Σαν σήμερα, 31 Μαϊου 2023: «Μαζί τα φάγαμε» – 3 χρόνια μετά τον θάνατό του, η προφητική (και οργισμένη) ατάκα του Πάγκαλου παραμένει η πιο επίκαιρη στην Ελλάδα!

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, πριν από τρία χρόνια, στις 31 Μαΐου 2023, η ελληνική πολιτική σκηνή αποχαιρέτησε έναν «γίγαντα» που δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος δεν ήταν απλώς ένας πολιτικός.

Ήταν μια «κινούμενη βόμβα» που εξερράγη δεκάδες φορές κατά τη διάρκεια της μεταπολιτευτικής ιστορίας, αφήνοντας πίσω της συντρίμμια, αντιδράσεις, αλλά και μια αλήθεια που συχνά προτιμούσαμε να αγνοούμε.

Από την έντονη αριστερή νεολαία των Λαμπράκηδων μέχρι την ορκωμοσία του ως Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης των Μνημονίων, η διαδρομή του μοιάζει με μυθιστόρημα. Όμως, πίσω από τους τίτλους και τις θέσεις, κρυβόταν μια ζωή που κανείς δεν τόλμησε να ξετυλίξει χωρίς «φίλτρα».

Η «κρυφή» διαδρομή: Από τη Βουδαπέστη στην εξουσία

Πολλοί θυμούνται τον Πάγκαλο ως τον «άνθρωπο του ΠΑΣΟΚ», αλλά η ρίζα του βρισκόταν αλλού. Ιδρυτικό μέλος της Νεολαίας Λαμπράκη και στέλεχος του παράνομου ΚΚΕ, συμμετείχε στην ιστορική 12η Ολομέλεια στη Βουδαπέστη, όπου σφραγίστηκε η διάσπαση του κόμματος.

Ήταν ένας άνθρωπος που είχε «διαβάσει» την Ιστορία από τα μέσα. Όταν αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο και να συνταχθεί με τον Ανδρέα Παπανδρέου, δεν έγινε απλώς ένας βουλευτής· έγινε ο «εγκέφαλος» πίσω από τις πιο σκληρές αποφάσεις της παράταξης.

Οτσαλάν: Η στιγμή που η διπλωματία έγινε «εφιάλτης»

Όταν το 1999 η υπόθεση Οτσαλάν ξέσπασε, ο Πάγκαλος βρέθηκε στο επίκεντρο. Η διαχείριση του Κούρδου ηγέτη –από τη μεταφορά στην ελληνική πρεσβεία στο Ναϊρόμπι μέχρι τη σύλληψή του από τη ΜΙΤ– αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πιο ακανθώδη σημεία της νεότερης ιστορίας μας.

Παρά τις επίμονες αρνήσεις του, ο ίδιος χρεώθηκε το πολιτικό κόστος, με τους επικριτές του να μιλούν για μια «προδομένη υπόθεση» και τον ίδιο να ισχυρίζεται πως η απουσία του από την Αθήνα τον καθιστούσε ανενήμερο. Ήταν όντως ατύχημα, ή η Ελλάδα «έκαψε» τον Οτσαλάν για να αποφύγει τη σύγκρουση; Η αλήθεια παραμένει θολή.

«Μαζί τα φάγαμε»: Η ατάκα που χώρισε την Ελλάδα στα δύο

Πέρασαν χρόνια, αλλά το 2010 η φράση του από το βήμα της Βουλής έγινε το σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. «Σας διορίσαμε. Τα φάγαμε όλοι μαζί». Ήταν κυνισμός; Ήταν μια άβολη παραδοχή; Ο Πάγκαλος, σε αντίθεση με τους περισσότερους πολιτικούς της γενιάς του, δεν προσπάθησε να «στρογγυλέψει» τις γωνίες.

Αναλύοντας το σκεπτικό του σε μεταγενέστερα βιβλία του, υποστήριξε ότι η δημοσιονομική κρίση δεν ήταν μόνο δημιούργημα των πολιτικών, αλλά μια συλλογική ευθύνη ενός λαού που εθίστηκε στον πελατειασμό και τις ανέξοδες παροχές. Πολλοί τον μίσησαν γι’ αυτή την ατάκα. Αλλά το ερώτημα παραμένει: Μήπως μας ενόχλησε τόσο πολύ επειδή κατά βάθος ξέραμε ότι είχε δίκιο;

Ένας αυστηρός κριτής ή ένας μοιραίος πρωταγωνιστής;

Στα τρία χρόνια που πέρασαν από τον θάνατό του, οι πολιτικοί του αντίπαλοι –από τον Κώστα Σημίτη μέχρι τον Γιώργο Παπανδρέου– αναγνώρισαν την οξύνοια και τη συμβολή του. Ωστόσο, ο «πολύπτυχος και αντιφατικός» Πάγκαλος παραμένει μια προσωπικότητα που διχάζει.

Ήταν ο άνθρωπος που:

• Αγωνίστηκε κατά της Χούντας και έχασε την ιθαγένειά του.
• Εργάστηκε για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση της χώρας.
• Δεν δίστασε να συγκρουστεί με τους πάντες, ακόμη και με το κόμμα του.

Η «άλλη» αλήθεια

Κανείς δεν τόλμησε να πει την «όλη» αλήθεια για τον Πάγκαλο, διότι η αλήθεια αυτή είναι καθρέφτης της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας στη Μεταπολίτευση. Ήταν ένας πολιτικός που ενσάρκωσε την ακμή, την παρακμή, τον ορθολογισμό, αλλά και την αλαζονεία μιας εποχής που τελείωσε βίαια στα χρόνια των Μνημονίων.

Σήμερα, καθώς η πολιτική σκηνή προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον λαϊκισμό και την τεχνοκρατία, η φωνή του Θεόδωρου Πάγκαλου λείπει. Όχι γιατί είχαμε πάντα δίκιο να τον ακούμε, αλλά γιατί ήταν από τους λίγους που είχαν το θάρρος –ή το θράσος– να μας δείχνουν τον καθρέφτη, ακόμα κι αν το είδωλο δεν μας άρεσε καθόλου.