10/10/1935: Σαν σήμερα το πραξικόπημα Κονδύλη «ρίχνει» τον Τσαλδάρη και επαναφέρει τη βασιλεία στην Ελλάδα

Σαν σήμερα πριν 89 χρόνια, με τη συνεργασία των ηγετών των Ενόπλων Δυνάμεων, ο υπουργός Στρατιωτικών Γεώργιος Κονδύλης ανέτρεψε την κυβέρνηση Τσαλδάρη στις 10 Οκτωβρίου 1935, καταργώντας το καθεστώς της αβασίλευτης δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Αυτό αποτέλεσε ένα ακόμη κεφάλαιο στη σύγκρουση μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών, με πρωταγωνιστή αυτή τη φορά έναν βενιζελικό που είχε αλλάξει στρατόπεδο.

Στις αρχές του 1935, την Ελλάδα κυβερνούσε η αντιβενιζελική παράταξη υπό την ηγεσία του Λαϊκού Κόμματος, με πρωθυπουργό τον μετριοπαθή πολιτικό από την Κόρινθο, Παναγή Τσαλδάρη. Την 1η Μαρτίου, βενιζελικοί αξιωματικοί, με την υποστήριξη του Ελευθερίου Βενιζέλου, επιχείρησαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση για να προστατεύσουν, όπως ισχυρίζονταν, το καθεστώς της Δημοκρατίας.

Το κίνημα καταστάλθηκε εύκολα από τον υπουργό Στρατιωτικών, Γεώργιο Κονδύλη, ο οποίος επανήλθε στην ενεργό υπηρεσία με το βαθμό του αντιστρατήγου και με διευρυμένες αρμοδιότητες. Ακολούθησε πογκρόμ διώξεων και αποτάξεων βενιζελικών αξιωματικών, ενώ τρεις εξ αυτών εκτελέστηκαν. Ο δρόμος για την παλινόρθωση της βασιλείας ήταν πλέον ανοιχτός.

VIRAL

Σοκ στην υπόθεση του Πολωνού καθηγητή: Αυτοκτόνησε στις φυλακές η πρώην σύζυγος και ηθική αυτουργός στη δολοφονία

«Δεν ρίχνεις λάδι στη φωτιά…»: Όλοι τον κατηγορούν πως δικαιολογεί τον συζυγοκτόνο της Καλαμάτας αλλά αυτός ο τύπος λέει την μεγαλύτερη αλήθεια

«Τι σου έκανα και με σπρώχνεις έτσι;» – Γείτονας καταγράφει τον καβγά ζευγαριού σε πολυκατοικία και φέρνει μνήμες… Καλαμάτας

Ο θρίαμβος του Τσαλδάρη και η αρχή του τέλους

Ο Τσαλδάρης προκήρυξε εκλογές για τις 9 Ιουνίου, όπου θριάμβευσε λόγω της αποχής των βενιζελικών. Ο Κονδύλης ανέλαβε τη θέση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και του υπουργού Στρατιωτικών. Σχεδόν αμέσως τέθηκε το ζήτημα αλλαγής του πολιτεύματος, συγκεκριμένα η επαναφορά της βασιλείας.

Η «αντιβενιζελική» παράταξη χωρίστηκε σε τρία στρατόπεδα: μια μερίδα υποστήριζε πραξικοπηματική επαναφορά του βασιλιά, μια άλλη ήθελε να αναθέσει την απόφαση στον λαό μέσω δημοψηφίσματος, και μια τρίτη υποστήριζε τη διατήρηση της αβασίλευτης δημοκρατίας.

Ο Τσαλδάρης προτιμούσε τη λύση του δημοψηφίσματος, αλλά δεν ήταν βιαστικός να αποφασίσει. Αντιθέτως, ο Κονδύλης, που είχε αναδειχθεί σε υποστηρικτή της βασιλείας, πίεζε για άμεση λύση, φοβούμενος την επιρροή του Ιωάννη Μεταξά στο στράτευμα.

