Η γέννηση της έβδομης τέχνης: Σαν σήμερα, 19 Μαρτίου 1895 – Η ημέρα που οι αδελφοί Λυμιέρ «πάγωσαν» τον χρόνο και άλλαξαν τον κόσμο για πάντα
Υπάρχουν κάποιες στιγμές στην ανθρώπινη ιστορία που η σημασία τους δεν γίνεται αμέσως αντιληπτή, αλλά το αποτύπωμά τους μένει ανεξίτηλο στους αιώνες που ακολουθούν. Μία τέτοια στιγμή εκτυλίχθηκε το μεσημέρι της 19ης Μαρτίου του 1895, στην πόλη της Λυών στη Γαλλία. Εκεί, δύο αδέλφια, ο Ογκίστ και ο Λουί Λιμιέρ, οπλισμένοι με μια παράξενη συσκευή που οι ίδιοι είχαν εφεύρει και πατεντάρει μόλις έναν μήνα νωρίτερα, αποφάσισαν να «αιχμαλωτίσουν» την πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα ήταν μια ταινία μικρού μήκους, μόλις 46 δευτερολέπτων, με τίτλο «Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ» (La sortie des usines Lumière). Ήταν η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα έβλεπε τον εαυτό της να κινείται πάνω σε μια οθόνη, σηματοδοτώντας την επίσημη ληξιαρχική πράξη γέννησης του κινηματογράφου.
Η σκηνή φαντάζει σήμερα απλή, σχεδόν κοινότοπη: οι μεγάλες πύλες του εργοστασίου φωτογραφικών ειδών των Λυμιέρ στην περιοχή Μονπλεζίρ ανοίγουν, και δεκάδες εργάτες, κυρίως γυναίκες με μακριά φορέματα και άνδρες με καπέλα, ξεχύνονται στον δρόμο. Κάποιοι στρέφουν το βλέμμα τους στην κάμερα με περιέργεια, άλλοι συνεχίζουν τον δρόμο τους προς το σπίτι μετά από μια κοπιαστική ημέρα. Κι όμως, αυτό το ασπρόμαυρο, βουβό απόσπασμα περιείχε όλη τη μαγεία και τη δύναμη μιας τέχνης που θα κυριαρχούσε στον 20ό αιώνα. Οι Λυμιέρ δεν κατέγραψαν απλώς μια κίνηση, δημιούργησαν μια νέα γλώσσα, έναν τρόπο να μοιραζόμαστε ιστορίες, όνειρα και την ίδια τη ζωή.
Το τεχνολογικό θαύμα του «Κινηματογράφου»
Πριν φτάσουμε στη μοιραία εκείνη 19η Μαρτίου, ο κόσμος γνώριζε μόνο τις στατικές φωτογραφίες ή τις πειραματικές συσκευές όπως το «Κινητοσκόπιο» του Τόμας Έντισον. Η διαφορά, όμως, που έφεραν οι αδελφοί Λυμιέρ ήταν επαναστατική. Η συσκευή τους, ο Κινηματογράφος (Cinématographe), ήταν μια τριπλή εφεύρεση: λειτουργούσε ως κάμερα για τη λήψη των πλάνων, ως εκτυπωτής για το φιλμ και, το σημαντικότερο, ως προβολέας. Ενώ η συσκευή του Έντισον επέτρεπε μόνο σε έναν άνθρωπο τη φορά να κοιτάζει μέσα από μια τρύπα, ο Κινηματογράφος των Λυμιέρ επέτρεπε τη συλλογική θέαση.
Ο Λουί Λιμιέρ, ο οποίος ήταν ο «εγκέφαλος» πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες, κατάφερε να λύσει το πρόβλημα της σταθερότητας της εικόνας χρησιμοποιώντας έναν μηχανισμό παρόμοιο με εκείνον της ραπτομηχανής. Αυτή η καινοτομία επέτρεψε στο φιλμ των 35 χιλιοστών να κινείται με την απαραίτητη ταχύτητα και ομαλότητα ώστε το ανθρώπινο μάτι να αντιλαμβάνεται τη διαδοχή των φωτογραφιών ως συνεχή κίνηση. Η λήψη της «Εξόδου από το εργοστάσιο» ήταν το πρώτο επιτυχημένο τεστ αυτής της τεχνολογίας, αποδεικνύοντας ότι το όραμα των δύο αδελφών ήταν πλέον πραγματικότητα.
