Σαν σήμερα, 08 Οκτωβρίου 1973: Η «φιλελευθεροποίηση» που κράτησε 48 μέρες – Η κυβέρνηση Μαρκεζίνη και το τέλος της χούντας

Σαν σήμερα, στις 8 Οκτωβρίου του 1973, ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος ανακοίνωσε μια κίνηση που πολλοί είδαν ως το πρώτο, δειλό βήμα προς τον εκδημοκρατισμό. Σε μια προσπάθεια να δώσει ένα νέο, φιλελεύθερο προσωπείο στο καθεστώς της χούντας, διόρισε ως πρωθυπουργό τον πολιτικό του Κέντρου Σπύρο Μαρκεζίνη. Αυτή η κυβέρνηση, που έμελλε να μείνει στην ιστορία για την τραγικά σύντομη διάρκεια των 48 ημερών της, αποτέλεσε την τελευταία πράξη του στρατιωτικού καθεστώτος, πριν την οριστική του πτώση.

Η φθορά του καθεστώτος και η «φιλελευθεροποίηση»

Μέχρι το φθινόπωρο του 1973, η δικτατορία των συνταγματαρχών, που είχε επιβληθεί στην Ελλάδα στις 21 Απριλίου 1967, βίωνε μια σοβαρή κρίση. Η διεθνής απομόνωση, η εσωτερική δυσαρέσκεια, αλλά κυρίως η αδυναμία της να επιλύσει τα χρόνια οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, είχαν φέρει το καθεστώς στα όριά του. Ο Παπαδόπουλος, με την ελπίδα να κερδίσει την εύνοια της Δύσης και να ελέγξει την αυξανόμενη αντίσταση, αποφάσισε να αλλάξει τακτική.

Η κίνηση αυτή, γνωστή ως «απόπειρα πολιτικής φιλελευθεροποίησης», είχε ως στόχο την επιστροφή σε μια κατ’ επίφαση κοινοβουλευτική ζωή. Ωστόσο, ήταν μια απόπειρα που έγινε με τους όρους της δικτατορίας: ο Μαρκεζίνης έλαβε την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά η εξουσία του ήταν περιορισμένη, ενώ ο Παπαδόπουλος διατηρούσε την Προεδρία της Δημοκρατίας.

Σπύρος Μαρκεζίνης: Ένας πολιτικός διχασμένος

Ο διορισμός του Σπύρου Μαρκεζίνη, μιας εμβληματικής φιγούρας της ελληνικής πολιτικής ζωής, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο ίδιος, έχοντας αποσυρθεί από την πολιτική, δέχθηκε την πρόταση με την πεποίθηση ότι θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε μια ομαλή μετάβαση προς τη δημοκρατία, αποφεύγοντας έτσι την περαιτέρω αιματοχυσία. Η επιλογή του, ωστόσο, τον έφερε αντιμέτωπο με την κριτική τόσο από τους πολέμιους της χούντας, που τον κατηγόρησαν για συνεργασία, όσο και από τους ίδιους τους χουντικούς, που τον έβλεπαν με καχυποψία.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η κυβέρνηση Μαρκεζίνη, που ορκίστηκε στις 8 Οκτωβρίου 1973, ξεκίνησε με την υπόσχεση της διεξαγωγής εκλογών. Ωστόσο, οι μέρες που ακολούθησαν αποδείχθηκαν καταστροφικές.

Το φοιτητικό κίνημα και η τραγική κατάληξη

Ενώ ο Μαρκεζίνης προσπαθούσε να εφαρμόσει το σχέδιό του, η φοιτητική αντίσταση κορυφωνόταν. Η κατάληψη της Νομικής Σχολής τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους είχε δείξει το κλίμα, και η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο ήταν η κορύφωση της λαϊκής δυσαρέσκειας.

Η κυβέρνηση Μαρκεζίνη δεν κατάφερε να διαχειριστεί την κατάσταση. Οι φοιτητές, αρνούμενοι να αναγνωρίσουν το καθεστώς, ζητούσαν την άμεση αποκατάσταση της δημοκρατίας. Η αιματηρή καταστολή της εξέγερσης, με την εισβολή του τανκ στο Πολυτεχνείο στις 17 Νοεμβρίου, έβαλε οριστικό τέλος σε κάθε ελπίδα ομαλής μετάβασης.

Ο ίδιος ο Μαρκεζίνης, αδυνατώντας να επιβάλει μια πολιτική λύση, βρέθηκε σε αδιέξοδο. Ο Παπαδόπουλος, βλέποντας ότι η προσπάθεια «φιλελευθεροποίησης» δεν απέδωσε, πήρε την εξουσία πίσω στα χέρια του. Στις 25 Νοεμβρίου 1973, ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο με πραξικόπημα, στέλνοντάς τον στο Γουδί, και έβαλε τέλος στην κυβέρνηση Μαρκεζίνη, λίγες μόνο μέρες μετά την εξέγερση.

Η 8η Οκτωβρίου 1973 παραμένει μια ημερομηνία-ορόσημο στην πρόσφατη ιστορία μας. Μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή δημοκρατία δεν μπορεί να δοθεί από τα πάνω, αλλά κατακτάται από τους πολίτες με αγώνες και θυσίες.