Σαν σήμερα, 28 Οκτωβρίου 1940: Η ημέρα που η Ελλάδα είπε το «Όχι» – Ο Μουσολίνι, ο Μεταξάς και η αντίσταση ενός λαού που αρνήθηκε να σκύψει το κεφάλι

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, οι σειρήνες της αντιαεροπορικής άμυνας αντηχούν στην Αθήνα, ξυπνώντας μια ολόκληρη χώρα που μέσα σε λίγες ώρες θα γράψει μία από τις ενδοξότερες σελίδες της ιστορίας της. Το «Όχι» του Ιωάννη Μεταξά στον Ιταλό πρέσβη Εμμανουέλε Γκράτσι δεν ήταν απλώς μια διπλωματική απάντηση. Ήταν η φωνή του ελληνικού λαού, που αρνήθηκε να παραδοθεί στη φασιστική επιβολή του Μουσολίνι.

Η απόφαση του Μουσολίνι και η προετοιμασία της επίθεσης

Η εισβολή κατά της Ελλάδας είχε αποφασιστεί από το Ιταλικό Πολεμικό Συμβούλιο στις 15 Οκτωβρίου 1940, παρουσία του Μπενίτο Μουσολίνι. Παρά τις επιφυλάξεις ανώτατων αξιωματικών, ο Ιταλός δικτάτορας επιθυμούσε μια εύκολη νίκη για να ενισχύσει το κύρος του απέναντι στον Αδόλφο Χίτλερ, που αντιμετώπιζε με σκεπτικισμό το εγχείρημα. Οι επιτελείς του διαβεβαίωναν ότι η Ελλάδα θα καταρρεύσει εύκολα, θεωρώντας πως το μόνο εμπόδιο θα ήταν «οι λασπωμένοι δρόμοι της Ηπείρου». Αρχικά, η ημερομηνία της επίθεσης ορίστηκε για τις 26 Οκτωβρίου, ωστόσο μετατέθηκε για τις 28, ώστε να συμπέσει με την επέτειο της «Πορείας προς τη Ρώμη», της ημέρας που οι φασίστες ανέβηκαν στην εξουσία.

Παρά τα προειδοποιητικά σημάδια, η καθημερινότητα στην Αθήνα κυλούσε κανονικά. Το πολιτιστικό γεγονός των ημερών ήταν η πρεμιέρα της όπερας «Μαντάμ Μπατερφλάι» από τη νεοσύστατη Λυρική Σκηνή. Ο Ιταλός πρέσβης είχε προσκαλέσει τον Ιωάννη Μεταξά σε δείπνο μετά την παράσταση, όμως εκείνος αρνήθηκε. Το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου, η ατμόσφαιρα στην πρωτεύουσα ήταν βαριά. Το Ιταλικό Πρακτορείο Ειδήσεων «Στέφανι» εξαπέλυσε επίθεση προπαγάνδας εναντίον της Ελλάδας, ενώ οι ελληνικές αρχές γνώριζαν πως η στρατιωτική σύγκρουση ήταν πλέον θέμα ωρών.

Το τελεσίγραφο και το ιστορικό «Όχι»

Στις 3:00 τα ξημερώματα, ο πρέσβης Γκράτσι επισκέφθηκε το σπίτι του Μεταξά στην Κηφισιά. Παρέδωσε το ιταλικό τελεσίγραφο, με το οποίο η Ρώμη απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων και την κατοχή στρατηγικών σημείων στην Ελλάδα. Ο Μεταξάς, χωρίς δισταγμό, απάντησε στα γαλλικά: «Donc, Monsieur, c’est la guerre», «Λοιπόν, κύριε, έχουμε πόλεμο». Ήταν η φράση που έμεινε στην ιστορία ως το Όχι, εκφράζοντας τη βούληση ενός ολόκληρου έθνους να υπερασπιστεί την ελευθερία του.

Οι Ιταλοί δεν περίμεναν την εκπνοή του τελεσιγράφου. Λίγο μετά τις 5:00 το πρωί, οι δυνάμεις του στρατηγού Βισκόντι Πράσκα επιτέθηκαν στα ελληνοαλβανικά σύνορα, στον τομέα της Πίνδου και της Ηπείρου. Η Ελλάδα διέθετε περίπου 35.000 άνδρες, απέναντι σε έναν στρατό 135.000 Ιταλών. Ο πρώτος Έλληνας που έπεσε για την πατρίδα ήταν ο Βασίλειος Τσιαβαλιάρης, 27 ετών, από τα Τρίκαλα. Το πρωί, ιταλικά αεροπλάνα βομβάρδισαν τον Πειραιά, το Τατόι, την Πάτρα και άλλες περιοχές, χωρίς όμως να κάμψουν το ηθικό του λαού.

Με το πρώτο φως της ημέρας, οι Αθηναίοι ξεχύθηκαν στους δρόμους με σημαίες, συνθήματα και δάκρυα συγκίνησης. Οι στρατεύσιμοι έφευγαν για το μέτωπο «με το χαμόγελο στα χείλη». Η απόφαση της Ελλάδας να πολεμήσει προκάλεσε κύμα θαυμασμού σε ολόκληρο τον κόσμο. Η Μεγάλη Βρετανία και οι χώρες της Κοινοπολιτείας εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους, με τον βασιλιά Γεώργιο ΣΤ’ να δηλώνει: «Η υπόθεσή σας είναι και δική μας υπόθεση».