41 χρόνια χωρίς τη Σαπφώ Νοταρά: Το πικρό τέλος της «φωνακλούς» του σινεμά, ο κρυφός θαυμαστής και η αλήθεια για την καταγωγή της

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Υπάρχουν κάποιες φιγούρες του παλιού, καλού ελληνικού κινηματογράφου που μένουν ανεξίτηλες στον χρόνο, όχι μόνο για το σπάνιο ταλέντο τους, αλλά και για τον μοναδικό, σχεδόν σπαρακτικό τρόπο με τον οποίο επέλεξαν να πορευτούν στην ίδια τους τη ζωή. Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 11 Ιουνίου 1985, έφυγε από τη ζωή μία από τις πιο εμβληματικές, ιδιόμορφες και αγαπημένες ηθοποιούς μας, η Σαπφώ Νοταρά. Το άψυχο σώμα της βρέθηκε δύο ημέρες αργότερα, επιβεβαιώνοντας με τον πιο τραγικό τρόπο μια δική της, γεμάτη προφητικότητα φράση: «Στην πραγματική ζωή δε θα υπάρχω. Θα υπάρχω μόνο, όσο διαρκεί η παράσταση».

«Kαλλιέργησε με πείσμα την ερημιά της σαν ένα φυτό εσωτερικού χώρου. Με ημίφως, άνυδρα και με μία σπαρακτική καρτερία». Με αυτά τα λόγια είχε περιγράψει ο ποιητής και προσωπικός της φίλος, Ματθαίος Μουντές, τον άκρως εσωστρεφή τρόπο ζωής της Σαπφώς Νοταρά. Πίσω όμως από τη στεντόρεια, «φωνακλού» φωνή και τις ατάκες που χάρισαν απλόχερα το γέλιο, κρυβόταν μια γυναίκα βαθιά μοναχική, με μια ιστορία γεμάτη παρεξηγήσεις και ανατροπές.

Από τα Ιωάννινα στην Κρήτη: Οι μύθοι για την καταγωγή της

Η Σαπφώ Νοταρά γεννήθηκε ως Σαπφώ Χανδάνου στις 13 Απριλίου 1907 στη Βίσσανη Ιωαννίνων. Για πολλά χρόνια κυκλοφορούσε η φήμη πως ο πατέρας της είχε πεθάνει όταν εκείνη ήταν σε νεαρή ηλικία, αναγκάζοντας τη μητέρα της να πάρει τα παιδιά και να μετακομίσει μόνιμα στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, ήταν εντελώς διαφορετική. Ο πατέρας της ζούσε και βασίλευε όταν έγινε η μετακόμιση στη Μεγαλόνησο. Ήταν φούρναρης στο επάγγελμα και, καθώς οι Γιαννιώτες φουρναραίοι φημίζονταν για την τέχνη τους, αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στην Κρήτη. Η Σαπφώ, αφού παρακολούθησε τις πρώτες τάξεις του σχολείου στα Ιωάννινα, ολοκλήρωσε τη βασική της εκπαίδευση στο Ηράκλειο.

Από την ασφάλεια της Τράπεζας… στην οδό Νοταρά!

Αν και η ίδια άρχισε να εκδηλώνει νωρίς τις καλλιτεχνικές της ανησυχίες, οι γονείς της, πιεσμένοι από τις δυσκολίες της εποχής, την ανάγκασαν να σπουδάσει κάτι πιο «σταθερό». Τελείωσε τη Βιομηχανική Σχολή και έπιασε αμέσως δουλειά ως υπάλληλος σε τράπεζα. Η αγάπη της για την τέχνη όμως ήταν πιο δυνατή. Τα παράτησε όλα και γράφτηκε στην Επαγγελματική Σχολή Θεάτρου, ενώ αποφοίτησε με άριστα από τη Δραματική Σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου.

Εκεί, στις αίθουσες της σχολής, «γεννήθηκε» και το καλλιτεχνικό της ψευδώνυμο. Θεωρώντας το «Χανδάνου» μη καλλιτεχνικό, επέλεξε το «Νοταρά». Η έμπνευση δεν ήρθε από κάποιον πρόγονο, αλλά από την… ομώνυμη οδό Νοταρά στον Πειραιά, όπου στεγαζόταν η Δραματική Σχολή!

Η «Χρυσή» δεκαετία, το ραδιόφωνο και το «Μπουρλότο!»

Πριν από τον πόλεμο, η Νοταρά πρόλαβε να παίξει δίπλα σε κορυφαία ονόματα, όπως η Μαρίκα Κοτοπούλη, η Κατερίνα Ανδρεάδη, ο Χριστόφορος Νέζαρ, η Έλλη Λαμπέτη και ο Δημήτρης Χόρν. Η πρώτη της τεράστια επιτυχία, όμως, ήρθε τη δεκαετία του 1960 μέσα από το ραδιόφωνο, υποδυόμενη την ξεπέσμενη πριμαντόνα «Κλημεντίνη Περπερίδου» στο θρυλικό σήριαλ «Ημερολόγιο ενός θυρωρού».

