Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1973: Η εξέγερση του Πολυτεχνείου – Η σπίθα που «άναψε» το τέλος της δικτατορίας

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου που έγινε σαν σήμερα, τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί την κορυφαία στιγμή αντίστασης απέναντι στη στρατιωτική δικτατορία που είχε επιβληθεί στη χώρα από τον Απρίλιο του 1967. Το φοιτητικό κίνημα, που είχε αρχίσει να αντιδρά ήδη από τις αρχές του 1973, εξελίχθηκε σε μια μαζική λαϊκή κινητοποίηση που έμελλε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους της Χούντας.

Από τις πρώτες αντιδράσεις στις μαζικές κινητοποιήσεις

Η αφετηρία της κλιμάκωσης καταγράφεται στις 14 Φεβρουαρίου 1973, όταν φοιτητές της Αθήνας κατέλαβαν το Πολυτεχνείο διαμαρτυρόμενοι για τον νόμο που επέβαλλε αναγκαστική στράτευση σε όσους συμμετείχαν σε συνδικαλιστικές δράσεις. Η αστυνομία παραβίασε το πανεπιστημιακό άσυλο, συνέλαβε αρκετούς νέους και τους οδήγησε σε δίκη, γεγονός που πυροδότησε ακόμη μεγαλύτερη αντίδραση στις πανεπιστημιακές κοινότητες.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 21 Φεβρουαρίου, οι φοιτητές πραγματοποίησαν νέα κατάληψη, αυτή τη φορά στη Νομική Σχολή, υψώνοντας τα συνθήματα της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Η καταστολή από τις αστυνομικές δυνάμεις όχι μόνο δεν ανέκοψε το κίνημα, αλλά αντιθέτως ενίσχυσε την αποφασιστικότητα των νέων.

Η μεγάλη εξέγερση του Νοεμβρίου

Στις 14 Νοεμβρίου 1973, οι φοιτητές συγκεντρώθηκαν εκ νέου στο Πολυτεχνείο, ζητώντας ελεύθερες φοιτητικές εκλογές και ευρύτερο εκδημοκρατισμό των ΑΕΙ. Καθώς η ημέρα προχωρούσε, όλο και περισσότερος κόσμος έφτανε στο Ίδρυμα για να στηρίξει το κίνημα. Το απόγευμα αποφασίστηκε η κατάληψη, με τη συγκρότηση Συντονιστικής Επιτροπής και επιτροπών σε κάθε σχολή. Ραδιοφωνικός σταθμός άρχισε να εκπέμπει μηνύματα αντίστασης, ενώ πολύγραφοι και ομάδες εθελοντών ενημέρωναν τους πολίτες. Παράλληλα, οργανώθηκε συσσίτιο, ιατρείο και περιφρούρηση, ώστε να διατηρηθεί η τάξη μέσα στον χώρο.

Το καθεστώς απάντησε αρχικά με παρακολουθήσεις και μυστικούς πράκτορες. Στις 16 Νοεμβρίου οι αστυνομικές δυνάμεις επιτέθηκαν στο πλήθος με δακρυγόνα και γκλόμπ, ενώ το βράδυ χρησιμοποιήθηκαν και πυρά για να διαλυθούν οι συγκεντρωμένοι. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 17ης Νοεμβρίου, με εντολή της Χούντας, ένα άρμα μάχης εισέβαλε στην κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου, καταρρίπτοντάς την. Ακολούθησαν σκηνές βίας, συλλήψεις και κυνηγητό στους γύρω δρόμους. Χιλιάδες άτομα συνελήφθησαν, ενώ οι νεκροί και οι τραυματίες, επίσημα και ανεπίσημα, υπήρξαν πολύ περισσότεροι από όσους αρχικά ανακοινώθηκαν.

Το καθεστώς Παπαδόπουλου κήρυξε στρατιωτικό νόμο, αλλά μέσα σε λίγες ημέρες ανατράπηκε με εσωτερικό πραξικόπημα. Ο Δημήτριος Ιωαννίδης ανέλαβε ουσιαστικά την εξουσία, επιβάλλοντας ακόμη πιο αυστηρό καθεστώς. Η δικτατορία κατέρρευσε τελικά τον Ιούλιο του 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, γεγονός που επιτάχυνε την πολιτική αλλαγή και την επιστροφή της δημοκρατίας με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.