Στις 10 Ιουλίου, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το πολιτειακό μέχρι τις 15 Νοεμβρίου. Μετά την έγκριση του ψηφίσματος, η Βουλή διέκοψε τις εργασίες της μέχρι τις 10 Οκτωβρίου.

Τον Αύγουστο, ο Τσαλδάρης επικοινώνησε με τον εξόριστο από το 1924 βασιλιά Γεώργιο Β’, ο οποίος διαμήνυσε μέσω του υπουργού Οικονομικών Γεώργιου Πεσμαζόγλου, ότι αποκλείει οποιαδήποτε πραξικοπηματική αλλαγή του καθεστώτος, δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι θα επέστρεφε στην Ελλάδα μόνο αν τον καλούσε ο λαός.

Ο Πεσμαζόγλου συναντήθηκε και με τον Βενιζέλο στο Παρίσι και σχημάτισε την εντύπωση ότι ο μεγάλος Κρητικός πολιτικός δεν ήταν αντίθετος στην παλινόρθωση της βασιλείας, αρκεί ο Γεώργιος να επέστρεφε ως βασιλιάς των Ελλήνων και όχι ως αρχηγός κόμματος.

Η μέρα του πραξικοπήματος και η επιστροφή του Βασιλιά

Στις 10 Οκτωβρίου, ημέρα που θα ξεκινούσε τις εργασίες της η νέα Βουλή, μία δυσάρεστη έκπληξη περίμενε τον πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη. Οι αρχηγοί των τριών όπλων – στρατηγός Αλέξανδρος Παπάγος, ναύαρχος Δημήτριος Οικονόμου και στρατηγός της Αεροπορίας Γεώργιος Ρέππας – έχοντας την κάλυψη του Κονδύλη, τον εξαναγκάζουν σε παραίτηση, μπλοκάροντας το αυτοκίνητό του που εκινείτο στη Λεωφόρο Κηφισίας, στο ύψος του Γηροκομείου.

Οι τρεις αρχηγοί συγκροτούν «Επαναστατική Επιτροπή» κι εκδίδουν προκήρυξη προς τον ελληνικό λαό, στην οποία αναφέρουν, μεταξύ άλλων, ότι «οι εκπροσωπούντες τας Στρατιωτικάς, Ναυτικάς και Αεροπορικάς Δυνάμεις της Χώρας αισθανόμενοι πλέον καθαρώς τους κινδύνους της αναρχίας κρούοντας την θύραν του Έθνους ημών εθεώρησαν ιερόν καθήκον να επέμβουν δια την λύσιν της ολεθρίας καταστάσεως».

Ο ιθύνων νους του πραξικοπήματος Γεώργιος Κονδύλης χρίζεται αντιβασιλέας και αναλαμβάνει την πρωθυπουργία. Την ίδια ημέρα, οι πραξικοπηματίες αναγκάζουν τη Βουλή να καταργήσει το καθεστώς της αβασιλεύτου δημοκρατίας και να αποφασίσει τη διενέργεια δημοψηφίσματος στις 3 Νοεμβρίου για την παλινόρθωση της βασιλείας. Στη συνεδρίαση συμμετείχαν μόνο 82 βουλευτές, αφού οι υπόλοιποι 165 με επικεφαλής τον Τσαλδάρη είχαν αποχωρήσει.

Στις 3 Νοεμβρίου, ο ελληνικός λαός αποφάσισε με το 97,8% των ψήφων την παλινόρθωση της βασιλείας, σ’ ένα δημοψήφισμα, όπου η νοθεία ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, όπως δείχνει και το αποτέλεσμα. Στις 25 Νοεμβρίου, ο Γεώργιος Β’ επανήλθε στην Ελλάδα και πέντε ημέρες αργότερα συγκρούστηκε με τον Κονδύλη για την αμνήστευση των κινηματιών του Μαρτίου. Ο Κονδύλης διαφώνησε και παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία.

Η ανώμαλη πολιτικά περίοδος τερματίσθηκε στις 26 Ιανουαρίου 1936 με τη διενέργεια εκλογών, κατά τις οποίες το ΚΚΕ έγινε ο ρυθμιστής της κατάστασης.