνεται κύμα

Οι έρευνες στον τομέα της ψυχικής υγείας είναι καταιγιστικές. Όταν ένας έφηβος εκτίθεται στην αυτοκτονία ενός συνομηλίκου του —είτε είναι φίλος, συμμαθητής, είτε ακόμη και κάποιο πρόσωπο που θαυμάζει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης— ο κίνδυνος να εμφανίσει αυτοκτονικό ιδεασμό ή να προβεί σε απόπειρα αυξάνεται δραματικά.

Σύμφωνα με μελέτες, οι έφηβοι που εκτίθενται σε αυτοκτονία συνομηλίκου έχουν από 2 έως 11 φορές περισσότερες πιθανότητες να επιχειρήσουν και οι ίδιοι να βάλουν τέλος στη ζωή τους.

VIRAL

Συγκλονίζει ο Γιάννης Μαλλιαρός: «Μου είπε ότι “το πόδι του Σταύρου είναι στη θάλασσα”» – Κατάθεση ψυχής για τον αδερφό του (βίντεο)

Η Φαίη Σκορδά στην αγκαλιά του Αλέξανδρου Αθανασιάδη: Νέα τρυφερά στιγμιότυπα από το γαμήλιο πάρτι της Αθηνάς Οικονομάκου

Πιο λαμπερή από ποτέ η Σταματίνα Τσιμτσιλή: Δείτε τις νέες φωτογραφίες από τη βάφτιση της κόρης της Ελένης Τσολάκη

Αυτό ονομάζεται διεθνώς “suicide contagion” (μετάδοση της αυτοχειρίας). Ο Nicholas Christakis, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Yale, έχει αποδείξει μέσα από το έργο του ότι οι ανθρώπινες συμπεριφορές και τα συναισθήματα μεταδίδονται μέσα στα κοινωνικά δίκτυα σαν «κύματα». Η θλίψη, το άγχος και η απελπισία δεν μένουν στάσιμα· ταξιδεύουν. Σε έναν έφηβο που ήδη παλεύει, η είδηση μιας αυτοκτονίας μπορεί να μεταδώσει την καταστροφική ιδέα ότι «ίσως αυτή είναι η μόνη λύση».

Ο κίνδυνος των «Συστάδων» (Clusters) και η ευαλωτότητα των δύο ετών

Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) και τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) των ΗΠΑ επισημαίνουν κάτι που σοκάρει: Μετά την αυτοκτονία ενός μαθητή, ο κίνδυνος στην τοπική κοινότητα ή το σχολείο μπορεί να παραμείνει αυξημένος για έως και δύο χρόνια.

Αυτό συμβαίνει γιατί η εφηβεία είναι μια περίοδος:

• Έντονου συναισθήματος και νευροβιολογικής ευαλωτότητας.
• Αναζήτησης ταυτότητας και ανάγκης για σύνδεση.
• Τάσης προς τη μίμηση προτύπων που φαίνεται να «λύνουν» το πρόβλημα του πόνου.

Ένας έφηβος που βιώνει βαθιά μοναξιά, ακούγοντας τις λεπτομέρειες μιας τέτοιας τραγωδίας, μπορεί να αρχίσει να σκέφτεται: «Υπάρχει κάποιος που με καταλαβαίνει; Ίσως δεν είμαι ο μόνος που πονάει τόσο πολύ».

Η ευθύνη της προβολής: Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη σωτηρία και τον κίνδυνο

Εδώ έγκειται η τεράστια ευθύνη των μέσων ενημέρωσης, των χρηστών των social media, αλλά και της ίδιας της οικογένειας. Ο τρόπος που μιλάμε δημόσια για μια αυτοκτονία μπορεί να σώσει ζωές — ή να θέσει σε κίνδυνο άλλες.

Τι ΔΕΝ βοηθά και τι πρέπει να αποφεύγεται:

• Δραματικοί τίτλοι και συνεχείς επαναλήψεις.
• Λεπτομερείς περιγραφές της μεθόδου και της πράξης.
• Ρομαντικοποίηση και ηρωοποίηση της αυτοχειρίας.
• Viral βίντεο με μελαγχολική μουσική πάνω από φωτογραφίες των θυμάτων.

Φωτογραφίες EUROKINISSI

Αυτά λειτουργούν ως «ψυχολογικός πυροκροτητής». Η λύση δεν είναι η σιωπή, αλλά η υπεύθυνη ομιλία. Πρέπει να μιλάμε για την κατάθλιψη, για τα προειδοποιητικά σημάδια και κυρίως για το γεγονός ότι η αυτοκτονική κρίση είναι διαχειρίσιμη με τη σωστή θεραπεία.

Το “Papageno Effect”: Η δύναμη της ελπίδας

Υπάρχει και η αντίθετη όψη του νομίσματος, που οι ερευνητές ονομάζουν “Papageno effect”. Όταν τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα προβάλλουν ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν στο χείλος του γκρεμού, ζήτησαν βοήθεια, άντεξαν την κρίση και τελικά επέζησαν και θεραπεύτηκαν, τότε οι αυτοκτονίες μειώνονται.

Αυτό είναι που πρέπει να γίνει viral: Η απόδειξη ότι υπάρχει διέξοδος.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που περνούν μια τέτοια κρίση δεν θέλουν πραγματικά να πεθάνουν. Θέλουν να σταματήσει ο ψυχικός πόνος. Και ο ψυχικός πόνος θεραπεύεται. Με σύνδεση, με χρόνο και με ανθρώπους που θα μείνουν δίπλα τους μέχρι να περάσει η καταιγίδα.