Η χαρακτηριστική αγριοφωνάρα της έγινε αμέσως σήμα κατατεθέν και η δεκαετία εκείνη τη μετέτρεψε σε σταρ του σινεμά. Ταινίες όπως «Συνοικία το όνειρο» (1961), «Η χαρτοπαίχτρα» (1964) και «Δημήτρη μου, Δημήτρη μου» (1967) άφησαν εποχή. Η απόλυτη αποθέωση ήρθε στο πλευρό της Βουγιουκλάκη και του Παπαμιχαήλ στην ταινία «Αχ! Αυτή η γυναίκα μου». Ατάκες όπως «τον τούμπαρες με τον λαγό», «εδώ μέσα γίνονται Σόδομα και Γόμορρα» και το επικό, μακρόσυρτο «μπουυυυρλότοοο» γράφτηκαν με χρυσά γράμματα στην ιστορία του ελληνικού χιούμορ.

Με την πάροδο των ετών, οι προτάσεις άρχισαν να μειώνονται δραματικά. Είναι χαρακτηριστικό πως, ενώ τη δεκαετία του ’60 έπαιξε σε 23 ταινίες, ολόκληρη τη δεκαετία του ’70 συμμετείχε μόλις σε τρεις ταινίες και τρεις θεατρικές παραστάσεις. Το καλλιτεχνικό της «κύκνειο άσμα» γράφτηκε στην «Πορνογραφία» του Μάνου Χατζιδάκι.

Η πρόταση γάμου από τον Τσαρούχη που πέρασε για… σκετς!

Η Σαπφώ Νοταρά δεν παντρεύτηκε ποτέ και δεν απέκτησε παιδιά. Κι όμως, είχε φτάσει πολύ κοντά, αν δεν είχε μεσολαβήσει μια απίστευτη παρεξήγηση. Το 1954, στα γυρίσματα της ταινίας «Κυριακάτικο Ξύπνημα», ο μεγάλος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης την πλησίασε σε ένα διάλειμμα, της εξομολογήθηκε ότι είναι ερωτευμένος μαζί της και της πρότεινε να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια.

Η Νοταρά, αντί να χαρεί, εξοργίστηκε! Πίστεψε ότι της είχαν στήσει «πλάκα» ο Δημήτρης Χορν και η Έλλη Λαμπέτη, και αντέδρασε εξαιρετικά απότομα, αναγκάζοντας τον Τσαρούχη να αποχωρήσει. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να μάθει, προς το τέλος της ζωής της, ότι η πρόταση ήταν πέρα για πέρα αληθινή. «Αν είχες αποδεχτεί την πρότασή μου τότε, τώρα το παιδί μας θα ήταν 26 ετών», της είπε ο Τσαρούχης όταν συναντήθηκαν ξανά για το ανέβασμα της παράστασης «Τρωάδες».

Το μοναχικό φινάλε και το μυστήριο με τα άδεια χαρτόκουτα

Τα τελευταία χρόνια της ζωής της, η Σαπφώ Νοταρά ζούσε ολομόναχη σε ένα διαμέρισμα στην πλατεία Κουμουνδούρου, το ενοίκιο του οποίου πλήρωνε κρυφά ένας εύπορος θαυμαστής της, που θέλησε να κρατήσει για πάντα κρυφή την ταυτότητά του. Λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας, οι μετακινήσεις της περιορίζονταν σε μια καθημερινή επίσκεψη σε ένα γειτονικό μαγειρείο. Δεν μιλούσε με κανέναν, παρά μόνο με τον ιδιοκτήτη.

Στις 13 Ιουνίου 1985, ο ιδιοκτήτης του μαγειρείου ανησύχησε καθώς είχε να τη δει δύο ημέρες. Ξέροντας ότι δεν είχε κανέναν στον κόσμο, πήγε στην πολυκατοικία της, ρώτησε τους γείτονες και, όταν είδε ότι δεν απαντούσε, ειδοποίησε την αστυνομία.

Όταν οι αστυνομικοί έσπασαν την πόρτα, βρέθηκαν μπροστά σε ένα θλιβερό θέαμα: η σπουδαία ηθοποιός καθόταν νεκρή στην πολυθρόνα της, με την τηλεόραση ανοιχτή και το φίλτρο από το τελευταίο της τσιγάρο ακόμα ανάμεσα στα δάχτυλά της. Ο ιατροδικαστής αποφάνθηκε ότι είχε υποστεί καρδιακή προσβολή δύο ημέρες νωρίτερα, στις 11 Ιουνίου.

Το στοιχείο που άφησε άναυδους τους αστυνομικούς ήταν ότι το διαμέρισμα ήταν κυριολεκτικά γεμάτο από δεκάδες χαρτόκουτα. Ήταν όλα τους εντελώς άδεια και κανείς δεν κατάφερε ποτέ να ερμηνεύσει τι χρητικότητα είχαν για την ίδια.

Η Σαπφώ Νοταρά κηδεύτηκε σε πολύ στενό κύκλο στο Νεκροταφείο του Ζωγράφου, με μόνες παρουσίες από τον καλλιτεχνικό χώρο την Αλίκη Γεωργούλη και την Ντίνα Κώνστα, αφήνοντας πίσω της μια σπουδαία κληρονομιά και μια «ερημιά» που την συντρόφευσε μέχρι το τέλος.