VIRAL
Η σκηνοθεσία πίσω από την «πραγματικότητα»
Αν και η ταινία μοιάζει με ένα αυθόρμητο ντοκουμέντο, οι ιστορικοί του κινηματογράφου έχουν ανακαλύψει ότι οι αδελφοί Λυμιέρ λειτούργησαν ως οι πρώτοι «σκηνοθέτες». Στην πραγματικότητα, υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές της ταινίας. Οι Λυμιέρ ζήτησαν από τους εργάτες τους να επιστρέψουν την επόμενη Κυριακή, φορώντας τα καλά τους ρούχα, για να επαναλάβουν τη σκηνή, ώστε το αποτέλεσμα να είναι πιο καλαίσθητο και επαγγελματικό. Στη μία εκδοχή εμφανίζεται ένα άλογο, στην άλλη όχι.
Αυτή η λεπτομέρεια δείχνει ότι από την πρώτη κιόλας μέρα, ο κινηματογράφος δεν ήταν μόνο καταγραφή, αλλά και επιλογή, κάδρο και αισθητική. Οι αδελφοί Λυμιέρ κατάλαβαν ενστικτωδώς ότι η γωνία λήψης και η κίνηση μέσα στο κάδρο καθορίζουν την αντίδραση του θεατή. Η «Έξοδος από το εργοστάσιο» ήταν το πρώτο «δείγμα γραφής» μιας τέχνης που θα εξελισσόταν σε μια παγκόσμια βιομηχανία δισεκατομμυρίων, αλλά εκείνο το πρωινό του Μαρτίου του 1895, ήταν απλώς ένα τολμηρό πείραμα δύο ανθρώπων που πίστευαν στη δύναμη της εικόνας.
Μια εφεύρεση «χωρίς μέλλον» που κατέκτησε τον κόσμο
Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι οι ίδιοι οι δημιουργοί του κινηματογράφου δεν πίστεψαν ποτέ στη μακροζωία της εφεύρεσής τους. Ο Λουί Λιμιέρ φέρεται να είχε δηλώσει ότι «ο κινηματογράφος είναι μια εφεύρεση χωρίς μέλλον», θεωρώντας ότι ο κόσμος γρήγορα θα βαρεθεί να βλέπει κινούμενες εικόνες. Η ιστορία, φυσικά, τον διέψευσε πανηγυρικά. Μετά την πρώτη ιδιωτική προβολή εκείνου του Μαρτίου, ακολούθησε η ιστορική πρώτη δημόσια και εμπορική προβολή στο Grand Café του Παρισιού, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.
Από εκείνη την ημέρα, τίποτα δεν θα ήταν ξανά το ίδιο. Ο κινηματογράφος έγινε το «μάτι» της ανθρωπότητας, καταγράφοντας πολέμους, επαναστάσεις, έρωτες και την καθημερινή προσπάθεια των ανθρώπων για επιβίωση. Η «Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ» παραμένει το ιερό σύμβολο αυτής της αφετηρίας. Κάθε φορά που βλέπουμε εκείνους τους εργάτες να βγαίνουν από την πύλη στη Λυών, θυμόμαστε ότι ο κινηματογράφος γεννήθηκε από την ανάγκη μας να κρατήσουμε ζωντανή τη στιγμή, να νικήσουμε τον χρόνο και να μοιραστούμε την ανθρώπινη εμπειρία.
Διαβάστε επίσης
Σήμερα, πάνω από έναν αιώνα μετά, η ταινία των αδελφών Λυμιέρ συνεχίζει να προβάλλεται σε μουσεία και σχολές κινηματογράφου σε όλο τον κόσμο. Είναι η υπενθύμιση ότι η έβδομη τέχνη δεν ξεκίνησε από τα λαμπερά στούντιο του Χόλιγουντ, αλλά από την πόρτα ενός εργοστασίου, από την κίνηση των απλών ανθρώπων και από το μεράκι δύο Γάλλων εφευρετών που αποφάσισαν να δώσουν ζωή στο φως και τη σκιά.
0 ΣΧΟΛΙΑ